III.C.2. Het beheren van de nalatenschap, art. 3:170 BW

De wetgever geeft in zijn regeling van de executele geen definitie van het begrip beheer (art. 4:144). Met onder meer Breemhaar ben ik van mening dat het dan voor de hand ligt bij art. 3:170 BW te rade te gaan.1 Onlangs heeft Hof Den Bosch in zijn arrest van 31 januari 2006 deze aanknoping bevestigd:2

Aan art. 4:144 BW wordt derhalve invulling gegeven door een hogere vermogensrechtelijke laag, te weten art. 3:170 BW. Dit artikel bepaalt dat onder beheer zijn begrepen alle handelingen die voor de normale exploitatie van een goeddienstig kunnen zijn, als ook het aannemen van aan de gemeenschap verschuldigde prestaties. Dit laatste is met name van belang voor het innen van banktegoeden op basis van een verklaring van executele.

Uit de parlementaire geschiedenis van art. 3:170 BW blijkt dat als daden van beheer ook worden beschouwd die daden van beschikking,diedooreen normale exploitatie van het goed worden gevorderd (lees thans: 'dienstig kunnen zijn' aan). Als voorbeeldwordt gegeven dat het beheer van een fabriek of een ander bedrijf ook de verkoop van de in die fabriek of dat bedrijf voortgebrachte goederen omvat, net zoals de verkoop van bedrijfsmiddelen, die door nieuwe moeten worden vervangen. De nadruk wordt gelegd op de economische werkzaamheid, zoals het rentedragend maken van goederen.3 De woorden 'dienstig kunnen zijn' zorgen voor een objectivering. De wederpartij hoeft in het concrete geval niet te onderzoeken of de desbetreffende handeling van de executeur wel dienstig is aan de normale exploitatie van de goederen van de nalatenschap. Van belang is alleen maar of het (redelijkerwijs) dienstig zoukunnenzijn. Dit brengt met zich dat de wederpartij in de praktijk in beginsel altijdbeschermdis, aangezien iedere tegeldemaking van een goed immers dienstig zou kunnen zijn aan de normale exploitatie van dat goed. Zeker als het om een effectenportefeuille gaat. Dit betekent vanzelf-sprekendniet dat de executeur misbruik mag maken van deze objective-ring.4 Zie in dit bevoegdheidsvraagstuk ook de 'soepelheid' van Asser-Per-rick 6B, nr. 524, waar ik mij graag bij aansluit en waarover hierna meer. Daar komt bij dat art. 4:145 lid 2 BW waar de vertegenwoordigingsbevoegdheid van de executeur geregeld is, nagenoeg geen beperking stelt aan de externe bevoegdheid van de executeur. De handeling moet gedurende5zijn beheer en in het kader van de taakvervulling verricht worden. Of iets in het kader van de vervulling van zijn taak verricht wordt kan een derde onmogelijk be-oordelen.6 De vertegenwoordigingsbevoegdheid van de executeur is privatief en de erfgenamen zijn mitsdien gedurende zijn beheer in beginsel onbevoegd.7Aangezien onder beheer ook valt het aannemen van de aan de nalatenschap verschuldigde prestaties, dient de wederpartij te onderzoeken of er een met het beheer van de nalatenschap belaste executeur is, aangezien hij door diens aanwezigheid in beginsel niet meer aan de erfgenamen bevrijdend kan betalen (art. 6:34 BW).8

Onder oud recht was het 'innen van schulden' geregeld in art. 4:1060 (oud) BW. De executeur was inningsbevoegd. Als een legitimaris gerechtigd was in de nalatenschap, kon echter niet meer bevrijdend aan de executeur betaald worden, zelfs niet als deze nog geen beroep gedaan had op zijn legitieme; HR 24 februari 1933, NJ 1933, 645 (EMM; Bunker/Amsterdamsche Bank).

Omdat het voor een executeur van belang is om zich in het rechtsverkeer te legitimeren en aan te tonen dat hij met het beheer van de nalatenschap is belast, kan hij afgifte van een verklaring van executele verlangen. De notaris die een verklaring van executele afgeeft, stelt de erfgenamen hiervan op de hoogte.9 Dit wil niet zeggen dat hij voor deze afgifte de toestemming van de erfgenamen nodig heeft.