2.4.4.4 Tuchtrecht

Indien sprake is van een gedraging buiten het accountantsberoep kan deze gedraging desondanks tuchtrechtelijk verwijtbaar zijn wanneer de gedraging van invloed is op de uitoefening van het beroep. Het CBb1 heeft geoordeeld dat een accountant tuchtrechtelijk verwijtbaar kan hebben gehandeld indien hij (naar eigen zeggen) buiten de uitoefening van zijn beroep als bestuurslid en penningmeester van een CV exploitatieverslagen heeft opgesteld. Het handelen valt onder het tuchtrecht omdat de accountant geacht wordt zijn vakbekwaamheid als accountant te hebben aangewend voor het opstellen van die exploitatieverslagen.

In een uitspraak d.d. 7 maart 20133 overweegt het CBb hieromtrent het volgende: “Uit deze bepalingen (opm. AB: artikel 2:393 lid 3 BW en 2:362 lid 1 BW) volgt dat bij de beoordeling van een tuchtrechtelijke klacht over een accountant in het kader van het afgeven van een verklaring bij een jaarrekening, in voorkomend geval betrokken moet worden of deze jaarrekening voldoet aan het inzichtvereiste en de overige bij en krachtens de wet gestelde voorschriften. Bij de beantwoording van de vraag of daaraan is voldaan kunnen de RJ worden betrokken”.

Klachten kunnen bij de accountantskamer worden ingediend bij een vermoeden van handelen of nalaten (artikel 22 Wtra):

Volgens vaste jurisprudentie van het CBb met betrekking tot het tuchtrecht ten aanzien van accountants is het niet relevant of de klager een persoonlijk belang heeft bij het indienen van een klacht, terwijl de (gestelde) motieven voor het indienen van de klacht evenmin ter zake doen.6 Het is niet de verwachting dat snel misbruik zal worden gemaakt van het klachtrecht.7

Sinds de invoering van de Wta tot aan de evaluatie in 2014 heeft de AFM vier tuchtklachten jegens accountants ingediend bij de Accountantskamer, aldus het rapport Bouwen aan vertrouwen. Evaluatie van de Wet toezicht accountantsorganisaties (‘Wta’).10 De door de AFM ingediende klachten zijn allen (deels) gegrond verklaard en hebben geleid tot een berisping dan wel waarschuwing. Het relatief kleine aantal klachten hangt naar alle waarschijnlijkheid samen met het feit dat handhaving door de AFM van de eisen die worden gesteld aan de externe accountant een ultimum remedium is.11 Dat de AFM niet lichtvaardig klachten indient, blijkt ook uit het feit dat alle vier de ingediende klachten (deels) gegrond zijn verklaard en tot een maatregel hebben geleid.

Indien een accountant wordt veroordeeld voor een strafbaar feit dat raakt aan de kerntaak van een accountant, kan de voorzitter van de NBA reeds op grond van het eerste lid van artikel 22 Wtra (net als ‘een ieder’) een zaak bij de accountantskamer aanhangig maken. Voor de werkzaamheden van accountants die niet tot de kerntaken worden gerekend maar ten aanzien waarvan een accountant wel strafrechtelijk veroordeeld is, biedt het tweede lid van artikel 22 Wtra de mogelijkheid de accountant voor de accountantskamer te brengen.12 Onder ‘kerntaken’ wordt in dit verband verstaan: wettelijke en vrijwillige controle, beoordeling van financiële verantwoordingen en werkzaamheden waarbij inschakeling van een AA of RA bij wet is voorgeschreven.13

Indien de klacht wordt ingetrokken omdat betrokkene geheel of gedeeltelijk aan de klacht van de klager tegemoet is gekomen, wordt het door de klager betaalde griffierecht vergoed door betrokkene. Indien de klacht gegrond wordt verklaard, wordt het door de klager betaalde griffierecht tevens vergoed door betrokkene (artikel 23 lid 3 Wtra). In afwijking van het eerste lid, wordt geen griffierecht geheven indien een klaagschrift wordt ingediend door de AFM of de voorzitter van de NBA (artikel 23 lid 4 Wtra).

Bij de opening van de accountantskamer signaleerde de voorzitter van deze kamer, mr. Werkhoven, dat naar zijn mening de samenstelling van de accountantskamer een knelpunt zal worden. De reden hiervoor is dat de kamer per zitting gedomineerd zal worden door leden van de rechterlijke macht en niet door accountants. Volgens mr. Werkhoven kan ‘aan het normaaltype van een rechter niet enige wijsheid ontzegd worden’ doch ‘rekent het systeem van de accountantskamer teveel op enige hoogbegaafdheid van de rechterlijke leden’.. Dit laatste zal mijns inziens afhangen van de soort klachten. De tijd zal leren of hij gelijk heeft/krijgt, maar opmerkelijk is het wel dat dit al bij de opening van de accountantskamer als knelpunt is gesignaleerd.

Oorspronkelijk werd voorgesteld dat klachten die zien op wettelijke (en vrijwillige) controle- en beoordelingsopdrachten en andere bij of krachtens wet aan een accountant opgedragen taken voorgelegd dienden te worden aan de accountantskamer. Andere klachten zouden bij een door de beroepsorganisatie in te stellen klachtencommissie dienen te worden neergelegd. Dit onderscheid is in de loop van het wetgevingsproces komen te vervallen.18

Als naar het oordeel van de voorzitter van de accountantskamer een klacht kennelijk niet- ontvankelijk (artikel 38 lid 3 Wtra), kennelijk ongegrond of van onvoldoende gewicht is, kan de voorzitter de zaak zonder zitting afdoen. Ook is het mogelijk dat als de voorzitter van oordeel is dat de klacht gegrond is, maar geen andere tuchtrechtmaatregel dan een waarschuwing, berisping of geldboete van ten hoogte EUR 225 dient te worden opgelegd, de zaak zonder zitting wordt afgedaan. De betrokkene moet echter wel worden gehoord (artikel 39 Wtra).

Volgens artikel 30 Wtra kan de klager zijn klacht intrekken. In beginsel wordt dan de behandeling van de klacht gestaakt, tenzij de accountantskamer beslist dat de behandeling om aan het algemeen belang ontleende redenen moet worden voortgezet. In dat laatste geval wordt de klacht voortgezet als ware de klacht door de AFM dan wel NBA ingediend. Dit is aan de orde geweest bij de klacht inzake Van Weyl Holding. Klager, SOBI, trok zijn klacht in. Echter, de klacht werd voortgezet door de AFM.19