HR, 19-12-2014, nr. 14/02493

‘De wijziging van artikel 15, eerste lid, onderdeel q, van da Wet op belastingen van rechtsverkeer strekt ertoe de verkrijging van alle cultuurgrond vrij te stellen. Hoewel de van oudsher in de overdrachtsbelasting vigerende term landerijen is vervangen door het de laatste tijd meer gebruikelijke begrip cultuurgrond, is daar geen inhoudelijke wijziging mee beoogd. Onder cultuurgrond wordt naast grond die bestemd is voor veeteelt, akker-, welde-, tuin- en bosbouw en dergelijke mede begrepen de ondergrond van glasopstanden. Deze ondergrond hoeft niet zelf als kweek- of teeltmiddel te worden gebruikt. De cultuurgrond moet duurzaam en bedrijfsmatig ten behoeve van de landbouw worden geëxploiteerd. Het begrip landbouw dient In dit kader ruim te worden geïnterpreteerd en omvat mede veeteelt, akker-, weide-, tuin- en bosbouw en dergelijke. De eis dat de grond bedrijfsmatig ten behoeve van de landbouw wordt geëxploiteerd strekt ertoe de verkrijging voor privé-doeleinden én de bedrijfsmatige verkrijging ten behoeve van niet-landbouwdoeleinden uit te sluiten van de vrijstelling. Vervreemding van de grond behoeft er niet toe te leiden dat de vrijstelling wordt teruggenomen. De vrijstelling kan intact blijven indien de functie van de grond niet verandert en de bedrijfsmatige exploitatie als cultuurgrond door de opvolger wordt voortgezet. Ook de verkrijger zal in dat geval een beroep kunnen doen op de vrijstelling: dit houdt in dat de verplichting dat de functie van de grond niet wijzigt gedurende de komende tien jaar op hem komt te rusten. In voorkomende gevallen waarbij binnen de tienjaarstermijn wordt doorverkocht doet de verkopende partij er verstandig aan een kettingbeding in de koopovereenkomst op te nemen om financiële risico's uit ta sluiten. Door het opnemen van een algemene vrijstelling voor de verkrijging van cultuurgrond hebben de in artikel 15, eerste lid, van de Wet op belastingen van rechtsverkeer opgenomen onderdelen, s, t, v en w, hun belang verloren en kunnen vervallen.’

In cassatie Is niet in geschil dat de glasopstanden waarover het gaat onroerend zijn.

Volgens de tekst van de Wet vallen zij, bij uitleg van het begrip landerijen naar het spraakgebruik, niet onder de vrijstelling. Ook naar de bedoeling van de wetgever, zoals volgt uit de door de Advocaat-Generaal in onderdeel 2.3 van zijn Conclusie uiteengezette geschiedenis van je totstandkoming van de vrijstelling, vallen gebouwde eigendommen — een begrip dat glasopstanden als deze omvat — niet onder landerijen in de zin van artikel 15, eerste lid, onder q van de Wet De omstandigheid dat in de moderne tuinbouw steeds meer glasopstanden als deze worden gebruikt, zodat — zoals volgt uit hetgeen hierna in 3.4 zal worden overwogen met betrekking tot de ondergrond — de vrijstelling minder vaak kan worden toegepast, legt onvoldoende gewicht in de schaal om de Wet voortaan zo uit te leggen dat (glas)opstanden onder het begrip landerijen in de zin van de vrijstelling vallen in de gevallen waarin de ondergrond van die opstanden als kweek- of teeltmiddel wordt gebruikt. Het Hof heeft derhalve de vrijstelling van artikel 15, eerste lid, onder q, van de Wet ten onrechte toegepast op de verkrijging van de glasopstanden.

Zoals door de Advocaat-Generaal in onderdeel 2.2 van zijn conclusie uiteengezet, brengt het stelsel van de Wet waarin wordt uitgegaan van het civielrechtelijke begrip onroerende zaak (toen: onroerend goed) mee dat opstallen en ondergrond, tenzij zij deze aan verschillende personen toebehoren, in de regel voor de toepassing van de Wet als één geheel moeten worden beschouwd. Er is geen grond daarover anders te oordelen bij de toepassing van de vrijstelling van artikel 15, eerste lid, onder q, op het begrip ‘landerijen’. Dit betekent dat ook de ondergrond van de glasopstanden niet in de meergenoemde vrijstelling kan delen, anders dan — zoals kennelijk ook in het onderhavige geval is geschied — op grand van goedkeurend beleid.’

Het Hof heeft geoordeeld dat de ondergrond van de glasopstanden moet worden aangemerkt als ten behoeve van de land- of bosbouw bedrijfsmatig geëxploiteerde cultuurgrond, als bedoeld in artikel 9, lid 1 van het Besluit gemeentelijke onroerende-zaakbelastingen (tekst t/m 1994).

Het middel dat dit oordeel als onjuist bestrijdt is gegrond. Immers de door het Hof vastgestelde feiten laten geen andere gevolgtrekking toe dan dat de ondergrond van de glasopstanden zelf niet meer primair de functie heeft de gewassen te voeden en te doen groeien. Daaraan doet niet af de omstandigheid dat — zoals het Hof heeft overwogen — deze grond economisch dezelfde functie vervult en over eenzelfde oppervlakte wordt gebruikt als toen de teelt nog niet in bakken plaatsvond en evenmin de door het Hof genoemde omstandigheid dat de ondergrond mede een biologische functie voor de teelt zou hebben behouden. Blijkens de vaststellingen onder 2.3 van zijn uitspraak doe t het Hof met die laatstvermelde omstandigheid Immers uitsluitend erop dat de ondergrond gezond en onkruldvrij moet worden gehouden, mede dient tot bewerking en verzorging van het gewas, tot afvoer van overtollig water en als medium voor het op peil houden van de luchtvochtigheid. Dat een en ander brengt niet mee dat de ondergrond van de bakken (primair) de functie de gewassen te voeden en te doen groeien heeft. Uit de uitspraak van het Hof en de stukken van het geding blijkt niet dat andere feiten of omstandigheden zijn aangevoerd die deze gevolgtrekking wel zouden kunnen rechtvaardigen.

De ondergrond kan derhalve niet als cultuurgrond in de zin van de genoemde vrijstellingsbepaling worden aangemerkt.’

‘Kennelijk en met juistheid heeft het Hof tot uitgangspunt genomen dat slechts dan sprake is van cultuurgrond in de zin van de vrijstellingsbepaling. Indien de grond (primair) da functie heeft gewassen te voeden en te doen groeien (HR 24 september 1997 , nr. 31 953, BNB 1997/378). 's Hofs kennelijke oordeel dat het perceel niet die functie heeft, is — gelet op de in cassatie te eerbiedigen vaststelling dat het dient als ondergrond woning, ondergrond diverse bijgebouwen, erf en erfverharding, tuin — niet onbegrijpelijk.’

Tussen partijen is in geschil hoeveel grond kan worden opgenomen in de cultuurgrondvrijstelling.

Belanghebbende verdedigt het standpunt dat van de in 2.2 vermelde resterende oppervlakte van 6.966 m² een deel, groot 800 m², additioneel dient te worden opgenomen in de cultuurgrondvrijstelling. Genoemd deel ziet op een strook grond van 800 m², welke in gebruik is voor het lossen van suikerbieten. De Heffingsambtenaar betoogt dat genoemde strook niet kan worden opgenomen in de cultuurgrondvrijstelling. Voorts neemt hij bij nader inzien het standpunt in dat de erfverharding, eveneens groot 800 m², bij de waardering van de onroerende zaak ten onrechte in de cultuurgrondvrijstelling is opgenomen,

Blijkens vaste jurisprudentie is de cultuurgronduitzondering slechts van toepassing indien de grond primair de functie heeft gewassen te voeden en te doen groeien ten behoeve van de land- of bosbouw (onder andere Hoge Raad 24 september 1997, nr. 31 953, onder meer gepubliceerd in BNB 1997/378). Naar het oordeel van het Hof kan hieronder niet worden begrepen de grond die dient tot erfverharding en de grond die in gebruik is voor het lossen van suikerbieten. Gelet hierop is het gelijk op dit punt aan de Heffingsambtenaar en bedraagt de resterende oppervlakte (de niet in de cultuurvrijstelling opgenomen grond) 7.766 m².’

‘Gehandhaafd blijven die vrijstellingen waarbij naast de landbouwgrond mogelijk ook gebouwde eigendommen betrokken zijn. Dit betreft de vrijstellingen die van toepassing zijn Indien een verkrijging voortvloeit uit een krachtens een wet gemaakt plan tot landinrichting/ruilverkaveling of herinrichting van het land.’