5.5.1.2 Lichamen waarin kerkgenootschappen zijn verenigd

Lichamen waarin kerkgenootschappen zich hebben verenigd, hebben op grond van artikel 2:2 BW rechtspersoonlijkheid en vrijheid van inrichting. Een dergelijk lichaam ontleent zijn rechtspersoonlijkheid aan de daarin participerende kerkgenootschappen.1 Een wettelijke definitie ontbreekt. Rensen omschrijft dit begrip als ‘een verband van kerkgenootschappen dat rechtspersoonlijkheid heeft en als zodanig verband wenst te gelden’.2 Om te bepalen of sprake is van een dergelijk lichaam, spelen volgens de analyse van Van Kooten opnieuw de drie eerdergenoemde criteria een belangrijke rol: rechtspersoonlijkheid, religieus karakter en relatie met de kerkelijke organisatie.3 Het laatste woord hierover ligt ook hier bij de rechter.4

Aangezien een lichaam waarin kerkgenootschappen zich hebben verenigd, zijn rechtspersoonlijkheid ontleent aan de daarin participerende kerkgenootschappen, moeten zich minimaal twee deelnemende kerkgenootschappen in dat lichaam hebben verenigd. Een belangrijk kenmerk van een dergelijk lichaam is dat een deelnemend kerkgenootschap uit dat lichaam kan treden.5 Het gaat veelal om regionale samenwerkingsverbanden zoals classes6 en provinciale kerkvergaderingen.7 Ook landelijke verbanden zoals federaties en synoden8 kunnen als dergelijke lichamen kwalificeren.9 Het begrip ‘verenigd in een lichaam’ duidt erop dat de deelnemende genootschappen zich daarin tot een eenheid hebben samengevoegd, zodat een nauw kerkrechtelijk verband vereist is.10 Een federatie met een losser verband kan daarom niet als een dergelijk lichaam worden aangemerkt. In dat geval ligt de rechtsvorm stichting of vereniging meer voor de hand. In de praktijk is een federatie doorgaans een vereniging. De Raad van Kerken11 heeft juist vanwege het lossere verband tussen de deelnemende kerkgenootschappen geen rechtspersoonlijkheid als ‘lichaam waarin kerkgenootschappen zijn verenigd’ maar kan volgens de minister van Justitie wel op grond van zijn statuten als zelfstandig kerkgenootschap aanspraak maken op rechtspersoonlijkheid.12 Van Kooten leidt uit de organisatievrijheid van religieuze organisaties af dat een lichaam van kerkgenootschappen zelfstandige onderdelen of ‘sublichamen’ kan oprichten.13