6.6.5 Conclusie

In deze paragraaf is ingegaan op het object van levering bij het juridisch verdelen van de ruimte onder, op en boven een bebouwd terrein bij voorgenomen over- en onderbouw. Zowel in art. 13ter, onderdeel a Btw-richtlijn, de richtlijnhistorie van art. 12 lid 3 Btw-richtlijn en de uiteenlopende wijze waarop het meervoudig ruimtegebruik in het civiele recht van de lidstaten is geregeld (wel of geen driedimensionale grondeigendom), is steun te vinden voor een driedimensionale benadering van het begrip ‘(bouw)terrein’ op grond waarvan de afgebakende ruimte ten behoeve van de over- of onderbebouwing een onbebouwd (bouw)terrein kan zijn. Ik acht die benadering ook wenselijk, omdat zij recht doet aan de strekking van art. 135 lid 1, onderdeel k Btw-richtlijn op grond waarvan grond die bestemd is als ondergrond voor een opstal in de btw-heffing moet worden betrokken. Voorts meen ik dat deze driedimensionale benadering ook recht doet aan concurrentieneutraliteit, omdat zij voorkomt dat de levering van een onbebouwde ruimte op een bebouwd terrein die bestemd is te worden bebouwd anders wordt behandeld (geen bouwterrein) dan de hiermee concurrerende levering van een volledig onbebouwd terrein dat bestemd is te worden bebouwd (wel bouwterrein). Het Nederlandse beleid inzake overbouw en onderbouw hinkt op twee gedachten. Soms wordt gekozen voor een driedimensionale benadering, soms niet. Naar mijn mening is het wenselijk dat Nederland een driedimensionale benadering van het begrip ‘(bouw)terrein’ volledig omarmt.