Rb. 's-Gravenhage, 16-09-2011, nr. 09-650051-10

"Ik zal je eerlijk waar met een honkbalknuppel. Als jullie niet jullie excuses gaan aanbieden aan mij en aan papa, eerlijk waar, en kan ik 10 jaar in een cel zitten, 20 jaar in een cel zitten, 30 jaar in een cel zitten, op een gegeven moment als jullie een huis hebben, ik, ik maak het in de fik jongen. (...) Volgende keer pak ik een honkbalknuppel en sla ik je in elkaar jongen." en "Het interesseert mij niet hoe lang ik in de bak voor moet zitten als het voor 10 of 20 jaar moet, 30 jaar, 40 jaar, 50 jaar, jou huis gaat gelijk de fik in."15

Aangever heeft de berichten op 19 september 2010 's middags beluisterd en heeft de stem van verdachte herkend. Aangever is erg geschrokken van de bedreigingen van verdachte. Hij was er van overtuigd dat verdachte zijn bedreigingen daadwerkelijk zou gaan uitvoeren.16 Ter terechtzitting van 15 maart 2011, alwaar de betreffende voicemailberichten zijn uitgeluisterd, heeft verdachte gesteld dat hij "ervan uit gaat" dat het zijn stem is die op deze berichten is te horen.17

Overwegingen en conclusie

De officier van justitie en de verdediging zijn het er - terecht - over eens dat uit de bewijsmiddelen niet blijkt dat verdachte de laatste in de tenlastelegging opgenomen zinsnede - te weten "en/of dat hij, verdachte, schijt had aan iedereen en niet bang was om het te doen" - heeft gezegd, zodat verdachte in zoverre dient te worden vrijgesproken.

Met de officier van justitie en de verdediging is de rechtbank van oordeel dat sprake is van een bedreiging in de zin van artikel 285 van het Wetboek van Strafrecht. De uitingen van verdachte zijn immers van dien aard en onder zodanige omstandigheden geschied dat bij aangever redelijke vrees kon ontstaan dat het misdrijf waarmee gedreigd werd ook gepleegd zou worden.

Ten aanzien van de ten laste gelegde datum, 18 september 2010, overweegt de rechtbank dat uit de bewijsmiddelen blijkt dat verdachte niet op 18 september, maar op 19 september 2010 de voicemail van aangever heeft ingesproken en dat aangever de berichten ook op 19 september 2010 gehoord heeft. De rechtbank zal daarom bewezen verklaren dat verdachte zijn broer omstreeks 18 september 2010 heeft bedreigd. Voorts is niet bekend waar verdachte zich precies bevond toen hij de bedreigingen uitte en/of waar de in [plaats] woonachtige aangever (broer van verdachte) zich bevond toen hij het voicemailbericht uitluisterde. De rechtbank zal daarom bewezen verklaren dat verdachte het feit te [plaats] of elders in Nederland heeft gepleegd.

Feit 5

Op 8 juni 2010 werd de in de tenlastelegging genoemde aangeefster tijdens haar werkzaamheden als secretaresse van de Procureur Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden gebeld door verdachte. Verdachte belde over een brief van 3 juni 2010 waarin stond dat zijn klacht ongegrond werd verklaard. Verdachte zou op enig moment zijn gaan schelden en zou vervolgens de in de tenlastelegging opgenomen woorden hebben geuit. Aangeefster is hier erg van geschrokken en voelde zich door de woorden van verdachte bedreigd.

Verdachte heeft verklaard dat hij aangeefster op 8 juni 2010 aan de telefoon heeft gehad. Dit wordt ook bevestigd door een zich in het dossier bevindende uitdraai van de historische telefoongegevens van het algemene telefoonnummer van de Hoge Raad.

Overwegingen en conclusie

Op grond van de verklaring van verdachte en de historische telefoongegevens staat vast dat verdachte op 8 juni 2010 telefonisch met aangeefster heeft gesproken. Verdachte ontkent echter stellig dat hij de door aangeefster genoemde bedreigende woorden heeft geuit. De rechtbank overweegt dat tegenover deze ontkenning van verdachte, de verklaring van aangeefster in haar aangifte van 23 september 2010 en haar verklaring bij de rechter-commissaris staan. Weliswaar worden de verklaringen van aangeefster ondersteund door aantekeningen die zij naar haar zeggen tijdens het gesprek heeft gemaakt, maar ook die aantekeningen zijn afkomstig van aangeefster en daarmee afkomstig uit dezelfde bron. Hoewel er derhalve aanwijzingen zijn dat verdachte de bedreigingen heeft geuit, is er in het licht van het vorenstaande onvoldoende wettig bewijs voorhanden om tot een bewezenverklaring te kunnen komen.

Hieruit volgt dat verdachte van dit feit zal worden vrijgesproken.

De bewezenverklaring

De rechtbank acht wettig en overtuigend bewezen dat verdachte:

De strafbaarheid van de feiten

Er zijn geen feiten of omstandigheden aannemelijk geworden die de strafbaarheid van de feiten uitsluiten. Dit levert de in de beslissing genoemde strafbare feiten op.

De strafbaarheid van verdachte

Naar de persoon van de verdachte is psychiatrisch en psychologisch onderzoek verricht. Verdachte heeft geweigerd daaraan mee te werken, doch heeft wel met enkele deskundigen gesproken. De resultaten van het onderzoek naar verdachtes persoon zijn neergelegd in de navolgende rapportages.

Uit de rapportages blijkt - samengevat - de navolgende psychiatrische voorgeschiedenis.

Vanaf ongeveer 2007 worden opvallende gedragingen en vreemde uitspraken geconstateerd bij verdachte, die achterdochtig en wat bizar aandoen (bijvoorbeeld verdachtes preoccupatie met de naam [meisjesnaam] en wat hij zegt over synchroniteitsverbanden).

Na zijn moeders dood in 2008 lijken de achterdocht en de focus op van buitenaf aangedaan onrecht te zijn vergroot. Verdachte gaat steeds meer onderlinge verbanden zien en wordt steeds meer in beslag genomen door waanbeelden. In 2009 gaat de Koninklijke familie voor het eerst een rol spelen in de waansystemen van verdachte.

In 2009 is een pro justitia rapportage opgemaakt over verdachte. Daarin wordt een waanstoornis geconstateerd. Verdachte wordt dat jaar ook opgenomen. In de kliniek wordt ook een waanstoornis geconstateerd en zou depotmedicatie zijn toegediend. Verdachtes reactie op de medicatie is onduidelijk en kan niet worden achterhaald omdat verdachte geen toestemming heeft gegeven voor het opvragen van medische informatie.

In januari 2010 is verdachte weer op zichzelf gaan wonen. Hij werkte toen en lijkt meer en meer in een sociaal isolement te zijn geraakt.

In de rapportages staat het volgende over de voor de strafbaarheid van verdachte relevante vragen over de persoonlijkheid van verdachte, of ten tijde van de tenlastegelegde feiten sprake was van een gebrekkige ontwikkeling en/of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogen en zo ja, of deze feiten aan hem kunnen worden toegerekend.

Een rapport, gedateerd 9 maart 2011, opgemaakt door J.J.F.M. de Man (psychiater)

De deskundige heeft gerapporteerd dat verdachte formeel medewerking aan het onderzoek heeft geweigerd, maar geruime tijd met de deskundige heeft gesproken en zeer veel schriftelijk materiaal heeft overgelegd. Onder zekere beperkingen, voortvloeiend uit de door de weigering van verdachte ontbrekende behandelinformatie en collaterale gegevens uit de onmiddellijke omgeving van verdachte, kan de rapportage doorgang vinden.

De deskundige heeft geconcludeerd dat verdachte lijdt aan een waanstoornis van het gemengde persecutorische (achtervolgings-) en grootheidstype en dat dit ook zo was ten tijde van het tenlastegelegde. Deze waanstoornis van verdachte houdt volgens de deskundige rechtstreeks causaal verband met zijn gedragingen en verhindert verdachte het ontoelaatbare van zijn handelen als ten laste gelegd in te zien.

De deskundige heeft - indien de tenlastegelegde feiten bewezen worden - geconcludeerd dat verdachte is te beschouwen als volledig ontoerekeningsvatbaar voor alle tenlastegelegde feiten.

Een rapport, gedateerd 2 maart 2011, opgemaakt door F.G. Schilder (GZ psycholoog)

De deskundige heeft gerapporteerd dat verdachte heeft geweigerd aan het psychologisch onderzoek mee te werken. Verdachte had daar geen interesse in en zag er niet het belang van in, aldus de deskundige die vervolgens heeft gesteld dat de aard en omvang van de gerechtelijke stukken op basis van de beschikbare gegevens rechtvaardigen een uitspraak te doen over het bestaan van een eventuele psychopathologie, een mogelijk verband te leggen met de ten laste gelegde feiten en de toerekeningsvatbaarheid te bepalen.

De deskundige heeft geconcludeerd dat verdachte lijdt aan een waanstoornis van het paranoïde type. Daar was sprake van ten tijde van het tenlastegelegde. Deze ziekelijke stoornis van de geestvermogens beïnvloedde zijn gedragingen en gedragskeuzen zodanig dat de ten laste gelegde feiten mede daaruit kunnen worden verklaard. De deskundige heeft vervolgens geconcludeerd dat, in overeenstemming met de waan dat personen en instanties erop uit zijn om hem te benadelen, zo niet te vernietigen, verdachte individuele personen heeft bedreigd en/of beledigd, indien bewezen, vanwege de te verwachten media-impact, actie heeft ondernomen tegen het koningshuis door het gooien van een waxinelichthouder tegen de gouden koets. Vanwege zijn gebrekkige realiteitstoetsing, samenhangend met een psychotische stoornis, heeft verdachte zijn wil niet in vrijheid kunnen bepalen. Op grond van bovenstaande overwegingen is de deskundige van mening dat er een verband bestaat tussen de ten laste gelegde feiten en de ziekelijke stoornis van verdachtes geestvermogens (de waanstoornis) waardoor de feiten, indien bewezen, hem niet kunnen worden toegerekend. De deskundige heeft geadviseerd verdachte als volledig ontoerekeningsvatbaar te beschouwen.

Een pro justitia rapportage, gedateerd 30 juni 2011, van het NIFP, locatie Pieter Baan Centrum

Dit rapport bevat de bevindingen van het milieuonderzoek ten aanzien van verdachte en die van de groepsobservatie van verdachte.

Deskundige I. Schilperoord (psycholoog) heeft psychologisch onderzoek gedaan naar verdachte en heeft daar het volgende over gerapporteerd.

Verdachte heeft medewerking aan het PBC-onderzoek geweigerd. Op de afdeling heeft hij gedragsmatig veel van zichzelf laten zien. Ook is uit het milieuonderzoek wat informatie over zijn levensloop bekend geworden, zij het weinig en deze informatie kon niet met hem worden besproken. Er kan al met al niet worden gesproken van een volledig onderzoek; tal van vragen over verdachte staan nog open, aldus de deskundige die voorts heeft geconcludeerd dat er wel voldoende onderzoek mogelijk is geweest om een deel van de vragen van de rechtbank te kunnen beantwoorden. Zo is duidelijk geworden dat bij verdachte sprake is van psychiatrische problematiek, in de zin van een waanstoornis van het gemengde type met achtervolgings- en grootheidswanen. Differentiaal diagnostisch kan schizofrenie niet worden uitgesloten, maar dit lijkt minder waarschijnlijk. Hoewel sommige van zijn denkbeelden in beginsel als 'normaal' zouden kunnen worden beschouwd, maakt de wijze waarop verdachte hierdoor volledig in beslag wordt genomen, er geen enkele externe correctie op mogelijk is en verdachte, vanuit zijn basale wantrouwen, verregaande verbanden legt tussen zijn eigen (chronisch vermeend benadeelde) situatie en 'misstanden' in de buitenwereld, duidelijk dat het hier gaat om waanideeën. Deze psychiatrische problematiek was ook aanwezig ten tijde van het tenlastegelegde - indien bewezen - aldus de deskundige die voorts heeft geconcludeerd dat verdachtes stoornis van dien aard is dat zijn denken en doen hierdoor in verregaande mate worden bepaald. Dat wil overigens niet zeggen dat verdachtes denkbeelden in zichzelf gestoord zijn. Wel is het zo dat deze dermate ingekleurd zijn door zijn grootheid en vooral zijn paranoia, zijn beleving tegengewerkt te worden door externe systemen, personen of organisaties, hij hier zo mee 'samenvalt' en geen enkele distantie van kan nemen dat dit wel degelijk als een psychische stoornis te kwalificeren is. Verdachte wordt vanuit zijn stoornis volledig in beslag genomen door allerlei 'complotten' en verbanden die hij - gevoed door zijn verregaande paranoia en basale gevoel te worden benadeeld en onjuist bejegend - tussen gebeurtenissen en zichzelf betrekt. Niet alleen vanuit deze paranoia, maar ook vanuit een (eveneens door zijn stoornis bepaald) gevoel van 'grootheid' voelt verdachte zich er in sterke mate toe gedreven in verweer te komen tegen het door hem geobserveerde onrecht. Dit doet hij uit eigen naam maar ook vanuit anderen met wie hij zich associeert. De 'vijand' beperkt zich niet tot een persoon of groep, maar breidt zich uit en vertakt zich naar allerlei representanten van hem in zijn beleving nadelig gezinde 'systemen'.

Binnen zijn waan lijkt verdachte aan de ene kant op gedragsmatig vlak over enige beslissingsmogelijkheid te beschikken, dat wil zeggen: bij de feiten gepleegd op Prinsjesdag. Indien bewezen, zou hij nog hebben getwijfeld alvorens de waxinelichthouder te gooien. Ook in het PBC is zichtbaar dat verdachte fluctueert in zijn mate van geladenheid en op sommige momenten meer afstand neemt tot zijn drang tot handelen (in verweer komen) dan op andere. Dit lijkt samen te hangen met de mate van tegenwerking die verdachte denkt te ervaren, die zijn paranoïde al dan niet verder aanwakkert. Daar anderzijds keer op keer duidelijk wordt hoe verdachtes gedrag en beleven fundamenteel worden aangestuurd door de waanstoornis, adviseert de deskundige om verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar te beschouwen - ook ten aanzien van de in de tenlastelegging genoemde feiten 4 en 5. Afgaande op wat bekend is uit het dossier lijken deze feiten - indien bewezen - eveneens direct te zijn voortgekomen uit genoemde waanstoornis en wel: uit de constellatie van paranoïde denkbeelden en verdachtes neiging zich te wapenen tegen vermeende vijanden en onrecht, waarbij zijn woede in confrontatie met de realiteit (die hem niet bevestigt zoals hij wenst) zichzelf versterkt.

Het laatste deel van het PBC-rapport is de rapportage van de deskundige J.M. van Seggelen (psychiater). Hij heeft gerapporteerd dat in het korte onderzoekscontact, vanwege de weigering van verdachte om aan het onderzoek mee te werken, een adequaat psychiatrisch onderzoek niet heeft kunnen plaatsvinden. De deskundige heeft wel (klinische) indrukken opgedaan, die in de rapportage staan vermeld. Het psychiatrisch onderzoek naar de aanwezigheid en duiding van psychopathologie heeft feitelijke beperkingen gekend vanwege de opstelling en weigering van verdachte om aan het onderzoek mee te werken. Dat heeft ertoe geleid dat de deskundige niet komt tot diagnostiek of diagnostische overwegingen. Wel heeft de deskundige, ook op de terechtzitting van 6 september 2011, verklaard dat de (diagnostische) onderzoeksbevindingen van de mederapporteurs overeenkomen met de bevindingen die door gedragsdeskundigen recente (2011) maar ook in een verder verleden (2009) worden beschreven.

De deskundige kan ook uit eigen waarneming, gelet op de beperkingen van het onderzoek, niet tot overwegingen of conclusies komen ten aanzien van de mate van doorwerking of van invloed van (mogelijke) pathologie in respectievelijk op de tenlastegelegde feiten. Evenmin kan de deskundigen komen tot overwegingen ten aanzien van adviezen omtrent toerekeningsvatbaarheid. Wel kan de deskundige vaststellen dat de bevindingen en adviezen ter zake van de gedragsdeskundigen die eerder wel een volledig(er) onderzoek hebben kunnen verrichten, in belangrijke mate met elkaar overeenstemmen. De overwegingen en argumenten waarmee de onderzoekers hun bevindingen en conclusies onderbouwen, beoordeelt de deskundige als helder en consistent en goed onderbouwd. Overigens is hij van oordeel dat er niet veel diagnostische onzekerheden met betrekking tot verdachte bestaan. Verder heeft de deskundige desgevraagd verklaard dat het feit dat een verdachte - indien deze lijdt aan een waanstoornis - feitelijk doelgericht of rationeel handelt niet uitsluit dat die handelingen niettemin worden verricht onder invloed van die waanstoornis.

De voorgaande rapportages zijn opgesteld door de door de rechter-commissaris benoemde deskundigen, ter beantwoording van de hiervoor weergegeven - gebruikelijke - vragen die van belang zijn voor de beoordeling van de strafbaarheid van verdachte.

Ten slotte bevindt zich bij de stukken een rapport, gedateerd 29 augustus 2011, opgemaakt door E.H. Ameling (psycholoog). Hij heeft op verzoek van de verdediging gerapporteerd met een andere vraagstelling dan de andere deskundigen, te weten naar zijn bevindingen aangaande de eerder uitgebrachte rapportages in deze zaak, beschouwd vanuit zijn eigen expertise en bezien in samenhang met het dossier.

In zijn rapport staat dat bij hem de indruk is ontstaan dat de rapporten tot nu toe bij gebrek aan de mogelijkheid van een goed eigen onderzoek elkaar teveel hebben beïnvloed en dat onvoldoende sprake is geweest van een onafhankelijk van de andere onderzoekers vastgestelde stoornis.

Ter terechtzitting heeft hij ten aanzien van voornoemde stelling desgevraagd verklaard dat hij deze indruk niet nader en concreet kon onderbouwen en dat het slechts een vermoeden betrof. Hij heeft bovendien uitdrukkelijk verklaard dat hij niet twijfelt aan de professionaliteit en deskundigheid van de andere rapporteurs.

De deskundige heeft gesteld dat twijfelachtig is of bij verdachte sprake is van een waanstoornis. Dat heeft te maken met zijn slechte onderzoekbaarheid. Anderzijds is volgens de deskundige duidelijk dat verdachte al enige tijd niet goed functioneert en in beslag wordt genomen door zijn denkbeelden. Ter terechtzitting heeft hij dit nader toegelicht door te verklaren dat ook hij geen volledig onderzoek heeft kunnen verrichten. De andere deskundigen hebben het in zijn ogen ten onrechte niet gelaten bij een voorlopige diagnose. Hij denkt bij verdachte aan een drietal mogelijke stoornissen, waaronder een waanstoornis. Dit heeft hij echter - door de weigerende houding van verdachte - niet nader kunnen toetsen. Dat maakt het voor hem twijfelachtig of verdachte ook daadwerkelijk aan een waanstoornis lijdt.

De deskundige heeft gesteld dat de conclusie van de andere deskundigen dat verdachte (volledig) ontoerekeningsvatbaar zou zijn, nauwelijks te verdedigen is, nu de feitelijke handelingen van verdachte op Prinsjesdag 2010 sterke aanwijzingen vormen voor een redelijk tot goed gecontroleerde actie. Ter terechtzitting heeft hij dit nader toegelicht door te verklaring dat ook hier aan de orde is dat de andere deskundigen volgens hem - gelet op de beperkte mate waarin onderzoek heeft kunnen plaatsvinden - evenmin tot de conclusie hebben kunnen komen dat verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar is. Hij heeft verklaard dat verdachte naar zijn oordeel in ieder geval deels ontoerekeningsvatbaar kan worden geacht.

Het standpunt van de officier van justitie

De officier van justitie heeft ter terechtzitting van 15 maart 2011 op grond van de (destijds) beschikbare deskundigenrapporten geconcludeerd dat verdachte als volledig ontoerekeningsvatbaar moet worden beschouwd, zodat hij zou dienen te worden ontslagen van alle rechtsvervolging.

Ter terechtzitting van 6 september 2011 heeft de officier van justitie dit standpunt herhaald, en wederom gevorderd dat de rechtbank verdachte zal ontslaan van alle rechtsvervolging.

Het standpunt van de verdediging

De verdediging heeft ter terechtzitting van 15 maart 2011 en van 6 september 2011 de deugdelijkheid van de rapportages van de door de rechter-commissaris benoemde deskundigen betwist, - kort en zakelijk weergegeven - door te betogen dat er een groot aantal gebreken aan de rapportages kleeft op het gebied van de onafhankelijkheid, onpartijdigheid, zorgvuldigheid en vakbekwaamheid. Om deze reden kan de rechtbank op grond van de rapportages niet vaststellen dat bij verdachte sprake is van een stoornis of van volledige ontoerekeningsvatbaarheid, aldus de raadsvrouw.

Het oordeel van de rechtbank

De rechter-commissaris heeft bij benoeming van de deskundigen hun deskundigheid getoetst. Naar aanleiding van hetgeen de verdediging in het bijzonder heeft betoogd over (de gang van zaken bij) de benoeming van de psycholoog Schilder, overweegt de rechtbank dat deze benoeming ook op de zitting van 7 januari 2011 aan de orde is geweest. De rechtbank heeft toen overwogen dat de rechter-commissaris een eigenstandige bevoegdheid heeft om deskundigen te benoemen en dat zij van oordeel is dat de rechter-commissaris op goede gronden heeft kunnen overgaan tot benoeming van de psycholoog. De rechtbank ziet geen aanleiding om op grond van wat nu naar voren is gebracht tot een ander oordeel te komen, ook niet ten aanzien van de andere deskundigen. De rechtbank heeft dan ook geen enkele aanleiding om te twijfelen aan de deskundigheid, de professionaliteit en de integriteit van de deskundigen. Evenmin is komen vast te staan dat het onderzoek zodanig beperkt is geweest of dat daar zodanige gebreken aan kleven dat de deskundigen - voor zover zij de aan hen gestelde vragen hebben beantwoord - niet tot hun oordeel hebben kunnen komen. De rechtbank neemt daarbij in aanmerking dat verdachte niet alleen gedurende een aantal weken in het PBC is geobserveerd, maar dat tevens door verschillende deskundigen langere tijd met verdachte is gesproken. Daarnaast hadden de rapporteurs onder meer de beschikking over gegevens betreffende het verleden en de achtergrond van verdachte en een grote hoeveelheid geschriften die door verdachte in de loop der tijd zijn geproduceerd. Afgezien daarvan valt niet in te zien waarom deskundigen - indien zij op grond van hun bevindingen niet tot een sluitend oordeel zouden kunnen komen - dit niet eenvoudigweg zouden rapporteren, zoals van tijd tot tijd ook daadwerkelijk voorkomt. Voorts zijn de bevindingen en de conclusies van de deskundigen helder en degelijk onderbouwd. Er zijn onvoldoende aanknopingspunten voor de suggestie dat de deskundigen elkaars bevindingen en conclusies op een ontoelaatbare wijze hebben beïnvloed. Ook de door de verdediging ingeschakelde deskundige heeft desgevraagd verklaard dat hij daar geen concrete aanwijzingen voor heeft. Het enkele feit dat - zoals te doen gebruikelijk - collegiale toetsing heeft plaatsgehad tussen de deskundigen is onvoldoende om dat te kunnen concluderen.

De rechtbank neemt de conclusies van de door de rechter-commissaris benoemde deskundigen over, maakt deze tot de hare en stelt vast dat verdachte ten tijde van het plegen van de bewezen verklaarde feiten leed aan een ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens: een waanstoornis. Zijn handelen werd daar volledig door gestuurd, zodat hij volledig ontoerekeningsvatbaar moet worden geacht. De bewezen verklaarde feiten kunnen verdachte niet worden toegerekend. De rechtbank acht verdachte daarom niet strafbaar ter zake van de bewezen verklaarde feiten en zal verdachte ontslaan van alle rechtsvervolging.

De op te leggen maatregel

Aan de door de rechter-commissaris benoemde deskundigen is tevens advies gevraagd over de op te leggen straf en/of maatregel. De eerder aangehaalde rapportages van deze deskundigen vermelden daar het volgende over.

Het rapport, gedateerd 9 maart 2011, opgemaakt door J.J.F.M. de Man (psychiater)

De deskundige schat de kans op herhaling zeer hoog in. Onder verwijzing naar specifieke risicotaxaties gericht op personen, die publieke personen belagen en/of benaderen - op grond van studies naar onder meer ervaringen van de beveiliging van het Britse Koningshuis en van de Amerikaanse president - heeft hij geconcludeerd dat verdachte in deze categorie een zeer groot risico vormt, daar hij 1. via diverse wegen de publiciteit heeft gezocht, 2. expliciete dreigende en beledigende taal heeft geuit, 3. daadwerkelijk leden van het koninklijk huis van dichtbij heeft belaagd, 4. gedreven wordt door een zeer ernstige psychiatrische stoornis (met 5. grootheid en 6. relatief gemakkelijk van object kan wisselen). Als factoren, voortvloeiend uit de stoornis van verdachte die van belang kunnen zijn voor de kans op recidive noemt de deskundige de ernst en de hardnekkigheid van de stoornis, het ontbreken van inzicht in de stoornis en ontoelaatbaarheid, mogelijk ook de beïnvloedbaarheid van de stoornis door middel van psychiatrische behandeling, waarbij met name antipsychotische medicatie moet worden genoemd.

De deskundige stelt dat behandeling in een Forensisch Psychiatrische Kliniek zou dienen plaats te vinden, omdat aldaar zowel de zorgintensiteit als de beveiliging voldoende hoog is. De strafrechtelijke titels die in aanmerking komen zijn strafrechtelijke plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis en de maatregel tot terbeschikkingstelling (hierna: TBS), waarbij de eerstgenoemde maatregel naar alle waarschijnlijkheid na afloop van een jaar in civielrechtelijk kader zal moeten worden gecontinueerd. In verband met de zwaarte en de potentieel lange duur van TBS-maatregel is voor onderbouwing van dit advies naar het inzicht van de deskundige evenwel een aanvullend observatieplaatsing in het PBC noodzakelijk.

Ter terechtzitting van 15 maart 2011 heeft de deskundige het voorgaande bevestigd en nader toegelicht. Sprekend over zijn inschatting van het bij verdachte aanwezige recidive risico heeft hij verklaard: "Hij maakt op mij de indruk van een sissende vulkaan die op enig moment zal uitbarsten." De deskundige heeft voorts desgevraagd verklaard dat naar zijn inschatting een eventuele behandeling van verdachte, zodanig dat het gevaarsrisico tot aanvaardbare grenzen zal zijn teruggebracht, niet binnen een jaar zal zijn afgerond.

Het rapport, gedateerd 2 maart 2011, opgemaakt door F.G. Schilder (GZ psycholoog)

De deskundige schat het recidiverisico voor vergelijkbare en/of ernstiger delicten, met gevaarrisico's voor personen als hoog in (op een driepuntsschaal laag-midden-hoog). Het ontbrekend ziektebesef binnen de waan brengt met zich mee dat de waaninhoud van verdachte een werkelijkheidskarakter heeft en dat hij overtuigd is van zijn gelijk. Zijn overtuigingen zijn niet te corrigeren of te beïnvloeden. De grandioosheid brengt met zich mee dat verdachte neigt te kiezen voor daden met een grote (media) impact, bij voorkeur op nationaal niveau. Een mogelijk sociaal geïsoleerd bestaan maakt het zicht op wat verdachte beweegt en/of hij mogelijke acties voorbereidt kleiner. Als bijkomende factor die de recidive bepaalt, heeft de deskundige gewezen op de eerder genoemde variabelen, waarvan uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat zij bijdragen aan de kans dat een doel, een publieke figuur, daadwerkelijk zal worden benaderd. Vooral de variabelen op meerdere wijzen, meerdere contacten zoeken en meerdere doelen nastreven, die een aanwijzing bevat voor de gespendeerde tijd, aangewende energie en intensiteit van de fixatie, komt in de situatie van verdachte naar voren als een sterke indicator van de kans op recidive. Verdachte verbindt alles met alles. Verschillende domeinen, zowel van persoonlijke aard, de familie betreffende of mondiale kwesties, worden met elkaar verbonden. Vanwege het associatief denken, gaat de logische samenhang verloren, is verdachte moeilijk of niet meer te volgen en is het moeilijk een voorspelling te doen over zijn gedrag.

De deskundige acht behandeling noodzakelijk, bij voorkeur (gecontroleerd) medicamenteus. Ambulante behandeling met een voorwaardelijk strafdeel of een TBS met voorwaarden bieden te weinig veiligheidsgaranties en verdachte zal hier niet aan mee willen werken. De consequentie hiervan is dat verdachte in een intra-murale psychiatrische behandelsetting zal moeten worden geplaatst, zonder vrijblijvend karakter. Gezien de veiligheidsrisico's denkt de deskundige aan behandeling in een Forensisch Psychiatrische Kliniek. De deskundige heeft plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis geadviseerd. Vanwege de gevaarrisico's moet voor het verstrijken van de bij die maatregel behorende termijn het starten van een civielrechtelijke RM procedure ten zeerste worden overwogen. De deskundige heeft de vraag opgeworpen of deze behandeling voldoende beveiliging kan bieden, aangezien verdachte voor veel overlast kan zorgen, in de benadering veel energie vraagt en niet aan een behandeling wenst mee te werken. Mocht de rechtbank van mening zijn dat een plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis onvoldoende veiligheidsgaranties beidt en aan de zwaardere maatregel van TBS denken, heeft de deskundige in overweging gegeven verdachte in het PBC te laten observeren. Met name observatiemogelijkheden en uitgebreid multidisciplinair onderzoek zou de eventuele noodzaak van een zwaardere maatregel als een TBS wellicht beter kunnen onderbouwen.

De pro justitia rapportage, gedateerd 30 juni 2011, van het NIFP, locatie Pieter Baan Centrum

De psycholoog heeft gewezen op de tijdens de observatie bij verdachte waargenomen toenemende psychische ontregeling. Verdachte was eerst wantrouwend, maar kalmeerde wel bij woede. Zijn kalmte werd steeds korter, er was sprake van steeds meer ontregeling, zijn zelfzorg nam af en verdachte was minder bij te sturen en te corrigeren. Hij uitte agressie door intimidatie, schreeuwen en een fysiek dreigende houding, maar werd, ondanks evident grote woede, nooit fysiek agressief.

De deskundige heeft geconcludeerd dat de kans op herhaling van de thans ten laste gelegde feiten - indien bewezen - hoog is. Verdachte wordt vanuit zijn waanstoornis volledig in beslag genomen door allerlei 'complotten' en verbanden die hij tussen gebeurtenissen legt en op zichzelf betrekt. (Ook) vanuit zijn 'grootheid' voelt hij zich niet alleen uit eigen naam maar ook die van anderen, met wie hij zich associeert, er sterk toe gedreven om in verzet te komen. Verdachtes verbetenheid en woede zijn nog in sterke mate aanwezig. De deskundige acht de kans op escalatie evenwel een stuk lastiger in te schatten. Enerzijds is er sprake van een verregaande preoccupatie van verdachte met vermeend onrecht (door individuen en maatschappelijke systemen). De lading woede waarmee dit gepaard gaat is fors te noemen. Zoals (ook) is gebleken in het PBC manoeuvreert verdachte zich daarbij vanuit zijn stoornis in situaties die een en ander verergeren. Hij is uiterst dwingend en eisend naar de omgeving in zijn roep om 'gerechtigheid' en bij het uitblijven hiervan laadt hij zichzelf meer en meer op. Onder deze druk verzwakken zijn psychische functies (zijn denken wordt onsamenhangender en nog sterker paranoïde gekleurd). Zijn woede groeit navenant. Er zijn aanwijzingen uit de omgeving van verdachte dat zijn geladenheid en dreigementen de afgelopen jaren erger zijn geworden. Mocht deze lijn zich doorzetten, dan is de kans op escalatie niet uit te sluiten.

De deskundige wijst er anderzijds op dat verdachte - vanuit zijn stoornis, het hieruit voortkomend gevoel van bedreiging en conflicten met zijn omgeving die zijn geladenheid vergroten - al jaren onder forse druk leeft. Desondanks heeft hij zijn woede, afgezien van het gooien met de waxinelichthouder - indien bewezen - tot nu toe grotendeels kunnen kanaliseren in brieven, aanklachten, dreigen en scheldkanonnades. Deze uitingen van 'verweer' tegen een hem slecht gezinde wereld lijken vooral gericht op het worden gehoord en gerehabiliteerd maar zijn ook te zien als manieren om zijn woede uit te ageren. Verdachte lijkt er, vooralsnog althans, niet zozeer op gericht zijn vermeende vijand(en) te 'vernietigen'. Er is in zijn voorgeschiedenis relatief weinig sprake van fysieke agressie. Dat dit in de toekomst wel, dan wel vaker, zal plaatsvinden is desondanks zeker niet ondenkbaar. Mocht dit het geval zijn, dan zijn de ernst en omvang van deze agressie echter slecht in te schatten, aldus de deskundige.

De deskundige heeft concluderend gesteld dat het, ondanks de gesignaleerde zorgelijke factoren, niet mogelijk is om onderbouwd een inschatting te kunnen geven van het escalatiegevaar. Hiervoor is als gevolg van verdachtes onderzoeksweigering te weinig zicht gekregen op de precieze inhoud van zijn denkbeelden en preoccupaties en zijn (fysieke) agressieregulatie. Dit laat de vraag naar het maatschappelijk gevaar van verdachte grotendeels onbeantwoord. Een passend advies voor verdachte is dan ook moeilijk te geven. Om de kans op herhaling te minimaliseren, zou verdachte idealiter behandeld moeten worden. In een vrijwillig kader zal dit echter niet van de grond komen.

De deskundige heeft gesteld dat gezien de ontoerekeningsvatbaarheid en kans op herhaling een gedwongen opname in een psychiatrisch ziekenhuis in het kader van artikel 37 Sr te overwegen valt, indien de ernst van de feiten dit toelaat. Hierbij heeft de deskundige wel de kanttekening geplaatst dat verdachte ook in dit kader naar alle waarschijnlijkheid moeilijk te behandelen zal zijn (hij zal zich verzetten en vermoedelijk medicatie weigeren). Daarbij is een jaar erg kort om, gezien de aard van de problematiek en zijn ingeschatte verzet, werkelijk effect te sorteren. Verblijf in een vaste, relatief prikkelarme structuur zal stabiliserender zijn dan onbehandelde terugkeer in de maatschappij. Indien mogelijk zou verdachtes behandeling gecontinueerd kunnen worden in het kader van een rechterlijke machtiging. Gezien de relatief hoge eisen die vanuit de manifestatie van verdachtes ziektebeeld worden gesteld aan de zorg en veiligheid, zou plaatsing de maatregel van plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis het beste kunnen worden uitgevoerd in een forensisch psychiatrische kliniek.

De psychiater acht het, uitgaande van de vaststelling van een aantal gedragsdeskundigen in een eerder stadium dat verdachtes opinie over het koningshuis tezamen met allerlei andere belangwekkende zaken, personen of omstandigheden op het wereldtoneel in een pathologisch kader met elkaar verstrikt zijn geraakt, zorgelijk dat verdachte, zich vanuit een ontbrekend ziektebesef onttrekt/heeft ontrokken aan een voortgezette psychiatrische medicamenteuze behandeling terwijl dat nu juist bij herhaling is benoemd als een belangrijke pijler in de behandeling. De paranoïde lijkt op deze wijze sterker verankerd te zijn geraakt en de za(a)k(en) waarvoor verdachte aandacht vraagt, lijkt/lijken in zijn persoonlijk leven een steeds meer centrale of overheersende rol te hebben aangenomen. Daar komt bij dat verdachte zich blijkens het dossier niet serieus genomen voelt en zich bovendien opzettelijk dwarsgezeten, tegengewerkt en benadeeld voelt door autoriteiten en instanties. Voorts verzet verdachte zich daartegen en zoekt in dat kader niet alleen een podium, maar ook erkenning, genoegdoening en schadeloosstelling.

De deskundige heeft gesteld dat het in het kader van het onderhavige onderzoek echter niet mogelijk is uiteen te zetten wat het bovenstaande precies impliceert voor de kans op recidive van (vergelijkbare) feiten als de ten laste gelegde omdat de mogelijkheden om hypotheses dienaangaande in een gesprek te toetsen door verdachtes weigering van het onderzoek ontbreekt.

Gelet op het GGZ-behandeltraject van verdachte in 2009 - waarvan overigens niet bekend is geworden hoe deze naar het oordeel van zijn behandelaar(s) is verlopen - maar vooral ook gezien de ontwikkeling die verdachte doormaakt in de loop van 2010 is de deskundige niet optimistisch gestemd ten aanzien van succesvolle psychiatrische behandeling binnen een afzienbare korte tot middellange termijn. Dit komt overeen met de klinische praktijk waar, met de behandeling van waanstoornissen, doorgaans langere tijd is gemoeid en de resultaten van medicamenteuze interventies minder robuust zijn en minder snel tot stand komen dan bijvoorbeeld bij psychiatrische stoornissen als schizofrenie. Ook ten aanzien van de prognose kon echter niets met verdachte worden besproken, waardoor de deskundige zich van definitieve uitspraken daarover dient te onthouden.

Ter terechtzitting heeft de deskundige nog verklaard dat het feit dat verdachte kennelijk niet alleen een podium zoekt, maar tevens schadevergoeding/genoegdoening voor wat hem volgens hem (verdachte) is aangedaan, een specifieke risicofactor zou kunnen zijn, gezien de pathologische ontwikkeling van verdachte in de afgelopen jaren.

De vordering van de officier van justitie

De officier van justitie heeft gevorderd dat verdachte voor de duur van één jaar in een psychiatrisch ziekenhuis zal worden geplaatst.

Het standpunt van de verdediging

De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat aan verdachte, nu bij hem geen stoornis kan worden vastgesteld en hij niet volledig ontoerekeningsvatbaar kan worden geacht, niet de maatregel tot plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis worden opgelegd, laat staan - en ook vanwege de ernst van de feiten - de maatregel tot het opleggen van TBS. De verdediging heeft betoogd dat alsdan een reguliere bestraffing overblijft en dat verdachte inmiddels al lang genoeg in detentie heeft doorgebracht, gezien de ernst van de hem ten laste gelegde feiten. De verdediging heeft verzocht verdachte dan ook een straf op te leggen die korter is of hooguit gelijk is aan de tijd, die hij in voorlopige hechtenis heeft gezeten.

Het oordeel van de rechtbank

Nu verdachte niet strafbaar is en wordt ontslagen van alle rechtsvervolging, kan hem geen straf worden opgelegd. Wel kan aan hem een maatregel worden opgelegd. Bij de in aanmerking komende maatregelen gaat het - anders dan bij straffen - primair om de beveiliging van de maatschappij. Gelet op wat in de hiervoor weergegeven rapporten en terechtzitting aan de orde is geweest over de kans op herhaling van soortgelijke feiten is de rechtbank van oordeel dat verdachte een gevaar vormt voor de algemene veiligheid van personen en goederen.

Ten aanzien van de mate van gevaar, in het bijzonder de inschatting van escalatie van het gedrag van verdachte, meer in het bijzonder waar het betreft fysiek geweld tegen personen, komen de deskundigen niet tot een eensluidend oordeel. De twee deskundigen die in eerste instantie hadden gerapporteerd, kwamen tot de conclusie dat de kans hierop (zeer) groot is.

Echter, de psycholoog die in het PBC-rapport heeft gerapporteerd, komt tot een terughoudender conclusie, te weten dat de kans op escalatie weliswaar niet kan worden uitgesloten, maar evenmin afdoende te onderbouwen is. Deze conclusie is mede gebaseerd op de recente observatie van verdachtes gedrag gedurende een aantal weken, waarbij - kort gezegd - sprake was van (forse) uitingen van agressie bij verdachte, maar, ondanks evident grote woede, niet van fysieke agressiviteit.

Dit brengt de rechtbank tot de slotsom dat er aanwijzingen zijn - die in eerste instantie sterker waren dan thans het geval is - voor mogelijke escalatie in het gedrag van betrokkene in de toekomst, met fysiek gevaar voor personen. Het bestaan van een reëel risico op een zo'n escalatie kan echter niet met voldoende zekerheid worden vastgesteld. De rechtbank ziet dan ook - evenals de verdediging en de officier van justitie - geen ruimte voor de oplegging van de maatregel terbeschikkingstelling (TBS).

Naar het oordeel van de rechtbank kan de kans op herhaling worden verkleind door een behandeling in een Forensisch Psychiatrische Kliniek met bij voorkeur (gecontroleerde) medicamenteuze behandeling van verdachte. Dit dient in een gedwongen kader te geschieden, omdat verdachte wegens een gebrek aan ziekte-inzicht zich niet wil laten behandelen en begeleiden.

De rechtbank acht plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis de meest gerede maatregel. Op deze wijze kan het bij verdachte aanwezige gevaar door middel van behandeling tot een aanvaardbaar niveau worden teruggebracht. De rechtbank zal derhalve de maatregel plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis voor de duur van maximaal één jaar gelasten.

De inbeslaggenomen goederen

De vordering van de officier van justitie

De officier van justitie heeft voorts gevorderd dat alle op de lijst van inbeslaggenomen voorwerpen (beslaglijst, zie bijlage) genoemde voorwerpen zullen worden verbeurdverklaard.

Het standpunt van de verdediging

De raadsvrouw van verdachte heeft zich ter terechtzitting niet uitgelaten over de inbeslaggenomen voorwerpen.

Het oordeel van de rechtbank

Nu het belang van de strafvordering zich daartegen niet meer verzet, zal de rechtbank teruggave aan verdachte gelasten van de op de beslaglijst onder 1 en 2 genummerde voorwerpen.

De rechtbank merkt hierbij op dat verbeurdverklaring van de op de beslaglijst genoemde voorwerpen in de rede had gelegen. De rechtbank kan deze voorwerpen echter niet verbeurdverklaren, nu verbeurdverklaring een straf is en verdachte wordt ontslagen van alle rechtsvervolging.

De toepasselijke wetsartikelen

De op te leggen maatregel is gegrond op de artikelen:

37, 39, 45, 57, 111, 112, 285, 302, 350 van het Wetboek van Strafrecht.

Deze voorschriften zijn toegepast, zoals zij golden ten tijde van het bewezenverklaarde.