3.5.8.2 Overgang van de vordering

158. Door de overgang van de vordering veranderen de absolute bevoegdheid van de rechter en de subsectorcompetentie niet. Niet de persoon van de schuldeiser, maar de omvang en de aard van de vordering zijn daarvoor bepalend, en deze veranderen in beginsel niet door de overgang. Een nieuwe schuldeiser kan daarom een overgedragen loon- of huurvordering aanhangig maken bij de sector kanton van de rechtbank, ook al is hij niet de werkgever of de verhuurder.1 Hieruit volgt dat ook door een stille cessie de absolute bevoegdheid van de rechter en de subsectorcompetentie in beginsel niet veranderen.

159. Als een geldvordering gedeeltelijk overgaat, bijvoorbeeld door partiële cessie,2 kan dit wel gevolgen hebben voor de bevoegdheid van de rechter. Door gedeeltelijke overgang wordt de vordering gesplitst in twee afzonderlijke vorderingen.3 Voor de bevoegdheid is de hoogte van de na de splitsing ontstane vorderingen bepalend.4 Wordt van een vordering van EUR 12.000,-een deel van EUR 8.000,- gecedeerd, dan is de sector kanton van de rechtbank ten aanzien van het restant bevoegd, en de rechtbank ten aanzien van het overgegane gedeelte.5 Als door de partiële cessie alleen een aandeel in de vordering overgaat en een gemeenschappelijke vordering bestaat, blijft de hoogte van deze vordering bepalend voor de bevoegdheid.6 Vóór de integratie van de kantongerechten in de rechtbanken had een splitsing gevolgen voor de absolute bevoegdheid van de rechter. Onder het huidige recht heeft een splitsing alleen gevolgen voor de subsectorcompetentie.7Art. 72 en 73 Rv, die betrekking hebben op de absolute competentie, zijn niet van toepassing. De kantonrechter dient zich niet-ontvankelijk te verklaren, en de zaak naar de sector civiel van de rechtbank te verwijzen.8

Is na een partiële stille cessie (art. 3:96 jo 3:94 lid 3 BW) de sector kanton ten aanzien van een of meer van de deelvorderingen in beginsel bevoegd, dan de schuldenaar desondanks een beroep doen op de onbevoegdheid van de kantonrechter. Op grond van art. 3:94 lid 3 tweede zin jo 3:96 BW kan de splitsing van de vordering niet aan de schuldenaar worden tegengeworpen. De sector kanton dient de stille cedent niet ontvankelijk te verklaren en de zaak door te verwijzen naar de sector civiel van de rechtbank. Als de stille cedent alleen zijn deelvordering int, kan de schuldenaar daar ook de gevolgtrekking aan verbinden dat de stille cedent (kennelijk) afstand doet van een deel van zijn vordering (art. 6:160 BW). De procedure kan dan worden voortgezet bij de sector kanton, maar na de mededeling van de stille cessie kan de cessionaris niet alsnog nakoming eisen van dat deel waarvan de stille cedent afstand heeft gedaan.

160. Door de overgang van de vordering treedt geen verschil op in de relatief bevoegde rechter. De nieuwe schuldeiser moet de schuldenaar dagvaarden voor de rechter die vóór de overgang relatief bevoegd zou zijn geweest. Treedt de schuldenaar als gedaagde op, dan is zijn woonplaats bepalend voor de relatieve bevoegdheid. De nieuwe schuldeiser dient de schuldenaar te dagvaarden voor de rechter die ook in het geschil tussen de oude schuldeiser en de schuldenaar bevoegd zou zijn geweest. Als de schuldeiser de schuldenaar krachtens een bijzondere wetsbepaling voor de rechter van zijn eigen woonplaats (de woonplaats van de schuldeiser) kon dagen, bijvoorbeeld als de schuldenaar geen werkelijke of erkende woonplaats in Nederland heeft, kan de nieuwe schuldeiser de schuldenaar dagvaarden voor de rechter van zíjn woonplaats.9 Het heeft geen redelijke zin om de nieuwe schuldeiser hier aan de woonplaats van de oude schuldeiser gebonden te achten.10 Bij een vordering uit een consumentenovereenkomst kan de nieuwe consumentschuldeiser de schuldenaar naar mijn mening alleen voor de rechtbank van de woonplaats van de oude consumentschuldeiser dagvaarden (art. 101 Rv), niet bij de rechtbank van zijn eigen woonplaats.

De overgang van de vordering kan tot gevolg hebben dat de Nederlandse rechter voor het eerst bevoegd wordt om van het geschil kennis te nemen. De Nederlandse rechter is bevoegd als de vordering wordt overgedragen aan een natuurlijke persoon die woonachtig is in Nederland of aan een Nederlandse rechtspersoon, zelfs als de rechtspersoon daarvoor speciaal is opgericht.11

Uit het voorgaande volgt dat bij een stille cessie door de overgang van de vordering als zodanig in beginsel geen verschil optreedt in de relatief bevoegde rechter. Is dat wel het geval, bijvoorbeeld omdat de woonplaats van de schuldeiser bepalend is of omdat door de overdracht van de vordering voor het eerst de Nederlandse rechter bevoegd wordt, dan kunnen bij de stille cessie op grond van art. 3:94 lid 3 tweede zin BW deze veranderingen niet aan de schuldenaar worden tegengeworpen tot het moment van mededeling.12

161. De nieuwe schuldeiser kan geen gebruik maken van bijzondere procedures waarbij de persoon van de schuldeiser bepalend is. Alleen degene die rechtstreeks schade heeft geleden door een strafbaar feit, kan zich ter zake van zijn schadevergoedingsvordering als benadeelde partij in het strafproces voegen. Van rechtstreekse schade is sprake als iemand is getroffen in een belang dat door de overtreden strafbepaling wordt beschermd.13 De strafbepalingen beschermen niet het belang van rechtsopvolgers.14 Erfgenamen kunnen zich bijvoorbeeld niet voegen als benadeelde partij om de schadevergoedingsvordering in de strafprocedure in te dienen.15 Hetzelfde geldt voor een verzekeraar die is gesubrogeerd in de schadevergoedingvordering van het slachtoffer van een misdrijf.16 Zij dienen de schadevergoedingsvordering in te stellen in een gewone civiele procedure. Voor de overgang van een vordering tot betaling van een advocatendeclaratie geldt hetzelfde. De overgang van de vordering is mogelijk, maar de rechtsverkrijger kan de bijzondere procedure zoals gegeven in de WTBZ niet volgen.17 Hetzelfde geldt voor de vorderingen van de fiscus die krachtens overdracht of subrogatie op een nieuwe schuldeiser overgaan.18 Uitzonderingen kunnen worden gemaakt voor het geval dat de vordering overgaat van de ene advocaat op de andere advocaat, of van het ene slachtoffer op het andere slachtoffer bij hetzelfde misdrijf of van de ene (regionale) belastingdienst op de andere (regionale) belastingdienst.19

Uit het voorgaande volgt dat bij de stille cessie van een vordering waarvoor een bijzondere rechtsgang is gegeven, de stille cessionaris in beginsel niet bevoegd is om van deze rechtsgang gebruik te maken. Blijft de stille cedent even wel bevoegd tot inning van de vordering, dan is hij naar mijn mening ook bevoegd om de bijzondere rechtsgang te blijven gebruiken om nakoming te vorderen. Op dit aspect wordt hieronder nader ingegaan. Wordt mededeling gedaan door de stille cessionaris tijdens de procedure, dan komt hieraan hetzelfde rechtsgevolg toe als bij de openbare overgang van de vordering tijdens de procedure.20

162. Zijn de schuldenaar en de oude schuldeiser prorogatie, sprongcassatie, arbitrage, bindend advies of een forumkeuze overeengekomen, dan gaan dergelijke bedingen als nevenrechten met de vordering over (art. 6:142 BW).21 Zij bepalen nader de inhoud van de vordering. De nieuwe schuldeiser kan zich jegens de schuldenaar beroepen op deze bedingen en overeenkomsten. Na de overgang zijn de nieuwe schuldeiser en de schuldenaar partij bij deze bedingen en overeenkomsten.22 Het staat hun om die reden vrij deze bedingen en overeenkomsten waarbij zij partij zijn, te wijzigen. Ook zijn zij bevoegd om nieuwe bedingen, zoals een arbitragebeding en een forumkeuzebeding, aan te gaan. De nieuwe schuldeiser is gebonden aan een door partijen gekozen woonplaats.23

Hetzelfde geldt bij de stille cessie. Afwijkende bedingen zoals een arbitragebeding of een forumkeuzebeding gaan als nevenrecht met de vordering op de stille cessionaris over, zodat zij in de verhouding tussen de schuldenaar en de stille cessionaris gelden. In beginsel is alleen de stille cessionaris als nieuwe schuldeiser van de vordering bevoegd om dergelijke bedingen aan te gaan.