4.3 Haags Forumkeuzeverdrag

De beperking tot 'burgerlijke en handelszaken' is in overeenstemming met een lange traditie in de Haagse Conferentie.1 Wat daaronder moet worden verstaan is niet duidelijk. Daardoor is langzaam een lijst ontstaan van soorten zaken die weliswaar burgerlijke of handelszaken zijn, maar niet onder het materiële toepassingsbereik van het verdrag vallen.2 In zowel art. 1 lid 2 ontwerp Haags bevoegdheids- en executie-verdrag als art. 1 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag is deze lijst van uitsluitingen van het materiële toepassingsbereik opgenomen. Het ontwerp Rapport Dogauchi/Hartley benadrukt voor art. 1 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag dat voldoende is dat het gaat om een civiel of een handelsgeschil.3 Voor de interpretatie van 'burgerlijke en handelszaken' dient aansluiting te worden gezocht bij de andere Haagse verdragen en niet bij EEX-V°Nerdrag dat een autonome interpretatie kent.4 Met name het ontwerp Haags bevoegdheids- en executieverdrag is voor de interpretatie van art. 1 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag van belang, omdat tijdens het proces van totstandkoming onderzoek is gedaan naar het begrip 'burgerlijke en handelszaken' 5 Ook zou voor de uitleg van 'handelszaken' kunnen worden aangesloten bij de eenvormige UNCITRAL wet die een definitie behelst van 'commerciële transacties'.6

De beperking tot 'burgerlijke en handelszaken' beoogt met name bestuurs- en administratiefrechtelijke en strafrechtelijke geschillen uit te sluiten, ongeacht de aard van het gerecht waar de procedure aanhangig is.7 De vordering van een beledigde partij in een strafprocedure is bijv. een burgerlijke of handelszaak in de zin van art. 1 ontwerp Haags bevoegdheids- en executieverdrag 8 Het ontwerp Haags bevoegdheidsen executieverdrag bepaalt voorts dat fiscale zaken, douanezaken en bestuurs- en administratief-rechtelijke zaken geen 'burgerlijke en handelszaken' zijn.9 Deze uitsluiting komt niet expliciet voor in art. 1 Haags Forumkeuzeverdrag. Fiscale zaken, douanezaken en bestuurs- en administratief-rechtelijke zaken zijn echter gelet op de toelichting in het ontwerp Rapport Dogauchi/Hartley evenmin 'burgerlijke en handelszaken' onder het Haags Forumkeuzeverdrag.10 De opstellers van het ontwerp Haags bevoegdheids- en executieverdrag en het Haags Forumkeuzeverdrag stonden een autonome en ruime interpretatie voor van het begrip 'burgerlijke en handelszaken', in het bijzonder in het grijze gebied tussen bestuurs- en privaatrecht.11 De opstellers van zowel het ontwerp Haags bevoegdheids- en executieverdrag als het Haags Forum-keuzeverdrag hebben voorts het begrip 'burgerlijke en handelszaken' omkaderd door in art. 1 lid 2 ontwerp Haags bevoegdheids- en executieverdrag en art. 1 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag een aantal burgerlijke en handelszaken van het materiële toepassingsbereik uit te sluiten.12

Met uitzondering van onderhoudsverplichtingen en maritieme zaken is deze lij st in het Haags bevoegdheids- en executieverdrag dezelfde als in art. 1 lid 2 EEX-V°/ Verdrag. Reden voor uitsluiting van onderhoudsverplichtingen is dat er reeds Haagse Verdragen over onderhoudsverplichtingen bestaan en dat deze verdragen mogelijk binnenkort worden herzien in het kader van het programma van de Haagse Conferentie.13 Maritieme zaken zijn uitgesloten wegens het specifieke karakter van deze zaken en omdat niet alle staten bij de Haagse Conferentie partij zijn bij de internationale verdragen op dit gebied.14 Voor forumkeuze is de uitsluiting van maritieme zaken in beide verdragen van groot belang, omdat daardoor het zeevervoer (onder cognossement) is uitgesloten. Een forumkeuze in bijv. een cognossement zal derhalve niet aan art. 4 ontwerp Haags bevoegdheids- en executieverdrag of art. 5 Haags Forumkeuzeverdrag mogen worden getoetst.15 Het is betreurenswaard dat de opstellers van deze verdragen deze materie buiten het toepassingsbereik hebben gehouden, omdat forumkeuze in het zeevervoer veel voorkomt en een uniforme toetsing van forumkeuzen in cognossementen zou bijdragen aan een meer uniforme behandeling van forumkeuze. Art. 1 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag neemt de lijst van uitsluitingen van bepaalde burgerlijke en handelszaken in het Haags bevoegdheids- en executieverdrag over en voegt er nog een aantal aan toe. Het Haags Forumkeuzeverdrag heeft daardoor een aantal opvallende uitsluitingen die verschillen met het ontwerp Haags bevoegdheidsen executieverdrag en EEX-V°Nerdrag.16

De belangrijkste verschillen zijn de uitzonderingen voor consumenten- en arbeidsovereenkomsten, personen- en goederenvervoer, maritieme vorderingen, schadevorderingen wegens inbreuk op het mededingingsrecht en letselschade.17 De andere uitzonderingen zijn minder belangrijk of hangen samen met de beperking van het verdrag tot exclusieve forumkeuzen. Zo komen bijv. de in art. 22 EEX-V°/16 Verdrag genoemde exclusieve bevoegdheden in art. 1 lid 2 sub 1, m, n, o en p Haags Forumkeuzeverdrag voor als uitzonderingen op het toepassingsbereik. Het Haags Forumkeuzeverdrag regelt daardoor niet of een forumkeuze in dergelijke zaken mogelijk is. De lange lijst uitzonderingen leidt ertoe dat het Haags Forumkeuzeverdrag een veel beperkter materieel toepassingsbereik heeft dan EEX-V°Nerdrag.