Rb. Amsterdam, 06-03-2008, nr. 388931 / KG ZA 08-104 P/CN; 389897 / KG ZA 08-174 P/CN

Yukos Oil is in 1993 opgericht door de Russische staat. Zij is in 1995 en 1996 geprivatiseerd. De belangrijkste aandeelhouder van Yukos Oil werd Group Menatep Ltd. (hierna: GML).

Yukos Oil hield alle aandelen in Yukos Finance, die op haar beurt alle aandelen hield in Yukos International alsmede in deelnemingen in buitenlandse vennootschappen. Bij een reorganisatie in 2005 binnen Yukos Nederland zijn deelnemingen van Yukos Finance in de buitenlandse vennootschappen overgedragen aan Yukos International. Stichting Yukos houdt thans alle aandelen in Yukos International. Yukos Finance houdt alle door Stichting Yukos uitgegeven certificaten van aandelen in Yukos International. [bestuurder B] was Chief Financial Officer van Yukos Oil. [A] was Hoofd juridische zaken van Yukos Oil. [bestuurder A] is thans bestuurder van Stichting Yukos. Met ingang van 21 november 2005 zijn [bestuurder A] en [bestuurder B] benoemd tot bestuurders van Yukos Finance en Yukos International.

In de jaren 1995 tot en met 2003 heeft het Yukos-concern een aanzienlijke groei doorgemaakt. Het is eigenaar geworden van aanzienlijke olie- en gasreserves, pijpleidingen en raffinaderijen.

In 2004 was Yukos Oil uit hoofde van aan haar verstrekte kredieten een bedrag van ongeveer USD 480 miljoen verschuldigd aan een consortium van internationale banken (hierna: het consortium). Als gevolg van het in 2004 uitblijven van betalingen van Yukos Oil is deze vordering in zijn geheel opeisbaar geworden. Bij overeenkomst van 13 december 2005 heeft het consortium zijn aldus opeisbaar geworden vordering op Yukos Oil verkocht aan Rosneft.

Op 6 maart 2006 heeft het consortium bij de Arbitrazh rechtbank te Moskou (hierna: de arbitrazh rechtbank) een verzoek ingediend om ten aanzien van Yukos Oil de Russische insolventieprocedure te openen. Op 14 maart 2006 heeft het consortium voormelde vordering op Yukos Oil overgedragen aan Rosneft.

Bij vonnis van 28 maart 2006 heeft de arbitrazh rechtbank de zogeheten ‘waarnemingsprocedure’ op Yukos Oil van toepassing verklaard, waarbij […] (hierna: [de curator]) als waarnemer werd benoemd.

Op 20 en 25 juli 2006 heeft de eerste bijenkomst van schuldeisers in de waarnemingsprocedure plaatsgevonden. Blijkens het verslag van die bijeenkomst was op dat moment een totaal aan stemgevende schulden van (in Russische Roebels) RUR 258.841.581.080 opgenomen in de lijst van toegelaten crediteuren. Op de bijeenkomst was voor RUR 257.878.766.984 aan crediteuren vertegenwoordigd. Daarvan bestond circa RUR 242,97 miljard uit vorderingen van de Russische Federale belastingdienst (RUR 135,31 miljard), Rosneft (RUR 12,98 miljard) en OAO Yuganskneftegaz, hierna te noemen Yuganskneftegaz, (RUR 94,68 miljard). Op de bijeenkomst van schuldeisers is een door Yukos Oil voorgesteld financieel rehabilitatieplan gepresenteerd. Voor de faillissements-aanvraag en tegen de implementering van het financieel rehabilitatie plan hebben gestemd de Russische Federale Belastingdienst, Rosneft, Yuganskneftegaz en een kleine crediteur.

Bij beslissing van 1 augustus 2006, vastgelegd in een vonnis van 4 augustus 2006, is Yukos Oil door de arbitraz rechtbank in Rusland failliet verklaard, met benoeming van [de curator] tot curator. Yukos Oil heeft van de beslissing van de arbitrazh rechtbank hoger beroep ingesteld. Bij beslissing van 19 september 2006 van de negende arbitrazh appel rechtbank te Moskou, vastgelegd in een arrest van 26 september 2006, is het faillissement - kort gezegd - bekrachtigd. Namens Yukos Oil is geen cassatieberoep ingesteld.

Na zijn aantreden als curator heeft [de curator], bij door hem namens Yukos Oil genomen aandeelhoudersbesluit van 11 augustus 2006, [bestuurder A] en [bestuurder B] ontslagen als statutair bestuurders. Bij door [de curator] namens Yukos Oil genomen aandeelhoudersbesluiten van 14 augustus 2006 en 30 augustus 2006 zijn [bestuurder C] en [bestuurder D] benoemd tot bestuurders van Yukos Finance.

Op 15 augustus 2007 heeft [de curator] de aandelen van Yukos Oil in Yukos Finance via een in Rusland gehouden veiling verkocht aan Promneftstroy voor USD 307 miljoen. Op 10 september 2007 zijn deze aandelen geleverd. De rechten van de (hierna te noemen) beslagleggers op de aandelen zijn behouden gebleven.

In het vonnis van deze rechtbank van 31 oktober 2007 met zaaknummer / rolnummer 355622 / HA ZA 06-3612 is in rechtsoverweging 3.21 onder meer overwogen dat:

“(…) het Russische faillissementsvonnis waarbij [de curator] tot curator in het faillissement van Yukos Oil is benoemd tot stand is gekomen op een wijze die niet in overeenstemming is met de Nederlandse beginselen van een behoorlijke procesorde en aldus strijdig is met de Nederlandse openbare orde. Het faillissementsvonnis kan om die reden niet worden erkend en de daaruit naar Russisch recht voortvloeiende bevoegdheden van de curator kunnen door [de curator] in Nederland niet worden uitgeoefend. Dit brengt mee dat [de curator] niet bevoegd was Yukos Oil in Nederland te vertegenwoordigen ter zake van de uitoefening van het stemrecht op de door haar gehouden aandelen in Yukos Finance. De door [de curator] namens Yukos Oil genomen aandeelhoudersbesluiten, waaronder het besluit tot ontslag van [bestuurder A] en [bestuurder B] van 11 augustus 2006 en de besluiten tot benoeming van [bestuurder C] en [bestuurder D] als bestuurders van Yukos Finance, zijn dan ook niet genomen door het daartoe door de wet aangewezen orgaan van de vennootschap en derhalve nietig. Dit brengt voorts mee dat [bestuurder C] en [bestuurder D] nooit tot bestuurders van Yukos Finance zijn benoemd, zodat ook alle door hen in die hoedanigheid genomen besluiten nietig zijn.”

In het dictum van het vonnis is onder meer het volgende bepaald:

Bij vonnis van de arbitrazh rechtbank te Moskou van 12 november 2007 is het faillissement van Yukos Oil beëindigd per 4 november 2007. In dat vonnis staat onder meer, op pagina 13 en 14 van de Engelse vertaling:

“Information on the amount of the creditors’ claims included in the register of creditors’ claims

Name of creditor (…) Percentage of creditors’ claims settled

Second priority in 100% of 2nd priority claims

total, (…)

Third priority in total,

(…) 100% of 3rd priority claims (…)

100% of 3rd priority claims (Para.3, Art. 137 FL “On insolvency (Bankruptcy)”

Op pagina 22 van de vertaling van dit vonnis is onder meer het volgende opgenomen:

“RULED:

To complete the bankruptcy proceedings in respect of Yukos Oil Company OJSC.

Creditors’ claims not settled by reason of there being insufficient property of the debtor are deemed discharged. Also deemed discharged are creditors’ claims not recognized by the Receiver, if the creditor has not filed a claim in the arbitration court or if such claims are declared unfounded by the arbitration court. (…)”

[de curator] heeft Yukos Oil hierna laten schrappen uit het Russische register voor ondernemingen. Yukos Oil is hierdoor naar Russisch recht opgehouden te bestaan.

De executoriale beslagen

Een consortium van internationale banken had, zoals hiervoor onder 2.4 is vermeld, een vordering op Yukos Oil van circa USD 480 miljoen (hierna: de bankenvordering). Het consortium heeft in verband met deze vordering op 26 april 2005 conservatoir beslag gelegd voor USD 600 miljoen op de aandelen van Yukos Oil in Yukos Finance.

In verband met deze vordering heeft het consortium twee vonnissen verkregen van de High Court in Londen, zijnde de vonnissen van 17 en 24 juni 2005. In het vonnis van 17 juni 2005 is Yukos Oil tot het volgende veroordeeld:

“IT IS ORDERED THAT:

The Defendant be refused permission to appeal the Judgment/Order; and

The Defendant be refused a stay of the Judgment/Order.”

Yukos Oil, gedaagde sub 2 in de zaak onder nummer 389897 / KG ZA 08-174, is in Rusland failliet is verklaard en vervolgens, na beëindiging van dit faillissement met ingang van 4 november 2007, geschrapt uit het Russische register van ondernemingen. Yukos Oil is dus in Rusland opgehouden te bestaan. Bij vonnis van deze rechtbank van 31 oktober 2007 is beslist dat het Russische faillissementsvonnis in Nederland niet voor erkenning in aanmerking komt. Stichting Yukos heeft ter zitting verklaard dat gelet op voornoemde omstandigheden er thans niemand is die Yukos Oil in deze procedure kan vertegenwoordigen en dat daarom Stichting Yukos de belangen van Yukos Oil waarneemt, waartoe Stichting Yukos krachtens een statutenwijziging van 14 februari 2008 bevoegd zou zijn. Zij heeft geen exemplaar van de gewijzigde statuten overgelegd. De vertegenwoor-digingsbevoegdheid van Stichting Yukos is door Promneftstroy en Rosneft betwist. Zonder kennisname van de gewijzigde statuten van Stichting Yukos kan niet worden vastgesteld of de door Stichting Yukos gestelde zaakwaarneming binnen de doelstelling van haar statuten valt. Voorts kan op voorhand niet worden uitgesloten dat Stichting Yukos en Yukos Oil tegenstrijdige belangen hebben, gelet op het feit dat ze in deze procedure respectievelijk eiseres en gedaagde zijn. Evenmin is duidelijk waarom de aandeelhouders van Yukos Oil niet in haar vertegenwoordiging voorzien. Gelet op deze onduidelijkheden kan er voorshands niet van worden uitgegaan dat Stichting Yukos uit hoofde van zaakwaarneming bevoegd is Yukos Oil te vertegenwoordigen en zal verstek worden verleend tegen Yukos Oil.

Ontvankelijkheid Yukos Nederland in zaak 389897 /KG ZA 08-174

Rosneft heeft de ontvankelijkheid van Yukos Nederland betwist, omdat Yukos Nederland geen belang zou hebben bij de door haar gevraagde voorzieningen die verband houden met vorderingen op Yukos Oil. Dit omdat Yukos Nederland hierbij geen partij maar derde is. Verder zou er geen spoedeisend belang zijn bij de vordering tot opheffing van de executoriale beslagen, omdat nog onzeker is of de executoriale verkoop wel door zal gaan.

Overwogen wordt dat Yukos Nederland crediteuren van Yukos Oil wil voldoen, met als doel de veiling van de aandelen in Yukos Finance te voorkomen. Uitgangspunt is dat Yukos Nederland hierbij belang heeft. Een veiling geeft Yukos Nederland immers geen enkele invloed op de vraag wie haar moedermaatschappij wordt. Dit geldt temeer nu moedermaatschappij Yukos Oil - in elk geval naar Russisch recht - thans niet meer bestaat, althans op dit moment niet meer vertegenwoordigd wordt, en dus niet meer voor de belangen van Yukos Nederland kan opkomen. De vraag wie nu aandeelhouder is van Yukos Finance is - gelet op het vonnis van deze rechtbank van 31 oktober 2007 en het daartegen ingestelde hoger beroep - nog niet bij een in kracht van gewijsde gegane uitspraak vastgesteld, zodat ook de daardoor ontstane onzekerheid bijdraagt aan het belang van Yukos Nederland om zelf de veiling te voorkomen. Dat de veiling zoals Rosneft heeft gesteld, wellicht geen doorgang zal vinden is gelet op de beschikking van deze rechtbank van 20 december 2008 voorshands onvoldoende aannemelijk. Bovendien kan dit, zolang niet zeker is dat de executoriale verkoop inderdaad niet doorgaat, niet afdoen aan het spoedeisend belang van Yukos Nederland. Ook de omstandigheid dat partijen reeds ver gekomen waren met schikkingsonderhandelingen, maakt niet dat Yukos Nederland geen belang heeft bij de door haar gevraagde voorzieningen. Gelet op het voorgaande is Yukos Nederland hierin dan ook ontvankelijk.

De bankenvordering

Yukos Nederland heeft opheffing gevorderd van het executoriale beslag van Rosneft ten laste van Yukos Oil op de aandelen in Yukos Finance ter zake van de bankenvordering. Niet betwist is dat de hoofdsom alsmede de rente tot de faillissementsdatum van Yukos Oil geheel is betaald in het Russische faillissement. Dat het Russische faillissementsvonnis niet erkend is in Nederland, doet er niet aan af dat de bedragen betaald en behouden zijn. Partijen verschillen van mening over de vraag of de executoriale titel zich uitstrekt over de rente van na de faillissements-datum. Onvoldoende aannemelijk is dat dit het geval is. In de uitspraak van de High Court in Londen van 17 juni 2005 is de rente bepaald en toegewezen tot 29 april 2005. Verder is bepaald dat de nog overeen te komen dan wel vast te stellen rente dient te worden voldaan. Deze is in het vonnis van 24 juni 2005 vastgesteld op USD 4.398.373,54 voor de periode van 29 april 2005 tot 17 juni 2005. Hieruit blijkt niet dat de rente is toegewezen voor de periode vanaf 17 juni 2005 tot aan de dag der algehele voldoening, laat staan hoe deze rente zou moeten worden berekend. Thans is er derhalve geen executoriale titel in Nederland voor de rente van na het faillissement. Het ondanks de volledige voldoening van de vordering handhaven van het executoriale beslag levert misbruik van recht op. Het executoriale beslag ter zake van de bankenvordering dient derhalve te worden opgeheven.

Er is geen grond voor de door Rosneft verzochte schorsing van deze executoriale titel in afwachting van een in Engeland aanhangig te maken procedure voor de rente van na de faillissementsdatum. Een dergelijke schorsing is strijdig met het (beslag)systeem van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Of er (nog) een rentevordering bestaat vanaf de datum van het faillissement zal immers moeten worden vastgesteld. Zolang dat niet is gebeurd kan slechts conservatoir beslag worden gelegd. Rosneft heeft hiervoor reeds een verzoek ingediend. Hiervoor wordt verwezen naar het beslagrekest in de procedure onder nummers 390987 RK 08-493. Dit conservatoire beslag zal worden toegestaan in afwachting van de uitslag van de in Engeland aanhangig te maken procedure. Partijen zijn weliswaar verdeeld over de vraag hoe naar Engels recht op deze vordering zal worden beslist, maar op de stelling van Yukos Nederland dat de Engelse rechter deze vordering zal afwijzen, gelet op de Russische faillissementsprocedure, kan niet worden vooruitgelopen. De stelling dat in het Russische faillissement bedragen onverschuldigd zijn betaald en dat deze moeten worden verrekend met een eventuele rentevordering, leent zich niet voor behandeling in kort geding. Rosneft heeft derhalve haar vordering terzake de na de faillissementsdatum vervallen rente voldoende aannemelijk gemaakt om het verlof tot het leggen van conservatoir beslag voor deze vordering te kunnen verlenen.

Gelet op het voorgaande wordt de (primaire) vordering van Yukos Nederland onder A (i) toegewezen. De subsidiaire vorderingen onder A behoeven dan ook geen behandeling meer.

De Commission Agreement-vordering

Yukos Nederland heeft verder opheffing verzocht van het executoriale beslag ter zake van de Commission Agreement-vordering, dat is gelegd op basis van de notariële akte van 8 mei 2007. Wat er ook zij van de argumenten van Yukos Nederland dat [de curator] gelet op het vonnis van deze rechtbank van 31 oktober 2007 niet bevoegd was deze schuld te erkennen, ook voor deze executoriale titel geldt dat vast staat dat de hierin erkende schuld en rente (tot aan de faillissementsdatum) zijn voldaan in het Russische faillissement. Dit wordt immers door geen van de partijen betwist. Partijen verschillen met betrekking tot deze schuld wel van mening over de vraag of de executoriale titel zich ook uitstrekt over de rente die na de faillissementsdatum is vervallen. Deze vraag moet voorshands ontkennend beantwoord worden. Uit de schuldbekentenis blijkt immers niet dat ook de rente van na de faillissementsdatum, of lopende rente, wordt erkend. Ook voor dit beslag geldt dat het handhaven ervan, ondanks de volledige betaling van de vordering misbruik van recht oplevert. De vordering van Yukos Nederland onder B (i) kan derhalve worden toegewezen en de subsidiaire vorderingen onder B behoeven geen behandeling meer. Schorsing van de executoriale titel totdat (in rechte) duidelijkheid is verkregen over de verschuldigdheid van deze rente is, zoals hiervoor ook is overwogen, in strijd met het wettelijk systeem van conservatoire en executoriale beslagen.

Aangezien de vorderingen van Yukos Nederland onder A (i) en B (i) worden toegewezen, behoeft de vordering van Yukos Nederland onder C geen bespreking meer. Nu de beslagen worden opgeheven, hebben Yukos Nederland en Moravel hierbij immers geen belang meer.

Ter zake van de Commission Agreement is door Yuganskneftegaz op 15 september 2005 ook conservatoir beslag gelegd op de aandelen van Yukos Oil in Yukos Finance. Yukos Nederland heeft opheffing van dit conservatoire beslag gevorderd. De opheffing van een conservatoir beslag kan onder meer worden bevolen, indien op straffe van nietigheid voorgeschreven vormen zijn verzuimd, summierlijk blijkt van de ondeugdelijkheid van het door de beslaglegger ingeroepen recht of van het onnodige van het beslag, of, zo het beslag is gelegd voor een geldvordering, indien voor deze vordering voldoende zekerheid is gesteld.

Overwogen wordt dat voor zover dit conservatoire beslag nog zou liggen, dit beslag dient te worden opgeheven, omdat de vordering waarvoor dit beslag is gelegd - met rente tot aan de faillissementsdatum - is toegewezen en voldaan in het Russische faillissement. Blijkens het beslagrekest heeft Yuganskneftegaz aan haar vordering het Russische vonnis van 13 mei 2005 (uitgegeven op 19 mei 2005) ten grondslag gelegd, waarin een bedrag van RUR 62.359.504.905,- (volgens het beslagrekest circa EUR 1,8 miljard) en van RUR 100.000,- aan staatsleges is toegewezen. Uit de vertaling van dit vonnis blijkt niet dat hierin lopende rente is toegewezen, zodat dit beslag niet geacht wordt ook gelegd te zijn ter zake van rente van na de datum van het Russische vonnis. Gelet op de volledige voldoening van deze vordering is summierlijk van de ondeugdelijkheid van de vordering gebleken. De vordering van Yukos Nederland onder D (i) tot opheffing van dit beslag kan dan ook - voor zover betrekking hebbend op dit beslag - worden toegewezen.

Rosneft heeft voor zover voornoemde rente niet onder de executoriale titel van de notariële akte zou vallen, ter zake van de Commission Agreement-vordering een nieuw verzoek tot het leggen van conservatoir beslag (390985 RK 08-491) ten laste van Yukos Oil op aandelen in Yukos Finance ingediend, een en ander voor een bedrag van USD 326.700.000,- inclusief rente en kosten, in verband met rente over de Commission Agreement-vordering van USD 251.320.594,90. Gelet op de verweren die Yukos Nederland heeft gevoerd tegen deze (resterende) rentevordering, is voorshands niet voldoende aannemelijk dat die rentevordering ooit zal worden toegewezen. Er moet immers, gelet op de inhoud van de notariële akte van 8 mei 2007, vanuit worden gegaan dat Rosneft akkoord is gegaan met het totaal bedrag van de daarin genoemde hoofdsom en rente, welke bedragen ook volledig zijn voldaan in het Russische faillissement. Niet weersproken is dat een eventuele restvordering ter zake van de na het faillissement vervallen rente in Moskou aanhangig dient te worden gemaakt. Voorshands is - ook gelet op het vonnis van de arbitrazh rechtbank te Moskou van 12 november 2007 - niet aannemelijk dat dit nog mogelijk is, zodat hiervoor ook in Nederland thans geen beslag kan worden gelegd. Het verzoek tot het leggen van conservatoir beslag ter zake van de rentevordering op basis van de Commission Agreement zal derhalve worden afgewezen. Verwezen wordt hiervoor naar de heden in bovenvermeld rekestnummer gegeven beschikking.

Conservatoire beslagen ten laste van Yukos Nederland

Yukos Nederland heeft verder opheffing gevorderd van de beslagen die door (de rechtsvoorganger van) Rosneft zijn gelegd op basis van de beslagverloven van 6 oktober 2005 en 20 december 2007 ten laste van de Nederlandse Yukos entiteiten, zijnde de beslagen op de aandelen Yukos International, op certificaten van Yukos International en op de Fortis bankrekening van Yukos International. Blijkens de verzoekschriften die aan deze beslagen ten grondslag liggen, zijn de vorderingen op de Nederlandse Yukos entiteiten gebaseerd op onrechtmatig handelen door Yukos Nederland in verband met de herstructurering in 2005.

Een conservatoir beslag kan - zoals hiervoor ook is overwogen - onder meer worden opheven indien summierlijk blijkt dat de vordering ter verzekering waarvan het gelegd is ondeugdelijk is. Alle conservatoire beslagen zijn gelegd op basis van een jegens de beslaglegger beweerdelijk gepleegde onrechtmatige daad. Van een onrechtmatige daad kan alleen sprake zijn indien Rosneft schade heeft geleden door de herstructurering. Verder kan het conservatoire beslag gehandhaafd blijven, indien aannemelijk is dat een onrechtmatige daad zal worden gepleegd, waardoor Rosneft schade zal lijden. Door Yukos Nederland is al eerder om opheffing van deze beslagen verzocht. Destijds zijn deze vorderingen bij vonnis van de voorzieningenrechter van deze rechtbank van 24 november 2005 en bij arrest van het gerechtshof te Amsterdam van 2 februari 2006 - met uitzondering van de ten laste van Yukos International gelegde beslagen - afgewezen. Thans is de situatie veranderd. De hoofdvorderingen met betrekking tot de bankenvordering en de Commission Agreement-vordering zijn in Rusland volledig voldaan in het faillissement. Kennelijk beschikte de boedel in Rusland over voldoende middelen voor volledige voldoening. De herstructurering heeft met andere woorden geen invloed gehad op de mogelijkheden van Yukos Oil om de vorderingen van Rosneft te voldoen. Niet gebleken is verder dat deze inning, gezien de notariële akte van 8 mei 2007 en de vonnissen van het Engelse High Court, door de herstructurering extra moeite heeft gekost. Daarmee is summierlijk van de ondeugdelijkheid van de op onrechtmatige daad gegronde vorderingen gebleken. Niet dan wel onvoldoende gesteld of gebleken is dat een eventuele nog in Engeland toe te wijzen rentevordering voor de rente van na de faillissementsdatum van Yukos Oil niet geïnd zal kunnen worden door de herstructurering, zodat ook ter zake daarvan geen sprake is van (dreigend) onrechtmatig handelen, dat handhaving van deze conservatoire beslagen rechtvaardigt. Rosneft heeft derhalve terzake van de herstructurering geen vordering op de Nederlandse Yukos entiteiten. Ten overvloede wordt daarbij nog vermeld dat Yukos Nederland ter zitting heeft toegezegd dat wanneer de aandelen van Yukos Oil in Yukos Finance zullen worden geveild, zij de huidige (stichting-)structuur zal ontmantelen, dan wel deze structuur aan de kopers van de aandelen van Yukos Finance zal overdragen, zodat de koper zelf het stichtingbestuur kan aanwijzen. Gelet op het voorgaande wordt de vordering van Yukos Nederland onder D (i), voor zover betrekking hebbend op de door (de rechtsvoorganger van) Rosneft gelegde conservatoire beslagen op basis van de beslagverloven van 6 oktober 2005 en 20 december 2007 ten laste van de Nederlandse Yukos entiteiten toegewezen. De subsidiaire vordering onder D behoeft verder geen bespreking meer, aangezien thans alle door (rechtsvoorgangers van) Rosneft gelegde conservatoire beslagen ten laste van Yukos Oil en Yukos Nederland worden opgeheven, op het hiervoor onder 5.5 genoemde nieuwe conservatoire beslag na. Ook de vordering van Yukos Nederland onder E behoeft geen bespreking meer, aangezien dit beslag reeds wordt opgeheven gelet op de omschrijving van de vordering onder D.

Verbod tot het leggen van nieuwe conservatoire beslagen

Yukos Nederland heeft onder G verzocht Rosneft op straffe van een dwangsom te verbieden conservatoire beslagen te doen leggen ten laste van Yukos Nederland voor de door haar gestelde vorderingen op Yukos Nederland. Een dergelijk algemeen geformuleerd verbod strekt te ver. Wel zal Rosneft geboden worden om, indien zij in de toekomst opnieuw conservatoir beslag wil leggen ten laste van Yukos Nederland, dit vonnis bij haar rekest over te leggen, zolang dit vonnis rechtskracht heeft, een en ander op straffe van na te melden dwangsom.

De freezing order

De opheffing van het conservatoire beslag op de Fortisrekening van Yukos International brengt gezien de New Yorkse freezing order nog niet met zich dat Yukos International vrijelijk over die rekening kan beschikken. Naar wordt begrepen heeft Yukos Nederland in dat verband haar vordering onder F in de zaak met nummer 389897 /KG ZA 08-174 ingesteld, te weten dat Rosneft zal gehengen en gedogen dat Yukos International fondsen op de Fortisrekening van maximaal USD 875 miljoen zal gebruiken om de vordering van Moravel te voldoen.

Rosneft heeft haar verweer dat Yukos Nederland niet ontvankelijk is in deze vordering, omdat dit het bestek van een kort geding ter opheffing van beslagen te buiten gaat, terwijl Rosneft, die in Rusland gevestigd is, in verband met de opheffingsvorderingen gedagvaard is op het adres van haar deurwaarder niet gehandhaafd, zodat dit verweer geen bespreking meer behoeft.

Verder hebben Rosneft en Promneftstroy in de procedure met nummer 388931 / KG ZA 08-104 - kort gezegd - gevorderd de freezing order te handhaven, omdat sprake zou zijn van (dreigend) onrechtmatig handelen jegens schuldeisers van Yukos Oil indien Yukos International, [bestuurder A] en [bestuurder B] eigenhandig over de verkoopopbrengst van de olieraffinaderij van Mazeikiu en over de deelneming in Transpetrol kunnen beschikken. Deze vordering strekt ertoe dat de baten van Yukos International niet door haar bestuurders worden aangewend voor doeleinden, waarvoor ze niet bestemd zijn.

Yukos Nederland heeft gesteld dat Promneftstroy niet ontvankelijk is in deze vordering, omdat Promneftstroy - gelet op het vonnis van deze rechtbank van 31 oktober 2007 - geen aandeelhoudster van Yukos Finance is, dan wel houdster te kwader trouw. Daarnaast heeft Yukos Nederland betoogd dat deze vordering zich niet leent voor behandeling in kort geding, omdat reeds een procedure bij de Ondernemingskamer aanhangig is, waarin onmiddellijke voorzieningen kunnen worden gevorderd. Verder betwist Yukos Nederland dat er sprake is van dreigend onrechtmatig handelen jegens Rosneft en Promneftstroy.

De rechter te New York heeft aan zijn handhaving van de freezing order de voorwaarde verbonden dat uiterlijk op 21 januari 2008 hierover een oordeel van de Nederlandse rechter wordt gevraagd. Partijen hebben ervoor gekozen hiervoor de voorzieningenrechter te Amsterdam om een oordeel te vragen. Partijen zijn dan ook ontvankelijk in hun vordering.

De vorderingen in beide procedures lenen zich voor een gezamenlijke beoordeling. Partijen zijn verdeeld over de vraag of het tegoed op de rekening van de Fortis Bank ten name van Yukos International daarop moet blijven staan of dat dit tegoed gedeeltelijk mag worden aangewend tot betaling van de opeisbare vordering van Moravel op Yukos Oil, waarvoor executoriaal beslag op de aandelen van Yukos Finance is gelegd. Voorop staat dat het bestuur van een vennootschap in beginsel bepaalt wat met de baten van de vennootschap moet gebeuren, mits het bestuur daarbij blijft binnen de doelstelling van de vennootschap en handelt in het belang van de vennootschap. Dit brengt mee dat het bestuur kan besluiten om een schuld van een tot de groep behorende vennootschap te voldoen, indien een dergelijke voldoening in haar belang is en zij door die betaling haar eigen crediteuren niet benadeelt. In dit geval wenst Yukos International uit de haar in eigendom toebehorende baten de schuld van Yukos Oil aan Moravel te voldoen. Zoals hiervoor onder 5.3 reeds overwogen, heeft Yukos International belang bij die betaling, omdat zij daardoor de veiling van de aandelen van Yukos Finance kan voorkomen. Moravel is immers, na opheffing van de executoriale beslagen van Rosneft, de enige crediteur van Yukos Oil met een executoriale titel en een op grond daarvan gelegd executoriaal beslag. Voorts heeft Yukos International onweersproken gesteld dat door die betaling geen crediteuren van haar benadeeld worden.

Rosneft heeft zich tegen die betaling verzet, aanvoerend dat zij als schuldeiser van Yukos Oil zich kan verhalen op de aandelen in Yukos Finance en dat zij er daarom belang bij heeft dat de baten in Yukos International ter beschikking blijven van de schuldeisers van Yukos Oil. Uitgangspunt is dat alle in het verleden door Rosneft gelegde beslagen op die aandelen worden opgeheven als gevolg van de voldoening van de vorderingen waarvoor ze zijn gelegd. Indien zou blijken dat Promneftstroy eigenares van de aandelen in Yukos Finance is geworden, kan een eventueel na die verkrijging op de aandelen gelegd beslag niet ten nadele van Promneftstroy strekken. In dat geval ontbreekt bij Rosneft ieder belang om zich tegen betaling van Moravel te verzetten. Voor zover zou blijken dat Rosneft nog een vordering op Yukos Oil heeft uit hoofde van na de faillissementsdatum vervallen rente op de bankenvordering, dat van verrekening met een te hoge uitkering in het faillissement geen sprake is en dat deze vordering op de aandelen verhaald kan worden, dan nog hoeft dit niet aan voldoening van Moravel in de weg te staan. Het tegoed bij de Fortis Bank is immers voldoende om ook na voldoening van Moravel die eventuele vordering van Rosneft te voldoen, indien dit tegoed ter beschikking van de schuldeisers blijft. Ook in dat geval heeft Rosneft geen belang bij haar verzet tegen voldoening van de schuld van Moravel. Hierbij is van belang dat ter zitting door Yukos Nederland is verklaard dat de vorderingen van andere groepsmaatschappijen, waarvoor conservatoir beslag is gelegd op die aandelen, met hun instemming zullen worden achtergesteld bij de vordering van Rosneft. Rosneft heeft zelf ter zitting verklaard dat deze vorderingen niet serieus genomen kunnen worden en dat met het bestaan van die vorderingen geen rekening behoort te worden gehouden. Ten aanzien van het na de betaling aan Moravel resterende tegoed zal hierna worden beslist. Het standpunt van Rosneft wordt derhalve verworpen.

Promneftstroy heeft tegen betaling van Moravel uit het tegoed het volgende verweer gevoerd. Enerzijds stelt zij zich op het standpunt dat de baten van Yukos International toekomen aan de crediteuren van Yukos Oil en daarom voor die crediteuren bewaard moeten blijven, anderzijds meent zij dat het bestuur van Yukos International schandelijk zou handelen door een crediteur van Yukos Oil te willen betalen. Dit verweer is niet te volgen en wordt daarom buiten beschouwing gelaten.

Daarnaast stelt Promneftstroy dat zij er als eigenaar van de aandelen van Yukos Finance belang bij heeft dat de baten in Yukos International zo groot mogelijk zijn.

Indien Promneftstroy geen eigenares van de aandelen is geworden, heeft zij geen belang bij haar verzet. Voor dat geval heeft zij weliswaar aangevoerd dat zij dan een vordering op Yukos Oil heeft voor de door haar onverschuldigd betaalde koopprijs voor de aandelen, maar het bestaan van zo’n vordering komt voorshands onaannemelijk voor. Zij heeft immers zelf gesteld dat de koopprijs zo laag was, omdat bekend was dat er executoriale beslagen op de aandelen lagen, zodat voor haar duidelijk moet zijn geweest dat het verkrijgen van de eigendom uiterst onzeker was. Bovendien was zij op de hoogte van de voor deze rechtbank aanhangige procedure en het daarin door Yukos Nederland ingenomen standpunt ten aanzien van de bevoegdheid van de curator [de curator]. Het is dan ook voorshands aannemelijk dat, zoals Yukos Nederland heeft betoogd, de bodemrechter zal oordelen dat Promneftstroy willens en wetens het risico genomen heeft dat zij de eigendom niet zou verkrijgen en dat dit risico in de door haar betaalde prijs was verdisconteerd. Het zich verwezenlijken van dit risico levert dan geen vordering jegens Yukos Oil op. Voor zover zij meent dat zij hierdoor een vordering op de inmiddels afgewikkelde faillissementsboedel heeft zal zij zich in Rusland tot de curator dan wel die boedel moeten wenden.

Indien zou blijken dat Promneftstroy wel de eigendom heeft verkregen, dan geldt het volgende. Tussen partijen is niet ter discussie dat in het faillissement van Yukos Oil in Rusland alle daarin erkende crediteuren zijn voldaan. In Nederland hebben zich behalve Moravel en Rosneft geen andere crediteuren gemeld dan twee groepsmaatschappijen, die kennelijk bereid zijn hun vordering achter te stellen aan de vordering van Moravel en mogelijk ook aan een eventuele vordering van Rosneft. Promneftstroy moet zich verhaal van de vordering van Moravel op de aandelen laten welgevallen. Het executoriale beslag is immers voor de verkrijging van de aandelen gelegd en het bestaan ervan was haar ten tijde van die verkrijging bekend. Hieruit volgt dat het ook in haar belang is om de veiling te voorkomen. Dat dit zo is blijkt ook uit het feit dat zij zelf al in onderhandeling was met Moravel en de aandeelhouder van Yukos Oil over de voldoening van Moravel uit het tegoed bij de Fortisbank. Voor haar verzet in deze procedure tegen voldoening van de vordering van Moravel heeft zij dan ook geen goede reden aangevoerd.

Conclusie is gelet op het voorgaande dat het voor Yukos International mogelijk dient te zijn om de vordering van Moravel van maximaal USD 875 miljoen te voldoen. De vordering van Yukos Nederland onder F wordt derhalve toegewezen. In zoverre kan aan Yukos International, [bestuurder A] en [bestuurder B] ook niet verboden worden om over de Fortisrekening te beschikken.

Blijft over de vraag of er grond bestaat om het na voldoening van de vordering van Moravel resterende tegoed verder te bevriezen en om Yukos International te verbieden verdere vermogensbestanddelen te verkopen.

Het bestuur van de vennootschap is, al dan niet na voorafgaande toestemming van de aandeelhouders, het bevoegde orgaan om te beslissen of vermogensbestanddelen moeten worden verkocht. In dit geval is op geen enkele wijze aannemelijk gemaakt dat het bestuur van Yukos International voor die taak niet geschikt is of niet in het belang van de vennootschap zou handelen. De aandeelhouder van Yukos International, Stichting Yukos, heeft tegen het handelen van het bestuur geen enkel bezwaar geuit. Het door Rosneft en Promneftstroy gevraagde verbod tot verkoop van de deelneming in Transpetrol wordt derhalve afgewezen. Wel wordt in de omstandigheid dat nog niet zeker is wie de aandeelhouder is van Yukos Finance en daarmee, al dan niet via Stichting Yukos, eigenaar van Yukos International, aanleiding gevonden om Yukos International te bevelen de opbrengst van eventueel te verkopen activa te storten op de Fortisrekening en dit samen met het restant tegoed na betaling van Moravel, op die rekening te laten staan, totdat is beslist wie als aandeelhouder van Yukos Finance moet worden aangemerkt en deze aandeelhouder kan beslissen wat met de tegoeden moet gebeuren, dan wel in een bodemprocedure hierover een beslissing wordt gegeven. Het door Rosneft en Promneftstroy gevorderde bevel wordt in zoverre toegewezen evenals de door Rosneft en Promneftstroy in verband met het bevel gevorderde dwangsom, een en ander als na te melden.

Yukos Nederland heeft nog gevorderd dat het haar wordt toegestaan om ten laste van het tegoed op de Fortisrekening zekerheid te stellen voor vorderingen van Rosneft, waarvoor een conservatoir beslag niet wordt opgeheven, dan wel verlof daartoe wordt verleend.

Nu alle conservatoire beslagen worden opgeheven gaat het alleen nog om de vraag of ten laste van dat tegoed zekerheid mag worden gesteld voor de rentevordering, waarvoor heden bij beschikking verlof tot het leggen van beslag op de aandelen van Yukos Finance wordt verleend.

Indien de overdracht van die aandelen aan Promneftstroy rechtsgeldig zou zijn, dan kan Rosneft haar vordering niet op die aandelen verhalen, aangezien het beslag dan is gelegd na de verkoop en levering van die aandelen. In zoverre verschilt de vordering van Rosneft met die van Moravel, die immers haar vordering wel op die aandelen kan verhalen. Zekerheidstelling ten laste van het tegoed zou dan ten nadele van Promneftstroy werken.

Indien Rosneft haar vordering wel op de aandelen kan verhalen, dan heeft zij er, net als alle andere schuldeisers van Yukos Oil, belang bij dat de opbrengst zo hoog mogelijk is en dat vervolgens uit die opbrengst de schuldeisers van Yukos Oil kunnen worden voldaan. Het toestaan van zekerheidstelling ten laste van het tegoed zou Rosneft in een gunstiger positie brengen dat de andere schuldeisers. Hiervoor is geen aanleiding. Yukos Nederland heeft bovendien geen belang bij deze vordering aangezien aan Yukos International niet wordt toegestaan over het tegoed op de Fortisrekening te beschikken, anders dan ter voldoening van Moravel.

Vordering Yukos Nederland onder H

Yukos Nederland heeft belang bij de door haar onder H gevraagde voorziening, gelet op de houding van Promneftstroy en gelet op de omstandigheid dat Promneftstroy tot op heden ieder middel heeft aangewend om betaling aan Moravel te voorkomen. Niet ondenkbaar is immers dat Promneftstroy ook na dit vonnis bijvoorbeeld door het leggen van beslag op de Fortisrekening zal trachten de betaling aan Moravel te voorkomen. De vordering zal - gelet op het grote belang dat hiermee gemoeid is - worden toegewezen met de gevorderde dwangsom, die zal worden gemaximeerd tot een bedrag van EUR 900.000.000,-. De vordering wordt ook ten opzichte van Yukos Oil toegewezen, aangezien tegen Yukos Oil verstek wordt verleend en de vordering niet onrechtmatig of ongegrond voorkomt.

Proceskosten

In de procedure onder nummer 389897 /KG ZA 08-174 zullen Rosneft en Promneftstroy, als grotendeels in het ongelijk gestelde partijen, worden veroordeeld in de proceskosten van Yukos Nederland, alsmede in de kosten van de aan de zijde van Yukos Nederland gevoegde partij Moravel. De kosten aan de zijde van Yukos Nederland worden in deze procedure tot op heden gesteld op:

In de procedure onder nummer 388931 / KG ZA 08-104 worden de proceskosten gecompenseerd als na te melden nu partijen over en weer deels in het gelijk en het ongelijk zijn gesteld.