Rb. Amsterdam, 03-09-2014, nr. C/13/526263 / HA ZA 12-1149

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald.

Eind 2008 kwam een wereldwijde grootschalige financiële fraude (in de vorm van een piramidespel, een zogenaamd ponzi scheme) van de New Yorkse effectenhandelaar [naam 1] (hierna: [naam 1]) en zijn effectenhuis[naam 1] (hierna: [naam 1]) aan het licht.

[naam 1] genereerde zijn geld via rechtstreekse cliënten en via beleggingsfondsen, zogenaamde feeder funds. Deze fondsen trokken geld aan van derden en lieten dat vervolgens (vrijwel) volledig beheren door [naam 1]. De vele miljarden aangetrokken Amerikaanse dollars werden door [naam 1] niet belegd maar gebruikt om aan uittredende beleggers een zogenaamde redemption uit te keren, dat wil zeggen hun inleg en de tot dan toe fictief daarmee verkregen opbrengsten. Op enig moment gingen de uitkeringen het aangetrokken geld te boven en bleek dat [naam 1] en [naam 1] daarover niet meer beschikten. De fondsen bleven leeg achter.

Fairfield Lambda Limited (hierna: Lambda), Fairfield Sigma Limited (hierna: Sigma) en Fairfield Sentry Limited (hierna: Sentry), hierna gezamenlijk: de Fondsen, alle in 1990 opgericht naar het recht van de Britse Maagdeneilanden en ook aldaar gevestigd, waren drie van de hiervoor onder 2.2 bedoelde fondsen.

Lambda en Sigma hebben hun vermogen (vrijwel) volledig aangewend ten behoeve van een deelneming in Sentry, waarin ook anderen inlegden.

Fairfield Greenwich (Bermuda) Limited was vanaf 2003 de investment manager (beheerder) van de Fondsen.

Een aantal tot de Citco-groep behorende vennootschappen verleende diensten aan de Fondsen. Citco Global Custody N.V. trad op als custodian (bewaarder), Citco Bank Nederland B.V. (Dublin Branch) als depositary (bewaarbedrijf) en Citco Fund Services (Europe) B.V. als administrator (administrateur).

[naam 1] was de voornaamste broker/dealer van Sentry. Fairfield Greenwich (Bermuda) Limited heeft aan [naam 1] mandaat verleend om op te treden als sub-investment manager. Citco Global Custody N.V. heeft [naam 1] benoemd tot sub-custodian.

Fairfield Greenwich Group heeft PwC opdracht verleend de jaarrekeningen van de Fondsen over de boekjaren 2000, 2001, 2002, 2003, 2004 en 2005 te onderzoeken in overeenstemming met de International Standards on Auditing (ISA).

PwC heeft bij deze jaarrekeningen goedkeurende verklaringen zonder beperkingen verstrekt.

De goedkeurende verklaringen bij de jaarrekeningen van Sentry over de boekjaren 2003, 2004 en 2005 zijn verstrekt door [naam 2] (hierna: [naam 2]), partner bij PwC. De goedkeurende verklaringen bij de jaarrekeningen van Sentry over de boekjaren 2000, 2001 en 2002 zijn verstrekt door twee andere partners bij PwC. In de balansen over al deze jaren bestonden de activa van Sentry (vrijwel) uitsluitend uit US Treasury Bills.

Bij brief van 15 maart 2005 heeft PwC Accountants, voor zover hier van belang aan Fairfield Greenwich Advisors, [naam 1] geschreven:

In our previous conference calls, we have informed you about the fact that PwC Bermuda had a meeting in December 2004 with [naam 1] (hereafter ‘BLM’) in order to obtain and/or update PwC’s understanding of the procedures in place at BLM. PwC Bermuda has shared with PwC Rotterdam their procedures program, notes of meetings and conclusions for the purpose of our audit of Fairfield Sentry Limited.

(…)

The procedures performed by PwC Bermuda were only directed towards obtaining an understanding of certain procedures and organisation aspects of BLM for the purpose of gaining comfort thereon for the audits by several PwC offices of a number of funds having moneys managed by BLM. One of these funds is Fairfield Sentry Ltd. audited by PwC Rotterdam. Therefore, the procedures performed are not directed to the providing of assurance in respect of internal control, nor to the detection of fraud, errors or illegal acts. The procedures performed do not constitute an audit nor an investigation of the internal controls of/at BLM. The procedures consisted of gathering factual information through an interview with [naam 1] (…). No testing of controls and procedures was performed.

Op 30 november 2005 heeft Ernst & Young, na een in opdracht van de Citco-groep door haar verricht onderzoek naar het interne controlesysteem van de Citco-groep, een positieve zogenaamde SAS 70 verklaring afgegeven.

[naam 1] is in staat van faillissement verklaard, althans bevindt zich in een situatie die vergelijkbaar is met een faillissement naar Nederlands recht.

Ook de Fondsen zijn in staat van faillissement verklaard, althans bevinden zich in een situatie die vergelijkbaar is met een faillissement naar Nederlands recht.

Bij beslissing van 6 januari 2012 heeft de Accountantskamer een door onder anderen Colima en de Stichting tegen [naam 2] – naar aanleiding van diens hiervoor onder 2.10 vermelde goedkeurende verklaringen, althans diens goedkeurende verklaringen bij de jaarrekeningen over de boekjaren 2004 en 2005 – ingediende klacht ongegrond verklaard.

Tegen de hiervoor onder 2.15 bedoelde beslissing is geen hoger beroep ingesteld.

De Stichting stelt zich blijkens haar statuten ten doel het verhalen van schade die is geleden door beleggers op hun belegging in de Fondsen. Beleggers in de Fondsen (hierna: de Beleggers) kunnen een participatie-overeenkomst met de Stichting sluiten. Zij die dat hebben gedaan (hierna: de Deelnemers), hebben hun vordering op PwC ter incasso overgedragen aan de Stichting en hebben de Stichting opgedragen om in eigen naam (rechts)maatregelen tegen PwC te treffen.

Colima is een van de Beleggers.

De Stichting c.s. vorderen dat de rechtbank bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad,

I. voor recht verklaart dat PwC N.V. en PwC Accountants onrechtmatig hebben gehandeld jegens de Beleggers door hun taak als accountants onzorgvuldig uit te voeren;

II. PwC N.V. en PwC Accountants hoofdelijk, althans ieder voor een gelijk deel, althans ieder voor een zodanig deel als de rechtbank in goede justitie vaststelt, veroordeelt tot betaling aan Colima van het bedrag van de door Colima geleden schade, vermeerderd met de wettelijke rente daarover vanaf de dag van deelname in Sentry, althans vanaf de dag der dagvaarding, tot aan de dag der algehele voldoening;

III. PwC N.V. en PwC Accountants hoofdelijk, althans ieder voor een gelijk deel, althans ieder voor een zodanig deel als de rechtbank in goede justitie vaststelt, veroordeelt tot betaling aan de Stichting ter incasso het bedrag van de door Beleggers geleden schade, althans het bedrag van de door de Deelnemers geleden schade, vermeerderd met de wettelijke rente daarover vanaf de dag van deelname in de Fondsen, althans vanaf de dag der dagvaarding, tot aan de dag der algehele voldoening;

IV. PwC N.V. en PwC Accountants hoofdelijk veroordeelt in de proceskosten, alsmede de nakosten ad EUR 131,00 en in geval van betekening van het vonnis ad EUR 199,00, te voldoen binnen veertien dagen na het te wijzen vonnis, en indien voldoening niet binnen de gestelde termijn plaatsvindt, vermeerderd met de wettelijke rente te rekenen vanaf veertien dagen na dagtekening van het te wijzen vonnis tot aan de dag der algehele voldoening.

De Stichting c.s. leggen hieraan, kort samengevat, het volgende ten grondslag. De Stichting treedt primair op de voet van artikel 3:305a Burgerlijk Wetboek (BW) op ten behoeve van de Beleggers, subsidiair als lasthebber van de Deelnemers. PwC heeft onrechtmatig jegens de Beleggers (en dus ook jegens de Deelnemers) gehandeld doordat zij haar taak als controlerend accountant van de Fondsen niet voldoende zorgvuldig heeft uitgevoerd. In het bijzonder kan PwC worden verweten dat zij onvoldoende inzicht heeft verkregen in de Fondsen en hun omgeving en dat zij onvoldoende systeemgerichte werkzaamheden heeft uitgevoerd. Dat kan PwC te meer worden verweten omdat de Fondsen niet onder financieel toezicht stonden, [naam 1] zich een centrale rol had toegeëigend en ook overigens talrijke red flags aanwezig waren. PwC heeft goedkeurende verklaringen verstrekt bij jaarrekeningen die, als gevolg van de fraude, niet in overeenstemming waren met het werkelijke vermogen en resultaat van de Fondsen. Indien PwC haar taak naar behoren had uitgevoerd, zou dat niet zijn geschied en zouden de Beleggers geen schade hebben geleden, aldus de Stichting c.s.

PwC voert tot haar verweer onder meer aan dat de Accountantskamer in de procedure tegen [naam 2] de door PwC met betrekking tot de boekjaren 2003, 2004 en 2005 bij Sentry gehanteerde controlemethodiek heeft getoetst aan de ISA en dat die toetsing ronduit positief is uitgevallen. In de overige jaren en bij de twee andere Fondsen is dezelfde controlemethodiek gehanteerd, aldus PwC.

Op de nadere stellingen en verweren zal, voor zover van belang, hierna nader worden ingegaan.

De Stichting c.s. vorderen dat de rechtbank bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad,

I. PwC N.V. veroordeelt om binnen zeven werkdagen na betekening van het vonnis in incident en op eerste verzoek van de Stichting c.s. een afschrift te verstrekken van de complete controledossiers, inclusief de interne stukken, met betrekking tot de jaarrekeningen van Sentry, Sigma en Lambda over de jaren 2000 en 2001, op straffe van verbeurte van een dwangsom van EUR 50.000,00 voor iedere dag, of gedeelte van een dag, dat PwC N.V. daarmee geheel, of gedeeltelijk, in gebreke blijft;

II. PwC Accountants veroordeelt om binnen zeven werkdagen na betekening van het vonnis in incident en op eerste verzoek van de Stichting c.s. een afschrift te verstrekken van de complete controledossiers, inclusief de interne stukken, met betrekking tot de jaarrekeningen van Sentry, Sigma en Lambda over de jaren 2002, 2003, 2004 en 2005, op straffe van verbeurte van een dwangsom van EUR 50.000,00 voor iedere dag, of gedeelte van een dag, dat PwC Accountants daarmee geheel, of gedeeltelijk, in gebreke blijft;

III. PwC N.V. en PwC Accountants hoofdelijk veroordeelt in de proceskosten, alsmede de nakosten ad EUR 131,00 en in geval van betekening van het vonnis ad EUR 199,00, te voldoen binnen veertien dagen na het te wijzen vonnis in incident, en indien voldoening niet binnen de gestelde termijn plaatsvindt, vermeerderd met de wettelijke rente te rekenen vanaf veertien dagen na dagtekening van het te wijzen vonnis in incident tot aan de dag der algehele voldoening.

De Stichting c.s. leggen hieraan, kort samengevat, ten grondslag dat de controledossiers noodzakelijk zijn voor de bepaling van hun rechtspositie ten opzichte van PwC. Zij wijzen erop dat de procedure bij de Accountantskamer beperkt is gebleven tot enkele boekjaren van één Fonds.

PwC voert tot haar verweer onder meer aan dat zij in de procedure bij de Accountantskamer niet alleen heeft uiteengezet welke controlemethodiek is gehanteerd maar ook hoe de controle in de onderhavige gevallen in concreto is uitgevoerd. Zij ziet niet in welke informatie de Stichting c.s. daarnaast nog nodig zouden hebben om zich een mening te vormen over haar handelen of om hun vorderingen terzake te onderbouwen.

Op de nadere stellingen en verweren zal, voor zover van belang, hierna nader worden ingegaan.

De kern van het geschil is of PwC de controle van de jaarrekeningen van de Fondsen heeft uitgevoerd zoals van een redelijk handelend en redelijk bekwaam extern controlerend accountant mag worden verwacht. Tussen partijen is niet in geschil dat PwC (ook) jegens de Beleggers gehouden was aan die norm te voldoen. Verder staat vast dat PwC over de jaren 2000 tot en met 2005 telkens een goedkeurende verklaring bij de jaarrekeningen van de Fondsen heeft afgegeven. Het staat – inmiddels – ook vast dat de belangrijkste activa van de Fondsen, de beleggingen (vrijwel uitsluitend US Treasury Bills), niet hebben bestaan en – dus – ook geen waarde hadden. Daarmee staat dan ook vast dat de jaarrekeningen geen getrouw beeld gaven van het vermogen van de Fondsen. Deze enkele omstandigheid betekent echter, anders dan de Stichting c.s. lijken te suggereren, nog niet zonder meer dat PwC bij de controles niet heeft gehandeld zoals van een redelijk handelend en redelijk bekwaam accountant mag worden verwacht en dat zij niet had mogen komen tot goedkeurende verklaringen. Een goedkeurende verklaring bij een jaarrekening geeft immers geen absolute zekerheid dat de jaarrekening geen onjuistheden van materieel belang bevat. Het is goed denkbaar dat een controle volgens de regelen der kunst wordt verricht en er toch sprake blijkt te zijn van dergelijke onjuistheden. De vraag die de rechtbank dient te beantwoorden is dan ook of PwC de controle naar behoren heeft verricht.

Niet in geschil is dat de controle door PwC zich vooral moest richten op het bestaan, de eigendom en de waarde van de beleggingen op de balans en de resultaten daarop in de winst- en verliesrekening. Volgens de Stichting c.s. heeft PwC daarbij ten onrechte volstaan met een gegevensgerichte controle en had zij meer systeemgericht onderzoek moeten doen naar de omgeving van de Fondsen, met name naar [naam 1], omdat vrijwel alle gelden van de Fondsen uiteindelijk door [naam 1] (als sub-custodian van Citco en als broker/dealer van Sentry) werden belegd en beheerd. Uiteindelijk was daardoor in feite alle informatie die PwC had over het bestaan, de eigendom en de waarde van de beleggingen afkomstig van [naam 1], die ten aanzien van de jaarrekeningcontrole niet als onafhankelijke derde kan worden beschouwd, aldus de Stichting c.s.

De Stichting c.s. hebben de hiervoor vermelde stellingen eveneens ten grondslag gelegd aan de tuchtklacht tegen [naam 2]. De Accountantskamer heeft geoordeeld dat er ten aanzien van de jaarrekeningen 2004 en 2005 van Sentry geen aanleiding was voor meer en aanvullende controlemaatregelen en evenmin voor het weigeren van een goedkeurende accountantsverklaring. De Accountantskamer heeft overwogen dat aan de door PwC getroffen controlemaatregelen een redelijke mate van zekerheid over het bestaan, de eigendom en de waarde van de beleggingen kon worden ontleend. Daarbij heeft de Accountantskamer zwaar laten meewegen dat Citco onder toezicht stond van De Nederlandsche Bank (DNB) en [naam 1] onder toezicht van de Securities and Exchange Commission (SEC) en dat PwC ervan mocht uitgaan dat het uitgeoefende toezicht adequaat was. Gelet daarop en evenzeer op de reputatie (destijds) van [naam 1], de informatie over de interne beheersing bij Sentry zoals die bleek uit de SAS70-verklaring van Ernst & Young en het verslag van het bezoek van PwC Bermuda aan [naam 1], mocht PwC volgens de Accountantskamer bij haar gegevensgerichte controle (mede) afgaan op uit de depotopgaven voortvloeiende bevestigingen van het bestaan, de eigendom en de waarde van activa “beheerd” door [naam 1], ook al waren deze afkomstig van [naam 1] zelf. Er was geen plicht voor PwC om zich te verstaan met de accountant van [naam 1] om zicht te krijgen op de reikwijdte van diens controle. Ook kon niet van PwC worden verlangd dat zij navraag deed bij de Depository Trust Company en de Bank of New York waar de aandelen en US Treasury Bills zouden zijn geboekt, nog daargelaten dat navraag bij die instellingen geen zin had gehad omdat de US Treasury Bills voor vele cliënten geaggregeerd op naam van [naam 1] werden aangehouden. Ten slotte heeft de Accountantskamer overwogen dat geen van de accountants die betrokken waren bij cliënten van [naam 1] indertijd ooit aanleiding had gezien om detailcontroles bij [naam 1] uit te (laten) voeren.

De uitspraak van de Accountantskamer biedt derhalve bepaald geen steun voor de stelling van de Stichting c.s. dat PwC de controle van de jaarrekeningen (over 2004 en 2005 van Sentry) niet heeft verricht zoals een redelijk handelend en redelijk bekwaam accountant betaamt. Waarom de rechtbank in afwijking van de tuchtrechter tot het oordeel zou moeten komen dat PwC wel meer en aanvullende controlemaatregelen had moeten treffen, hebben de Stichting c.s. onvoldoende toegelicht. Aan die stelling hebben zij immers niets meer of anders ten grondslag gelegd dan aan de tuchtklacht. De enkele omstandigheid dat de tuchtzaak alleen betrekking had op de jaarrekeningen over 2004 en 2005 van Sentry, maakt dat niet anders. Er zijn immers geen aanknopingspunten dat de controle over de jaren daarvóór op andere wijze is aangepakt, terwijl wel vast staat dat de toepasselijke Richtlijnen voor de Accountantscontrole over de jaren 2004 en 2005 strenger waren dan daarvoor. Dat de tuchtuitspraak alleen Sentry betreft, is evenmin relevant omdat vast staat dat de andere twee Fondsen alleen belegden in Sentry. De uitspraak van de Accountantskamer heeft daarom evenzeer betekenis voor de toereikendheid van de controles over 2000 tot en met 2003 van Sentry en de controles van de jaarrekeningen van Sigma en Lambda.

Gelet op het voorgaande hebben de Stichting c.s. de rechtbank geen, in elk geval onvoldoende, argumenten verschaft om te kunnen voldoen aan de zware motiveringsplicht die geldt in geval van afwijking van het (bovendien onherroepelijke) oordeel van de tuchtrechter. Bij deze stand van zaken dient de stelling van de Stichting c.s. dat PwC niet heeft gehandeld zoals een redelijk handelend en redelijk bekwaam accountant betaamt, te worden verworpen. Daarmee ontvalt de grondslag aan de gehele vordering. Hetgeen partijen overigens naar voren hebben gebracht, kan daaraan niets veranderen en behoeft dan ook geen bespreking.

De vordering wordt afgewezen met veroordeling van de Stichting c.s., als de in het ongelijk gestelde partij, in de proceskosten. Deze worden begroot op EUR 575,00 aan griffierecht en EUR 904,00 aan salaris advocaat, in totaal EUR 1.479,00. Ook de gevorderde nakosten en de gevorderde wettelijke rente worden toegewezen.

De Stichting c.s. hebben onvoldoende gesteld dat inzage in de volledige controledossiers wel argumenten zou opleveren om af te wijken van het onherroepelijke oordeel van de tuchtrechter. Immers, zoals hiervoor in de hoofdzaak is beslist, moet ervan worden uitgegaan dat de controles over alle jaren op dezelfde wijze zijn verricht. De stukken over de jaren 2000 tot en met 2003 zullen dus ook geen andere informatie verschaffen dan waarover de Accountantskamer en de rechtbank reeds hebben beschikt. Hetzelfde geldt, gelet op hetgeen in de hoofdzaak is overwogen, voor de stukken betreffende Sigma en Lambda. Verder geldt dat PwC erkent dat zij de door de Stichting c.s. voorgestane aanvullende controlemaatregelen niet heeft genomen, zodat inzage in de controledossiers op dat punt niets zal toevoegen. Ook hebben de Stichting c.s. niet gemotiveerd weersproken dat PwC de controlemaatregelen die zij – onderbouwd met stukken – zegt te hebben genomen, ook daadwerkelijk heeft genomen. Ook op dat punt zal inzage in de controledossiers dus niets toevoegen. Dit alles betekent dat de Stichting c.s. geen rechtens te respecteren belang hebben bij hun vordering tot overlegging van de volledige controledossiers. Dat uit die dossiers mogelijk zou blijken dat PwC bij de controles meer of andere fouten zou hebben gemaakt dan de Stichting c.s. in de onderhavige procedure – gelet op de beslissing in de hoofdzaak: ten onrechte – stellen, is zo vaag en speculatief dat dat evenmin een rechtens te respecteren belang bij afgifte van de dossiers oplevert.

Het voorgaande betekent dat ook de incidentele vordering wordt afgewezen. De Stichting c.s. worden als de in het ongelijk gestelde partij veroordeeld in de proceskosten in het incident. Deze worden begroot op EUR 904,00 aan salaris advocaat

De rechtbank:

in het incident:

- wijst het gevorderde af;

- veroordeelt de Stichting c.s. in de kosten van het incident, tot dit vonnis aan de zijde van PwC begroot op EUR 904,00;

in de hoofdzaak:

- wijst het gevorderde af;

- veroordeelt de Stichting c.s. in de kosten van het geding, tot dit vonnis aan de zijde van PwC begroot op EUR 1.479,00, te vermeerderen met de wettelijke rente daarover vanaf veertien dagen na heden tot aan de dag der algehele voldoening;

- veroordeelt de Stichting c.s. in de na dit vonnis ontstane kosten, begroot op EUR 131,00 aan salaris advocaat, te vermeerderen, onder de voorwaarde dat de Stichting c.s. niet binnen veertien dagen na aanschrijving aan het vonnis hebben voldaan en er vervolgens betekening van het vonnis heeft plaatsgevonden, met EUR 68,00 aan salaris advocaat en de explootkosten van de betekening, een en ander te vermeerderen met de wettelijke rente daarover vanaf veertien dagen na heden tot aan de dag der algehele voldoening;

- verklaart deze kostenveroordelingen uitvoerbaar bij voorraad.

Dit vonnis is gewezen door mr. W.M. de Vries, mr. N.C.H. Blankevoort en mr. L. Biller en in het openbaar uitgesproken op 3 september 2014.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis in het bevoegdheidsincident gevraagd.

Eind 2008 kwam de wereldwijde grootschalige financiële fraude (in de vorm van een piramidespel, een zogenaamd Ponzi scheme) van [naam 1] en zijn [bedrijf 1] (hierna: [naam 1] en [bedrijf 1]) aan het licht.

[naam 1] genereerde zijn geld via rechtstreekse cliënten en via beleggingsfondsen, genaamd feeder funds. Deze fondsen trokken geld aan van particulieren, ondernemingen en andere fondsen en lieten deze gelden vervolgens (vrijwel) volledig beheren door [naam 1]. De vele miljarden dollars die vanuit de hele wereld werden aangetrokken werden door [naam 1] niet belegd maar gebruikt om aan uittredende beleggers een zogenaamde redemption uit te keren, dat wil zeggen hun aanvankelijke investering en de tot dan toe fictief behaalde winsten. Op enig moment gingen de uitkeringen het aangetrokken kapitaal te boven en bleek dat [naam 1] en [bedrijf 1] niet meer beschikten over het aangetrokken geld. De fondsen bleven leeg achter.

[fonds 1], [fonds 2] en [fonds 3], alle opgericht in 1990 naar het recht van de Britse Maagdeneilanden en ook aldaar gevestigd, waren drie van de hiervoor genoemde fondsen (hierna gezamenlijk: de Fondsen).

[fonds 4] was de beheerder (investment manager) van de Fondsen.

Verschillende vennootschappen van de [groep] vervulden functies ten aanzien van de Fondsen. [bedrijf 2] trad op als bewaarder (custodian), [bedrijf 3], [bedrijf 4] als bewaarbedrijf (depositary) en [bedrijf 5] als administrateur (administrator). In 2006 heeft [bedrijf 5] haar werkzaamheden als administrator van de Fondsen geheel of ten dele uitbesteed aan een in Canada gevestigde vennootschap van de [groep] (hierna: [bedrijf 6]).

[fonds 4] heeft aan PWC Nederland de opdracht verstrekt de jaarrekeningen van (onder meer) de Fondsen over de boekjaren 2000, 2001, 2002, 2003, 2004 en 2005 te controleren in overeenstemming met de International Standards on Auditing (ISA). PWC Nederland heeft bij deze jaarrekeningen goedkeurende verklaringen zonder voorbehoud verstrekt.

Nadat [bedrijf 5] haar werkzaamheden als administrator geheel of ten dele had uitbesteed aan [bedrijf 6], heeft [fonds 4] aan PWC Canada de opdracht verstrekt de jaarrekeningen van (onder meer) de Fondsen over de boekjaren 2006 en 2007 te controleren in overeenstemming met de United States Generally Accepted Auditing Standards (US GAAS). PWC Canada heeft bij beide jaarrekeningen goedkeurende verklaringen zonder voorbehoud verstrekt. PWC Canada is gevestigd in Ontario, Canada.

PWC Canada heeft, alvorens de opdracht tot controle van de jaarrekeningen over 2006 te aanvaarden, informatie ingewonnen bij PWC Nederland.

PWC Canada en PWC Nederland maken onderdeel uit van het wereldwijd netwerk van aangesloten kantoren (zogenaamde member firms) van PricewaterhouseCoopers International Limited, een in het Verenigd Koninkrijk gevestigde private company limited by guarantee. Zij zijn echter niet door zeggenschaps- of eigendomsverhoudingen aan elkaar verbonden. Van winst- of omzetdeling is evenmin sprake.

De Stichting heeft blijkens haar statuten ten doel het verhalen van schade die is geleden door beleggers op hun belegging in de Fondsen. Beleggers in de fondsen (hierna: de Beleggers) kunnen zich aansluiten bij de Stichting. Deelneming aan de Stichting geschiedt door het sluiten van een participatieovereenkomst met de Stichting. Degenen die een participatieovereenkomst hebben gesloten worden deelnemers genoemd (hierna: de Deelnemers). In de participatieovereenkomst dragen de Deelnemers hun vordering aan de Stichting ter incasso over en verlenen zij aan de Stichting exclusief volmacht om in eigen naam of in naam van de deelnemer (rechts)maatregelen te treffen.

Colima is één van de Beleggers.

In 2009 is voor de United States District Court Southern District of New York (hierna: de Amerikaanse rechter) mede jegens PWC Canada een Class Action aanhangig gemaakt door een class van beleggers in de Fondsen en in enkele andere fondsen (hierna: de Anwar class action). Bij beslissing van 25 februari 2013 heeft de Amerikaanse rechter de class gedefinieerd als:

“all shareholders/limited partners in [fonds 3], [fonds 2], [fonds 3]and [fonds 1] (the “Funds”) as of December 10, 2008 who suffered a net loss of principal in the Funds.”

De Amerikaanse rechter heeft voorts van de aldus gedefinieerde class uitgesloten beleggers die hun belegging in bepaalde landen hebben gedaan (de zgn. excluded countries). Tegen deze class certification order loopt op dit moment hoger beroep.

[bedrijf 1] en de Fondsen zijn gefailleerd, althans bevinden zich in een situatie die vergelijkbaar is met een faillissement naar Nederlands recht.

In de hoofdzaak vordert Stichting c.s. – kort samengevat –

a. een verklaring voor recht dat PWC c.s. onrechtmatig heeft gehandeld jegens Stichting c.s. door haar taak als accountants onzorgvuldig uit te oefenen,

b. hoofdelijke veroordeling van PWC c.s. tot betaling van de schade die Colima en de Beleggers, althans de Deelnemers, hebben geleden (ten aanzien van de laatste twee te betalen aan de Stichting ter incasso).

c. hoofdelijke veroordeling van PWC c.s. in de proceskosten.

Stichting c.s. stelt daartoe dat PWC c.s. tekort is geschoten in haar (wettelijke) taak als controlerend accountant van fondsen van [naam 1] door voorschriften omtrent de vervulling van haar taak niet na te leven en in onvoldoende mate en met onvoldoende kritisch-professionele afstand controlerende werkzaamheden uit te voeren. Zou PWC c.s. wel hebben gehandeld zoals dat van een bekwaam en redelijke handelend accountant mag worden verwacht, dan zouden geen goedkeurende verklaringen bij de jaarrekeningen over de boekjaren 2000 tot en met 2007 van de Fondsen zijn afgegeven of zouden voorbehouden zijn gemaakt. PWC c.s. heeft in strijd gehandeld met de zorgvuldigheid die zij als externe controlerend accountant bij de uitoefening van haar werkzaamheden moet betrachten en daarmee onrechtmatig gehandeld jegens Stichting c.s. Daardoor hebben Colima en de Beleggers althans de Deelnemers, waarvoor de Stichting als lasthebber optreedt, schade geleden. Als die jaarrekeningen niet waren goedgekeurd dan was het voor de Fondsen onmogelijk geweest om wereldwijd geld van beleggers aan te trekken en zou Stichting c.s. haar belegging niet kwijt zijn. Primair stelt de Stichting haar vorderingen in op grond van artikel 3:305a Burgerlijk Wetboek, subsidiair als lasthebber van de Deelnemers.

Naast de vordering in de hoofdzaak vordert Stichting c.s. in een incident dat – kort gezegd – PWC c.s. op grond van artikel 843a Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (hierna: Rv) een afschrift van de volledige controledossiers verstrekt over de jaren 2000 tot en met 2007, op straffe van een dwangsom.

PWC Canada vordert in het bevoegdheidsincident

PWC Canada stelt daartoe dat volgens de hoofdregel van artikel 2 Rv de Nederlandse rechter geen rechtsmacht heeft om kennis te nemen van de vordering jegens PWC Canada, omdat die vennootschap in Canada is gevestigd. PWC Canada stelt voorts dat er geen zodanige samenhang bestaat tussen de vorderingen tegen PWC Nederland en PWC Canada dat om redenen van doelmatigheid een gezamenlijke behandeling zou zijn gerechtvaardigd.

Stichting c.s. voert verweer in het bevoegdheidsincident. Zij stelt dat de vorderingen tegen PWC Nederland enerzijds en PWC Canada anderzijds zijn gebaseerd op dezelfde feiten en omstandigheden en dezelfde grondslag en dat ook de te beantwoorden rechtsvragen gelijk zijn. De nauwe band brengt volgens haar dan ook mee dat een goede rechtsbedeling vraagt om de gelijktijdige behandeling en berechting van de vorderingen, teneinde te vermijden dat bij de afzonderlijke berechting onverenigbare beslissingen worden gedaan. Subsidiair beroept de Stichting c.s. zich op artikel 6, aanhef en onder e Rv. Zij stelt daartoe dat de controlewerkzaamheden van PWC Canada voor een belangrijk deel in Nederland hebben plaatsgevonden, wat volgens haar betekent dat het schadebrengende feit in Nederland heeft plaatsgevonden.

De stellingen van partijen in het bevoegdheidsincident worden hierna, voor zover relevant, nader weergegeven.

in het bevoegdheidsincident

In het incident moet allereerst worden beantwoord de vraag of de Nederlandse rechter bevoegd is kennis te nemen van de vorderingen van de Stichting c.s. jegens PWC Canada. Hoofdregel is dat de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft indien de gedaagde in Nederland zijn woonplaats of gewone verblijfplaats heeft (artikel 2 Rv). Aan deze regel kan geen bevoegdheid worden ontleend tot kennisneming van de vorderingen jegens PWC Canada. Volgens de Stichting c.s. kan de Nederlandse rechter echter rechtsmacht ontlenen aan artikel 7 lid 1, althans artikel 6, aanhef en onder e Rv. Beide grondslagen zullen hierna worden onderzocht.

Artikel 7 lid 1 Rv

Ingevolge artikel 7 lid 1 Rv komt de Nederlandse rechter, indien er meerdere gedaagden zijn en hij ten aanzien van een van hen rechtsmacht heeft, ook rechtsmacht toe ten aanzien van de andere gedaagden, mits tussen de vorderingen tegen de onderscheiden gedaagden een zodanige samenhang bestaat, dat redenen van doelmatigheid een gezamenlijke behandeling rechtvaardigen. De rechtbank stelt voorop dat artikel 7 lid 1 Rv. als uitzondering op de hoofdregel restrictief dient te worden toegepast. Dit hangt samen met het uitgangspunt dat regels omtrent nationale rechtsmacht een hoge mate van voorspelbaarheid dienen te hebben. Het is niet in het belang van de rechtszekerheid als men van tevoren geen redelijke inschatting kan maken van de jurisdicties waarin men mogelijkerwijs zou kunnen worden gedagvaard in verband met een bepaalde gedraging. Bij de beantwoording van de vraag of sprake is van een zodanige samenhang tussen vorderingen tegen verschillende gedaagden, dat redenen van doelmatigheid een gezamenlijke behandeling rechtvaardigen, moeten alle omstandigheden van het geval worden afgewogen, niet alleen de feitelijke situatie, maar ook de situatie rechtens. Het ligt voorts op de weg van degene die zich op artikel 7 beroept – in dit geval de Stichting c.s. – om de omstandigheden die een gezamenlijke behandeling rechtvaardigen te stellen en – bij voldoende gemotiveerde betwisting – te bewijzen. Uit de parlementaire geschiedenis (Tweede Kamer, vergaderjaar 1999-2000, 26 855, nr. 3, p. 37) kan ten slotte worden afgeleid dat artikel 7 lid 1 (mede) beoogt onverenigbare uitspraken over hetzelfde onderwerp te vermijden. Deze uitgangspunten leiden tot de volgende afweging.

Wat het feitencomplex betreft, staan de afgegeven goedkeurende verklaringen bij de jaarrekeningen centraal. De door de Beleggers geleden schade is volgens Stichting c.s. immers een gevolg van de afgifte van goedkeurende verklaringen door PWC c.s. over de jaren 2000 tot en met 2007. Van belang is echter dat PWC Canada slechts de goedkeurende verklaringen over 2006 en 2007 heeft afgegeven, terwijl PWC Nederland de goedkeurende verklaringen over eerdere jaren heeft afgegeven. Bij de beoordeling van de vraag of PWC Canada aansprakelijk is voor de schade van de Beleggers komt het er dus op aan of PWC Canada bij de accountantscontrole van de boekjaren 2006 of 2007 tekort is geschoten; bij de beoordeling van de aansprakelijkheid van PWC Nederland gaat het om de vraag of PWC Nederland bij de controle van de jaren 2000 tot en met 2005 tekort is geschoten. Aan de vorderingen tegen PWC Canada en die tegen PWC Nederland ligt, anders gezegd, niet dezelfde schadeveroorzakende gebeurtenis ten grondslag. Dit maakt dat de feitelijke samenhang tussen de vorderingen slechts beperkt is. Dat wordt niet anders doordat PWC Canada en PWC Nederland in een wereldwijd netwerk met elkaar verbonden zijn. Dat netwerk, dat overigens niet gepaard gaat met verbondenheid door zeggenschaps- of eigendomsverhoudingen in een soort groepsverband, strekt er weliswaar onder meer toe de samenwerking tussen de verschillende PWC-entiteiten te vergemakkelijken en te bevorderen; dat daadwerkelijk is samengewerkt tussen PWC Canada en PWC Nederland bij de controle over de jaarrekeningen 2006 en 2007 is in het licht van de gemotiveerde betwisting door PWC Canada, door de Stichting c.s. onvoldoende gemotiveerd gesteld. In dit verband kan geen waarde worden gehecht aan het collegiaal overleg dat PWC Canada heeft gevoerd met PWC Nederland alvorens de opdracht tot controle over het boekjaar 2006 te aanvaarden. Niet (voldoende gemotiveerd) betwist is immers dat een dergelijk collegiaal overleg tussen opvolgend accountants is voorgeschreven en ook had moeten plaatsvinden als PWC Canada een niet-PWC-accountant had opgevolgd. Dit overleg is onvoldoende om de conclusie te rechtvaardigen dat PWC Nederland en PWC Canada bij het opmaken van de goedkeurende verklaringen (over enig jaar) tussen 2000 en 2007 samen hebben gehandeld of voor die verklaringen samen verantwoordelijk zijn.

Ook het juridische kader waarin de Nederlandse rechter de vorderingen tegen PWC Canada enerzijds en PWC Nederland anderzijds zou moeten beoordelen, is niet hetzelfde. Het toepasselijke recht dient voor alle vorderingen gevonden te worden aan de hand van de (tot 1 januari 2012 gegolden hebbende) Wet conflictenrecht onrechtmatige daad (WOCD). Ingevolge artikel 3 lid 1 van deze wet wordt een vordering uit onrechtmatige daad, behoudens rechtskeuze, in beginsel beheerst door het recht van het land waar de onrechtmatige daad heeft plaatsgevonden. In dit incident dient ervan te worden uitgegaan – als door de Stichting c.s. gesteld en tot nu toe onweersproken gebleven – dat dit voor de vordering tegen PWC Nederland leidt tot de toepasselijkheid van het Nederlandse recht, terwijl niet valt in te zien dat op de vordering tegen PWC Canada Nederlands recht van toepassing zou kunnen zijn. De goedkeurende verklaring is immers in Canada afgegeven, is gevoegd bij een jaarrekening van Fondsen die buiten Nederland gevestigd zijn, terwijl evenmin (voldoende gemotiveerd) is gesteld dat de werkzaamheden van PWC Canada (grotendeels) in Nederland zijn verricht. Voormeld overleg met PWC Nederland is hiervoor onvoldoende. Er moet dus vanuit worden gegaan dat het toepasselijke nationale civiele recht (bij een beoordeling door de Nederlandse rechter) voor de vorderingen tegen PWC Nederland niet hetzelfde is als voor de vorderingen tegen PWC Canada. Daar komt nog bij dat PWC Nederland haar controlerende werkzaamheden heeft verricht op basis van de ISA, terwijl PWC Canada haar werkzaamheden heeft verricht op basis van US GAAS. Vast staat dat deze richtlijnen van elkaar verschillen. De Stichting c.s. heeft weliswaar betoogd dat die verschillen niet kunnen leiden tot een andere uitkomst van de beoordeling van vorderingen; in dit stadium van het geding staat dit echter nog allerminst vast, terwijl voor onderzoek daarnaar in het kader van dit incident geen plaats is. Ook indien, zoals de Stichting c.s. stelt, heel wel denkbaar is dat de uitkomst van de beoordeling naar Nederlands recht niet wezenlijk afwijkt van de uitkomst van de beoordeling naar Canadees recht, is voor dit incident van belang dat in die beoordelingen niet dezelfde normen worden gehanteerd, waardoor met het oog op een doelmatige procesvoering niet is vereist dat de beide beoordelingen in hetzelfde geding plaatsvinden.

Daar komt nog bij dat ten tijde van het uitbrengen van de dagvaarding aan PWC Canada al een procedure voor een buitenlandse rechter over hetzelfde onderwerp tegen PWC Canada aanhangig was, te weten de Anwar class action. In die procedure is eveneens aan de orde gesteld de vraag of PWC Canada tekort is geschoten in de uitvoering van haar controlewerkzaamheden ten aanzien van de jaarrekeningen van (onder meer) de Fondsen over 2006 en 2007, en zo ja, of dat tot schade heeft geleid. Door in de onderhavige procedure rechtsmacht van de Nederlandse rechter aan te nemen voor de vordering tegen PWC Canada zou er derhalve juist gevaar voor onverenigbare beslissingen over hetzelfde onderwerp ontstaan. Dit draagt bij aan de conclusie dat er onvoldoende gronden zijn om – in afwijking van de hoofdregel van artikel 2 Rv – op doelmatigheidsgronden bevoegdheid van de Nederlandse rechter aan te nemen ten aanzien van de vordering jegens PWC Canada.

De omstandigheden vermeld in 4.3 tot en met 4.5 pleiten tegen toepasselijkheid van artikel 7 lid 1 Rv.

De Stichting c.s. heeft hier tegenover gesteld dat de omstandigheden waarin de controle heeft plaatsgevonden identiek waren. Dat alle relevante feitelijke omstandigheden identiek waren, staat op dit moment echter nog niet vast, terwijl voor onderzoek daarnaar in het kader van dit incident geen plaats is. Weliswaar kan aan de Stichting c.s. worden toegegeven dat aan de jaarrekeningen over 2000 tot en met 2007 hetzelfde euvel kleefde, te weten dat de daarin opgenomen beleggingen in werkelijkheid niet bestonden, en roepen de ingestelde vorderingen de vraag op in hoeverre PWC Nederland dan wel PWC Canada dat euvel hadden moeten ontdekken; of de indicatoren voor nader onderzoek en de daar tegenover staande vertrouwengevende omstandigheden voor de jaren 2006 en 2007 dezelfde waren als die voor de jaren tot en met 2005, staat op dit moment echter allerminst vast. Per jaarrekening zal moeten worden bekeken in hoeverre PWC in de omstandigheden van het geval reden had moeten zien nader onderzoek te doen. Dat de indicatoren voor nader onderzoek in ieder geval ten dele dezelfde waren, zoals de Stichting c.s. heeft gesteld en PWC Canada niet heeft betwist, is – gelet op hetgeen hiervoor in 4.3 tot en met 4.5 is gesteld – onvoldoende voor het aannemen van voldoende samenhang als bedoeld in artikel 7 lid 1 Rv. Dat een accountant gedurende enkele jaren een fout maakt en de opvolgende accountant over latere jaren dezelfde fout maakt, is op zichzelf niet voldoende voor het aannemen van voormelde samenhang.

De Stichting c.s. heeft voorts aangevoerd dat gevaar bestaat voor onverenigbare beslissingen over hetzelfde onderwerp indien de Nederlandse rechter zich ten aanzien van PWC Canada onbevoegd zou verklaren. Immers, zij zou dan een afzonderlijke procedure tegen PWC Canada moeten voeren voor een buitenlandse rechtbank, zo stelt zij. Naar het oordeel van de rechtbank gaat dit argument niet op: van hetzelfde onderwerp is geen sprake. De vraag naar aansprakelijkheid van PWC Nederland en de vraag naar aansprakelijkheid van PWC Canada betreffen, naar hierboven in 4.3, 4.4 en 4.7 is toegelicht, in onvoldoende mate hetzelfde onderwerp. Omgekeerd betreft de tegen PWC Canada voor de Amerikaanse rechter (bij aanvang van de onderhavige procedure) reeds aanhangige Anwar class action juist wel hetzelfde onderwerp als de onderhavige procedure tegen PWC Canada. De omstandigheid dat de Beleggers het zelf in de hand hebben (gehad) om in die procedure mee te doen, hetzij als class member, hetzij als een zogenaamde Named Plaintiff, onderstreept de conclusie van de rechtbank dat het niet aangewezen is zich in deze zaak om doelmatigheidsredenen bevoegd te achten tot kennisneming van de vordering jegens PWC Canada. De rechtbank memoreert in dit verband dat ter comparitie is gebleken dat de Amerikaanse rechter de mogelijkheid om Named Plaintiff te worden in de procedure opnieuw open heeft gesteld voor gedupeerde beleggers naar aanleiding van de (voorlopige) vaststelling van de omvang van de class in februari 2013, juist om beleggers in staat te stellen het risico te vermijden dat zij uiteindelijk niet onder de class zullen vallen. Gebleken is dat een aantal Deelnemers ook van die mogelijkheid gebruik heeft gemaakt.

De rechtbank voegt aan het voorgaande nog toe dat voor PWC Canada ook niet redelijkerwijs voorzienbaar was dat zij zich voor de Nederlandse rechter zou moeten verantwoorden ter zake van de wijze waarop zij de accountantscontrole over de boekjaren 2006 en 2007 heeft verricht. Van relevante aanknopingspunten met de Nederlandse rechtssfeer is niet gebleken. Immers, PWC Canada is in Canada gevestigd, heeft van de [fonds 3] – een groep van entiteiten verspreid over de Verenigde Staten, Bermuda en de Kaaiman-eilanden – een opdracht gekregen tot controle van jaarrekeningen van de Fondsen, die zijn gevestigd op de Britse Maagdeneilanden. Op die opdracht was het recht van Ontario, Canada, van toepassing. De accountantsverklaringen zijn afgegeven in Canada. De fraude van [naam 1], die PWC Canada volgens de Stichting c.s. had moeten ontdekken, heeft in de Verenigde Staten plaatsgevonden. Dat de werkzaamheden van PWC Canada deels in Nederland zijn verricht, is in het licht van de gemotiveerde ontkenning door PWC Canada en de stukken van het geding, onvoldoende gemotiveerd gesteld. Naar in 4.3 reeds is overwogen, is evenmin voldoende gemotiveerd gesteld dat van een samenwerking tussen PWC Canada en PWC Nederland bij de controle over de jaarrekeningen 2006 en 2007 sprake is geweest. PWC Nederland was slechts de voorafgaande accountant. De omstandigheid, dat de custodian ([bedrijf 6]) (destijds of voorheen) in Nederland was gevestigd of werkte, is bij deze stand van zaken onvoldoende om aan te kunnen nemen dat PWC Canada redelijkerwijs behoorde te voorzien dat zij voor de Nederlandse rechter zou kunnen worden gedagvaard ter zake van de door de Stichting c.s. aangevoerde verwijten.

Dit alles voert tot de conclusie dat de rechtbank geen bevoegdheid aan artikel 7 lid 1 Rv kan ontlenen.

Artikel 6, aanhef en sub e Rv

De Stichting heeft zich voor het bestaan van rechtsmacht van de Nederlandse rechter voorts beroepen op artikel 6, aanhef en onder e Rv. Ingevolge deze bepaling heeft de Nederlandse rechter ook rechtsmacht indien het gaat om een zaak betreffende onrechtmatige daad waarbij het schadebrengende feit zich in Nederland heeft voorgedaan.

Nu deze bepaling is ontleend aan artikel 5, aanhef en onder 3 EEX-verdrag (thans artikel 5, aanhef en onder 3 EEX-verordening) dient voor de uitleg van deze bepaling zoveel mogelijk inspiratie te worden gezocht in de jurisprudentie van het Hof van Justitie over de uitleg van deze bepalingen. In navolging van het Hof van Justitie moet daarom aangenomen worden dat de woorden “plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan” zien op zowel de plaats waar de schade is ingetreden als op de plaats van de schadeveroorzakende gebeurtenis, maar niet op de plaats waar de gelaedeerde stelt vermogensschade te hebben geleden als gevolg van een door hem geleden, in een ander land aanvankelijk ingetreden schade.

Het enkele feit dat Colima en de (achterban van) Stichting onder andere in Nederland vermogensschade hebben geleden omdat hun vermogen zich (deels) daar bevindt en zij in dat vermogen schade hebben geleden, is derhalve onvoldoende voor het aannemen van bevoegdheid op deze grondslag. Die schade is immers het gevolg van het insolvent worden van de Fondsen, welk feit in de plaats van vestiging van de Fondsen moet worden gelokaliseerd.

De rechtbank is van oordeel dat onder de door de Stichting c.s. gestelde schadeveroorzakende gebeurtenis in dit geval – naast het insolvent worden van de Fondsen – het afgeven van de goedkeurende verklaring moet worden verstaan, doch niet alle controlewerkzaamheden die daaraan vooraf zijn gegaan. Of en in hoeverre een deel van die controlewerkzaamheden in Nederland hebben plaatsgevonden is naar het oordeel van de rechtbank dan ook niet relevant. Dit zou anders kunnen zijn indien zoveel controlewerkzaamheden in Nederland zouden zijn uitgevoerd dat de inhoud van de goedkeurende verklaring in overwegende mate hierdoor is bepaald, maar feiten die in deze richting wijzen zijn door de Stichting c.s. niet gesteld. Naar de rechtbank hiervoor reeds heeft overwogen, heeft de Stichting c.s. onvoldoende gemotiveerd gesteld – in het licht van de gemotiveerde ontkenning door PWC Canada en de stukken van het geding – dat de werkzaamheden van PWC Canada grotendeels in Nederland zijn verricht. De Stichting c.s. baseert zich in dit verband vooral op het feit dat het in Nederland gevestigde [bedrijf 5] volgens alle stukken die van de Fondsen zijn uitgegaan steeds de administrateur van de Fondsen is gebleven. PWC Canada heeft dit niet betwist, maar gemotiveerd gesteld dat de Fondsen in 2006 vanuit dezelfde tijdszone bediend wilden worden, dat de administratie van de fondsen daarom in dat jaar naar Canada is verhuisd, alwaar een Canadese rechtspersoon uit de [groep] de taken als administrateur op zich heeft genomen (als opdrachtnemer van [bedrijf 5], die haar aanstelling als administrateur van de Fondsen behield) en dat PWC Canada is ingeschakeld als controlerend accountant. PWC Canada heeft dit alles aan de hand van diverse, schriftelijke, in de Verenigde Staten onder ede afgelegde getuigenverklaringen en aan de hand van notulen onderbouwd. Daar heeft de Stichting c.s. onvoldoende tegenover gesteld, zodat de Stichting c.s. niet heeft voldaan aan de op haar rustende stelplicht.

Er kan dus geen schadebrengend feit in Nederland worden gelokaliseerd. Artikel 6, aanhef en onder e biedt dus geen grondslag voor rechtsmacht.

Conclusie en proceskosten

De conclusie luidt dat de primaire vordering in het incident moet worden toegewezen. De rechtbank zal zich onbevoegd verklaren kennis te nemen van de vorderingen van Stichting c.s. tegen PWC Canada.

De Stichting c.s. heeft nog betoogd, dat de eventuele onbevoegdheid van de Nederlandse rechter ten aanzien van de vorderingen van de Stichting c.s. jegens PWC Canada niet in de weg staat aan een beoordeling door de Nederlandse rechter van de op artikel 843a Rv gebaseerde vordering van de Stichting c.s. jegens PWC Canada tot afgifte van bescheiden. Dit betoog faalt. Ook voor kennisneming van een vordering op grond van artikel 843a Rv is rechtsmacht vereist.

Aan de subsidiaire vordering komt de rechtbank in het licht van het voorgaande niet toe.

Stichting c.s. zal als de in het ongelijk gestelde partij in de proceskosten van het incident worden veroordeeld. De kosten aan de zijde van PWC Canada worden begroot op € 1.356,00 (3 punten × tarief € 452,00).

in de hoofdzaak tussen Stichting c.s. en PWC Canada

Stichting c.s. zal in de proceskosten van de hoofdzaak worden veroordeeld, nu zij nodeloos kosten heeft veroorzaakt door die hoofdzaak bij de verkeerde rechter aanhangig te maken. De kosten aan de zijde van PWC Canada in de hoofdzaak worden begroot op:

- griffierecht € 575,00

- salaris advocaat 452,00 (1,0 punt × tarief € 452,00)

Totaal €  1.027,00

in de hoofdzaak tussen Stichting c.s. en PWC Nederland

In het incident uit hoofde van artikel 843a Rv (zie hiervoor 3.3) heeft PWC Nederland reeds van antwoord gediend. Geen van partijen heeft in dat incident pleidooi gevraagd. De rechtbank acht het doelmatig dat incident tegelijk met de hoofdzaak op een comparitie van partijen na antwoord te behandelen. De hoofdzaak tussen Stichting c.s. en PWC Nederland zal daarom worden verwezen naar de rol voor conclusie van antwoord zijdens PWC Nederland, waarna in beginsel een comparitie in het incident en in de hoofdzaak zal worden gelast.

Iedere beslissing zal worden aangehouden.

De rechtbank

in het bevoegdheidsincident

wijst de vordering in het bevoegdheidsincident toe,

veroordeelt Stichting c.s. hoofdelijk in de kosten van het incident, aan de zijde van PWC Canada tot op heden begroot op € 1.356,00,

verklaart deze proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad,

in de hoofdzaak ten aanzien van PWC Canada

verklaart zich onbevoegd van de vordering in de hoofdzaak jegens PWC Canada kennis te nemen,

veroordeelt Stichting c.s. hoofdelijk in de proceskosten in de hoofdzaak, aan de zijde van PWC Canada tot op heden begroot op € 1.027,00,

in de hoofdzaak ten aanzien van PWC Nederland

houdt iedere beslissing aan;

verwijst de zaak naar de rol van 4 december 2013 voor conclusie van antwoord in de hoofdzaak aan de zijde van PWC Nederland.

Dit vonnis is gewezen door mr. A.P. Schoonbrood - Wessels, mr. L. Biller en mr. L.S. Frakes en in het openbaar uitgesproken op 23 oktober 2013.1.