8.2.1 Het Europees Financieel Stabilisatiemechanisme (EFSM)

Het eerste aspect, het EFSM, omvat de mogelijkheid voor de Europese Commissie om op grond van een besluit door de Raad leningen aan te gaan op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen. Alle lidstaten van de EU die zelf niet of slechts moeizaam via de markt kunnen lenen, kunnen vervolgens terecht bij de Commissie. Van de 500 miljard is door middel van garanties op de EU-begroting 60 miljard beschikbaar voor zulke leningen. Dit deel van het noodfonds is gebaseerd op artikel 122, tweede lid, VWEU, waarin een uitzondering is gemaakt op de hoofdregel dat de EU en de lidstaten niet aansprakelijk zijn voor verbintenissen van andere lidstaten.1 De tekst van deze uitzondering luidt:

Verordening (EU) nr. 407/2010 van 11 mei 2010 regelt de nadere uitwerking van het eerste deel van het noodfonds.2 In de considerans hierbij stelt de Raad dat de wereld de afgelopen twee jaar is getroffen door een ongekende mondiale financiële crisis en een economische neergang.3 Dit heeft ertoe geleid dat de leningsvoorwaarden voor diverse lidstaten erger zijn verslechterd dan door de fundamentele economische parameters te verklaren valt.4 Als deze situatie niet wordt aangepakt, kan zij een ernstige bedreiging vormen voor de financiële stabiliteit van de EU als geheel, aldus de Raad. Het instellen van het EFSM is daarom volgens de Raad noodzakelijk om het hoofd te bieden aan deze ‘buitengewone situatie die de lidstaten niet kunnen beheersen’, waarmee voldaan wordt aan artikel 122, tweede lid, VWEU.5

Een besluit tot financiële bijstand van de EU wordt genomen door de Raad met gekwalificeerde meerderheid, op voorstel van de Europese Commissie.6 Hierin worden beleidsvoorwaarden opgenomen voor de lidstaat die de financiële bijstand ontvangt.7 Deze voorwaarden worden door de Europese Commissie in overleg met de ECB bepaald. De Commissie onderzoekt deze voorwaarden regelmatig, waarna de Raad met gekwalificeerde meerderheid kan besluiten over eventuele aanpassingen van de voorwaarden.8 Het verstrekken van een lening verloopt in tranches.9 De Commissie bekijkt of het economisch beleid strookt met de gestelde voorwaarden, op grond waarvan zij besluit over de uitbetaling van verdere tranches.10

In augustus 2015 werd deze verordening gewijzigd om niet-eurolanden binnen de EU te beschermen tegen financiële aansprakelijkheid.11 Het EFSM werkte immers via garanties op de EU-begroting, zoals hierboven aan de orde kwam, waar ook niet-eurolanden aan bijdragen. In de verordening werd daarom vastgelegd dat niet-eurolanden bij steun aan eurolanden gecompenseerd worden als de begunstigde lidstaat de financiële bijstand niet in overeenstemming met de voorwaarden terugbetaalt.