1.1.3 Levering bij voorbaat als spilfiguur

3. De reden dat de levering bij voorbaat een spilfiguur is voor het kredietverkeer houdt mede verband met het gegeven dat in het Nederlandse recht een figuur ontbreekt waarmee een zekerheidsrecht gevestigd kan worden op een ‘algemeenheid van goederen’ als zodanig, zoals een (deel van een) onderneming. Dergelijke figuren, zoals (vooralsnog) de Belgische inpandgeving van de handelszaak, de Franse nantissement de fonds de commerce, of de Anglo-Amerikaanse floating charge of floating lien, zijn het Nederlandse recht vreemd. Naar Nederlands recht kan echter een vergelijkbaar resultaat worden bereikt door de vestiging van zekerheid op alle huidige en toekomstige goederen van een zekerheidsgever.1

Daarnaast is het Nederlandse recht niet bijzonder toegeeflijk als de zekerheidsgerechtigde zijn aanspraken wil ‘verlengen’ naar de toekomstige vruchten of opbrengsten van het in onderpand gegeven goed. Wetgever en rechter blijken terughoudend in het aanvaarden en toepassen van regels van zaaksvervanging bij pand en hypotheek.2 De regeling van het vruchtgebruik kent daarentegen wél een uitgebreide regeling van zaaksvervanging: het vruchtgebruik strekt zich ook uit over al hetgeen in de plaats treedt van de aan het beperkte recht onderworpen goederen of daaraan ontleende voordelen.3 In andere rechtsstelsels wordt soms op veel ruimere schaal aangenomen dat het zekerheidsrecht zich uitstrekt over de opbrengsten van het onderpand.4 De beoefenaar van het Nederlandse recht zal ook hier moeten terugvallen op de figuur van de levering bij voorbaat.

De mogelijkheid om zekerheid op toekomstige goederen te verschaffen wordt thans internationaal beschouwd als een fundamenteel principe van een modern zekerhedenrecht.5 Dat schuldenaren tevens de waarde van hun toekomstige goederen kunnen inzetten ter verkrijging van krediet, kan leiden tot een vergroting van de hoeveelheid beschikbaar krediet. De mogelijkheid om in het heden toekomstige vermogensbestanddelen effectief in onderpand te geven, zonder de noodzaak van latere aanvullende documentatie of handelingen van partijen, draagt eraan bij dat zekerheids- rechten op een eenvoudige en efficiënte wijze kunnen worden gevestigd. Een dergelijk mechanisme kan bijdragen aan een vlot functionerend kredietverkeer en aan het beperken van de transactiekosten en de kosten van het krediet.6