HvJ EU, 05-03-2026, nr. C-150/24

De ulkomaalaislaki (301/2004) [vreemdelingenwet (301/2004)] van 30 april 2004, in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: ‘vreemdelingenwet’), bepaalt in § 117a:

§ 121 van deze wet luidt als volgt:

§ 123 van die wet bepaalt welke administratieve autoriteiten bevoegd zijn om te beslissen over de inbewaringstelling. In § 124, leden 1 en 2, van die wet is bepaald dat de bevoegde administratieve autoriteit de käräjäoikeus (rechter in eerste aanleg, Finland) zo spoedig mogelijk in kennis moet stellen van de inbewaringstelling en dat de käräjäoikeus kennis moet nemen van de zaak betreffende de bewaring binnen een termijn van vier dagen vanaf de inbewaringstelling. Volgens § 126, lid 1, van diezelfde wet gelast de käräjäoikeus om de in bewaring gestelde vreemdeling onmiddellijk in vrijheid te stellen indien niet aan de voorwaarden voor inbewaringstelling is voldaan.

§ 127 van de vreemdelingenwet bepaalt het volgende:

§ 128 van deze wet luidt als volgt:

In de eerste plaats moet worden opgemerkt dat uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de twee perioden van bewaring van A die voorafgingen aan de derde periode, waarvan de rechtmatigheid in het hoofdgeding aan de orde is, net als die derde periode tot doel hadden hetzelfde terugkeerbesluit in de zin van artikel 3, punt 4, van richtlijn 2008/115 uit te voeren. Uit deze verwijzingsbeslissing blijkt echter ook dat het hoofdgeding bovendien betrekking heeft op de uitvoering van een besluit waarbij de verwijdering van A wordt gelast, zonder dat vaststaat of het om een afzonderlijke handeling gaat.

In dit verband bepaalt artikel 8, lid 1, van deze richtlijn dat de lidstaten de nodige maatregelen nemen om het terugkeerbesluit uit te voeren indien er geen termijn voor vrijwillig vertrek is toegekend of indien de betrokkene niet binnen de toegestane termijn voor vrijwillig vertrek aan de terugkeerverplichting heeft voldaan. In artikel 8, lid 3, van de richtlijn is evenwel bepaald dat de lidstaten een afzonderlijk administratief of rechterlijk besluit of administratieve handeling kunnen aannemen waarbij de verwijdering wordt gelast. Daaruit volgt dat de omstandigheid dat een terugkeerbesluit in de zin van artikel 3, punt 4, van de richtlijn in voorkomend geval vergezeld gaat van een afzonderlijk besluit of een afzonderlijke handeling waarbij de verwijdering van de betrokkene wordt gelast, geen afbreuk doet aan het feit dat er daadwerkelijk een dergelijk terugkeerbesluit tegen die persoon is uitgevaardigd. Voor de onderhavige zaak en voor de gevraagde uitlegging is het dus niet nodig om met deze eventuele omstandigheid rekening te houden.

In de tweede plaats zij eraan herinnerd dat het Hof volgens vaste rechtspraak in het kader van de bevoegdheidsverdeling tussen de rechterlijke instanties van de Unie en die van de lidstaten dient uit te gaan van de in de verwijzingsbeslissing omschreven feitelijke en juridische context waarin de prejudiciële vragen worden gesteld. Aangezien de verwijzende rechter het feitelijke en wettelijke kader heeft afgebakend waarin de door hem gestelde vragen moeten worden geplaatst, staat het dus niet aan het Hof om de juistheid daarvan te onderzoeken [arrest van 29 juni 2023, International Protection Appeals Tribunal e.a. (Bomaanslag in Pakistan), C-756/21, EU:C:2023:523, punten 37 en 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak]. Gelet op de in de punten 27 en 30 van het onderhavige arrest weergegeven aanwijzingen van de verwijzende rechter, moet in het kader van de onderhavige zaak derhalve worden geoordeeld dat het bij de twee perioden van bewaring van A die voorafgingen aan de derde periode, die als enige in het hoofdgeding aan de orde is, net als bij die derde periode ging om perioden van bewaring met het oog op verwijdering in de zin van artikel 15 van richtlijn 2008/115, die uitsluitend op deze bepaling waren gebaseerd en die tot doel hadden een en hetzelfde terugkeerbesluit uit te voeren.

De gestelde vragen zullen in het licht van deze inleidende opmerkingen worden onderzocht.

Met zijn eerste vraag, onder a), en zijn eerste vraag, onder b), die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat alle perioden van bewaring die een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land op grond van artikel 15 van die richtlijn in die lidstaat ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit heeft uitgezeten, moeten worden samengeteld om te bepalen of de krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt, en of het in dat verband van belang is dat een nieuwe inbewaringstelling telkens door andere feitelijke omstandigheden was ingegeven.

Artikel 15, lid 1, eerste alinea, onder a) en b), van richtlijn 2008/115 bepaalt dat, tenzij in een bepaald geval andere afdoende maar minder dwingende maatregelen doeltreffend kunnen worden toegepast, de lidstaten de onderdaan van een derde land tegen wie een terugkeerprocedure loopt alleen in bewaring kunnen houden om zijn terugkeer voor te bereiden en/of om de verwijderingsprocedure uit te voeren, met name indien er risico op onderduiken bestaat of indien deze onderdaan van een derde land de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert. In de tweede alinea van dat lid 1 is bepaald dat de bewaring zo kort mogelijk moet zijn en niet langer mag duren dan de voortvarend uitgevoerde voorbereiding van de verwijdering.

Artikel 15, lid 5, van deze richtlijn bepaalt in de eerste volzin ervan dat de bewaring wordt gehandhaafd zolang de in artikel 15, lid 1, bedoelde omstandigheden zich voordoen en zolang zij noodzakelijk is om een geslaagde verwijdering te garanderen. Volgens de tweede volzin van lid 5 stelt iedere lidstaat een maximale bewaringsduur vast die niet meer dan zes maanden mag bedragen.

In artikel 15, lid 6, van die richtlijn is bepaald dat de lidstaten de in artikel 15, lid 5, bedoelde termijn overeenkomstig de nationale wetgeving slechts in beperkte mate en ten hoogste met nog eens twaalf maanden kunnen verlengen indien de verwijdering, alle redelijke inspanningen ten spijt, wellicht meer tijd zal vergen, omdat de betrokken onderdaan van een derde land niet meewerkt of de nodige documentatie uit derde landen op zich laat wachten.

Het Hof heeft reeds geoordeeld dat uit deze bewoordingen volgt dat artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 de maximumduur voor bewaring met het oog op verwijdering vaststelt (arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 35).

Uit die bewoordingen blijkt echter niet of de verschillende perioden van bewaring die de betrokkene ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit kan hebben uitgezeten, al dan niet bij elkaar moeten worden opgeteld om na te gaan of de krachtens lid 5 of lid 6 vastgestelde maximale duur in een concreet geval is bereikt.

In de eerste plaats moet er evenwel op worden gewezen dat elke bewaring van een onderdaan van een derde land, met name krachtens richtlijn 2008/115 in het kader van een terugkeerprocedure wegens illegaal verblijf, een ernstige inmenging vormt op het in artikel 6 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: ‘Handvest’) neergelegde recht op vrijheid [arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 48].

Een bewaringsmaatregel bestaat er immers in dat een persoon op een bepaalde plaats wordt vastgehouden doordat hij permanent op een beperkt en afgesloten terrein moet blijven, waardoor hij van de rest van de bevolking wordt afgezonderd en hem zijn bewegingsvrijheid wordt ontnomen (arrest van 4 september 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het doel van bewaringsmaatregelen in de zin van richtlijn 2008/115 is niet om strafbare feiten te vervolgen of te bestraffen, maar om de doelstellingen te verwezenlijken die met deze richtlijn worden nagestreefd op het gebied van terugkeer [arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punt 74, en 4 september 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 50]. De krachtens richtlijn 2008/115 met het oog op verwijdering bevolen bewaring van een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land heeft dus enkel tot doel om te verzekeren dat de terugkeerprocedure doeltreffend is, en is niet bedoeld als straf (arresten van 10 maart 2022, Landkreis Gifhorn, C-519/20, EU:C:2022:178, punt 38, en 4 september 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 50).

Gelet op een en ander kan niet worden aanvaard dat elke nieuwe inbewaringstelling die ertoe strekt een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land krachtens artikel 15, lid 5 of lid 6, van richtlijn 2008/115 ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit te verwijderen, een nieuwe periode van bewaring doet ingaan, wat als gevolg zou hebben dat de eerdere perioden van bewaring ter uitvoering van dat besluit niet in aanmerking moeten worden genomen bij de beoordeling van de vraag of de door de betrokken lidstaat krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur in een concreet geval is bereikt. Gelet op de ernst van deze inmenging in het in artikel 6 van het Handvest neergelegde recht op vrijheid en rekening houdend met het belang van dat recht, wordt aan deze conclusie niet afgedaan door de omstandigheid dat deze perioden van bewaring zijn onderbroken door perioden van vrijheid.

In de tweede plaats moet in herinnering worden gebracht dat artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 tot doel heeft te waarborgen dat de bewaring met het oog op verwijdering hoe dan ook niet langer duurt dan achttien maanden of, in voorkomend geval, dan de kortere maximale termijn die de betrokken lidstaat krachtens deze bepalingen heeft vastgesteld (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 37).

In dit verband heeft het Hof onder meer geoordeeld dat bij de berekening van de krachtens artikel 15, leden 5 en 6, van deze richtlijn vastgestelde duur van de bewaring met het oog op verwijdering de periode moet worden meegeteld waarin de uitvoering van het verwijderingsbesluit was geschorst wegens de behandeling van een verzoek om internationale bescherming van een onderdaan van een derde land, wanneer de betrokkene gedurende de procedure waarin dat verzoek werd behandeld, krachtens die bepalingen in bewaring werd gehouden, zelfs indien dat ten onrechte gebeurde (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punten 40, 47 en 48).

De periode van bewaring die is verstreken gedurende de procedure waarin de rechter toetst of het verwijderingsbesluit rechtmatig is, dient ook in aanmerking te worden genomen bij de berekening van de krachtens artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur, ook al is de uitvoering van dat besluit geschorst (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punten 51 en 53).

Dienaangaande heeft het Hof opgemerkt dat de duur van de bewaring met het oog op verwijdering anders sterk zou kunnen variëren, hetzij van geval tot geval in eenzelfde lidstaat, hetzij tussen de lidstaten onderling, wegens de bijzondere kenmerken van de nationale gerechtelijke procedures en de omstandigheden waarin deze plaatsvinden. Dit zou in strijd zijn met het doel van artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115, te waarborgen dat voor alle lidstaten dezelfde maximale bewaringsduur geldt (arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 54).

Aan deze doelstelling zou afbreuk kunnen worden gedaan indien geen rekening werd gehouden met alle perioden van bewaring met het oog op verwijdering die de illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land reeds in die lidstaat heeft uitgezeten met het oog op de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit, maar die optelling afhankelijk werd gesteld van de vraag of er sprake is van feitelijke omstandigheden die de situatie van die onderdaan van een derde land kenmerken. Deze omstandigheden kunnen immers subjectief worden beoordeeld.

Wanneer geen rekening werd gehouden met alle eerdere perioden van bewaring om te beoordelen of de krachtens artikel 15, lid 5 of lid 6, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur in een concreet geval is bereikt, zouden die bepalingen bovendien kunnen worden omzeild, ook al heeft de daarin vastgestelde maximale bewaringsduur tot doel de vrijheidsbeneming van een persoon te beperken (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 56). Deze bepalingen weerspiegelen aldus het door de Uniewetgever nagestreefde evenwicht tussen het in artikel 6 van het Handvest neergelegde recht op vrijheid en het hoofddoel van deze richtlijn, dat er blijkens de overwegingen 2 en 4 daarvan in bestaat een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te ontwikkelen, met volledige eerbiediging van de grondrechten en de waardigheid van de betrokkenen [zie in die zin arresten van 19 juni 2018, Gnandi, C-181/16, EU:C:2018:465, punt 48; 22 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Verwijdering — Medicinale cannabis), C-69/21, EU:C:2022:913, punt 88, en 4 september 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 46].

Indien deze perioden niet in aanmerking werden genomen zou dat bovendien — naargelang van het geval — kunnen leiden tot schending van het evenredigheidsbeginsel, dat vereist dat elke aan de verwijdering voorafgaande bewaring zo kort mogelijk is (zie in die zin arrest van 28 april 2011, El Dridi, C-61/11 PPU, EU:C:2011:268, punt 43), zoals overigens is bepaald in artikel 15, lid 1, tweede alinea, van deze richtlijn. De bewaring met het oog op verwijdering moet immers worden beperkt en afhankelijk worden gesteld van de eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel, zoals wordt bevestigd door overweging 16 van richtlijn 2008/115 [zie in die zin arrest van 6 oktober 2022, Politsei- ja Piirivalveamet (Inbewaringstelling — Risico op het plegen van een strafbaar feit), C-241/21, EU:C:2022:753, punt 40].

Voorts zij er nog op gewezen dat de door artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 aan de lidstaten opgelegde verplichting om een maximale duur voor de bewaring met het oog op verwijdering te bepalen een grens stelt aan deze bewaringsduur, onverminderd het recht van een lidstaat om de verwijderingsprocedure op zich uit te voeren (zie in die zin arrest van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 56).

In de derde plaats kunnen de door de verwijzende rechter aangevoerde omstandigheden evenmin een andere uitlegging rechtvaardigen.

Het is stellig zo dat het risico op onderduiken en het feit dat de betrokken onderdaan van een derde land de voorbereiding van de terugkeer of de verwijderingsprocedure ontwijkt of belemmert, volgens artikel 15, lid 1, van richtlijn 2008/115 gronden vormen die de inbewaringstelling, die ertoe strekt de terugkeer voor te bereiden en/of de verwijderingsprocedure uit te voeren, kunnen rechtvaardigen, indien het niet mogelijk is om andere afdoende maar minder dwingende maatregelen doeltreffend toe te passen.

Indien echter op grond van deze omstandigheden zou kunnen worden geoordeeld dat elke nieuwe inbewaringstelling van een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land een nieuwe bewaringstermijn doet ingaan terwijl de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit aan de orde is, zou de krachtens artikel 15, lid 5, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur haar nuttig effect kunnen verliezen. Aangezien deze omstandigheden in wezen bepalen of een dergelijke onderdaan in bewaring kan worden gesteld, zou de bewaringstermijn dan namelijk bij elke nieuwe inbewaringstelling vanaf nul aanvangen, zodat deze bepaling zou kunnen worden omzeild, zoals in punt 62 van het onderhavige arrest is aangegeven.

Voorts zij eraan herinnerd dat de inbewaringstelling van een onderdaan van een derde land tegen wie een terugkeerprocedure loopt een ernstige inbreuk op diens recht op vrijheid vormt, zodat daarvoor strikte waarborgen gelden, meer bepaald het bestaan van een wettelijke grondslag, duidelijkheid, voorzienbaarheid, toegankelijkheid en bescherming tegen willekeur [arresten van 15 maart 2017, Al Chodor, C-528/15, EU:C:2017:213, punt 40, en 6 oktober 2022, Politsei- ja Piirivalveamet (Inbewaringstelling — Risico op het plegen van een strafbaar feit), C-241/21, EU:C:2022:753, punt 50].

Indien rekening werd gehouden met andere, niet nader omschreven en naar hun aard variabele en subjectieve feitelijke omstandigheden die de situatie van de illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land kenmerken, terwijl de uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit aan de orde is, zou dit — gezien de daaruit voortvloeiende rechtsonzekerheid — de betrokkenen blootstellen aan een risico van willekeur, hetgeen in strijd is met de in het vorige punt van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak.

Evenwel moet erop worden gewezen dat de lidstaten krachtens artikel 2, lid 2, onder b), van richtlijn 2008/115 kunnen besluiten deze richtlijn niet toe te passen op met name onderdanen van derde landen die verplicht zijn tot terugkeer als strafrechtelijke sanctie of als gevolg van een strafrechtelijke sanctie overeenkomstig de nationale wetgeving.

Voorts verzet deze richtlijn zich er niet tegen dat sancties — in voorkomend geval strafrechtelijke sancties — volgens de nationale regels worden opgelegd aan onderdanen van derde landen ten aanzien van wie de bij die richtlijn ingestelde terugkeerprocedure is afgerond en die nog steeds illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijven zonder dat er een geldige reden is om niet terug te keren [zie in die zin arresten van 6 december 2011, Achughbabian, C-329/11, EU:C:2011:807, punten 46 en 48, en 17 september 2020, JZ (Gevangenisstraf in geval van een inreisverbod), C-806/18, EU:C:2020:724, punten 28 en 29].

Verder moet worden opgemerkt dat de bewaring en de verlenging ervan van soortgelijke aard zijn, aangezien beide tot gevolg hebben dat de betrokken onderdaan van een derde land zijn vrijheid wordt ontnomen teneinde zijn terugkeer voor te bereiden en/of over te gaan tot zijn verwijdering (arrest van 10 maart 2022, Landkreis Gifhorn, C-519/20, EU:C:2022:178, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak), zodat bij de berekening van de bewaringsduur geen onderscheid hoeft te worden gemaakt tussen de perioden van bewaring naargelang zij zijn uitgezeten krachtens artikel 15, lid 5 of lid 6, van richtlijn 2008/115.

Gelet op een en ander moet op de eerste vraag, onder a) en b), worden geantwoord dat artikel 15, leden 5 en 6, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat alle perioden van bewaring die een illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land op grond van artikel 15 van die richtlijn ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit in die lidstaat heeft uitgezeten, moeten worden samengeteld om te bepalen of de krachtens een van deze bepalingen vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt.

Met zijn tweede vraag, onder a), wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een regeling van een lidstaat op grond waarvan de rechter enkel kan controleren of de door deze lidstaat krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden, indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt.

Volgens artikel 15, lid 3, eerste volzin, van richtlijn 2008/115 wordt de inbewaringstelling in ieder geval ‘met redelijke tussenpozen’ op verzoek van de onderdaan van een derde land of ambtshalve getoetst. In de tweede volzin van dat lid wordt bepaald dat de toetsing in het geval van een lange periode van bewaring aan controle door een rechterlijke autoriteit wordt onderworpen.

Elke bewaring die langer dan zes maanden duurt, wordt overeenkomstig artikel 15, lid 5, van die richtlijn geacht een lange bewaring te vormen voor de toepassing van artikel 15, lid 3, van diezelfde richtlijn (arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C-146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 42).

Bovendien blijkt duidelijk uit de bewoordingen van artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 dat de toetsing van elke lange bewaring van een onderdaan van een derde land aan controle door een rechterlijke autoriteit moet worden onderworpen. Een rechterlijke autoriteit die beslist over de mogelijkheid om de bewaring te verlengen tot na de door de betrokken lidstaat aanvankelijk vastgestelde maximumduur, moet die bewaring dus in alle gevallen controleren, zelfs indien de autoriteit die zich tot deze rechterlijke autoriteit heeft gewend daar niet uitdrukkelijk om heeft verzocht en zelfs indien de bewaring van de betrokken onderdaan van een derde land reeds is getoetst door de autoriteit die de oorspronkelijke bewaring heeft gelast (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C-146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punten 48, 49 en 56).

Aangezien het besluit om de oorspronkelijke periode van bewaring na afloop van zes maanden te verlengen door een rechterlijke autoriteit moet worden getoetst, kan de rechterlijke toetsing van de vraag of de oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden derhalve niet afhankelijk worden gesteld van een verzoek van de in bewaring gestelde persoon.

Bijgevolg moet op de tweede vraag, onder a), worden geantwoord dat artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een regeling van een lidstaat op grond waarvan de rechter enkel kan controleren of de door deze lidstaat krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur van zes maanden is overschreden, indien de in bewaring gestelde persoon daarom verzoekt.

Met zijn tweede vraag, onder b), wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat de rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden moet toetsen voordat deze maximale duur is bereikt, of, indien dat niet het geval is, die toetsing hoe dan ook zo spoedig mogelijk moet worden verricht nadat dat besluit is vastgesteld.

Gelet op de ernst van de inmenging in het in artikel 6 van het Handvest neergelegde recht op vrijheid die voortvloeit uit een besluit tot inbewaringstelling overeenkomstig richtlijn 2008/115 en rekening houdend met het belang van dat recht, is de bevoegdheid van de bevoegde nationale autoriteiten om een onderdaan van een derde land in bewaring te stellen strikt afgebakend. Een bewaringsmaatregel kan derhalve alleen worden bevolen of verlengd met inachtneming van algemene en abstracte regels waarin de voorwaarden en de wijze van toepassing ervan zijn vastgelegd [arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punt 75 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 51].

De uit artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 voortvloeiende verplichting tot rechterlijke controle van besluiten van administratieve autoriteiten om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden strekt ertoe het recht op effectieve rechterlijke bescherming te waarborgen van onderdanen van derde landen die met het oog op verwijdering in bewaring worden gesteld. Krachtens artikel 47 van het Handvest moeten de lidstaten immers zorgen voor effectieve rechterlijke bescherming van de aan het Unierecht ontleende individuele rechten. Zoals artikel 15, lid 3, tweede volzin, van die richtlijn vereist, moeten zij er bijgevolg met name voor zorgen dat een door de administratieve autoriteit verrichte toetsing van de bewaring in het geval van een lange periode van bewaring aan controle door een rechterlijke autoriteit wordt onderworpen, teneinde na te gaan of nog steeds is voldaan aan de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring. Daarbij moet deze rechterlijke autoriteit over elk relevant feitelijk en juridisch element kunnen beslissen — óók ambtshalve — om deze rechtmatigheid te beoordelen [zie in die zin arresten van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punten 81, 84 en 87–89 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, punten 67, 69, 71 en 72]. Zij moet tevens bevoegd zijn om de betrokkene onmiddellijk vrij te laten indien zij van mening is dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden die de bewaring rechtvaardigden of indien blijkt dat er geen redelijk vooruitzicht op verwijdering meer is (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C-146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punten 59–62).

Wat het tijdstip betreft waarop een dergelijke controle moet worden verricht, zij opgemerkt dat de inbewaringstelling volgens artikel 15, lid 2, eerste alinea, van richtlijn 2008/115 door een administratieve of rechterlijke autoriteit wordt gelast. Daarnaast wordt in artikel 15, lid 2, derde alinea, van deze richtlijn bepaald dat, indien de inbewaringstelling door een administratieve autoriteit is gelast, de lidstaten ofwel erin voorzien dat een spoedige rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van de bewaring zo spoedig mogelijk na de aanvang ervan plaatsvindt, ofwel de betrokken onderdaan van een derde land het recht bieden voorziening te vragen bij het gerecht zodat de rechtmatigheid van de bewaring aan een spoedige rechterlijke toetsing wordt onderworpen, die zo spoedig mogelijk na het instellen van de betrokken procedure moet plaatsvinden. In dat geval dienen de lidstaten die onderdaan van een derde land onmiddellijk van die mogelijkheid in kennis te stellen.

Wat daarentegen de verlenging van de bewaring na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur betreft, wordt — zoals de advocaat-generaal in wezen heeft opgemerkt in punt 78 van haar conclusie — noch in artikel 15, lid 6, van richtlijn 2008/115, waarin deze mogelijkheid tot verlenging wordt afgebakend, noch in enige andere bepaling daarvan verduidelijkt op welk tijdstip de rechterlijke autoriteit de toetsing van de bewaring in het geval van een lange periode van bewaring aan de in artikel 15, lid 3, tweede volzin, van deze richtlijn bedoelde controle moet onderwerpen.

Bijgevolg blijven de lidstaten volgens vaste rechtspraak bij gebreke van Unierechtelijke voorschriften betreffende de procedurele aspecten van de in artikel 15, lid 3, tweede volzin, van deze richtlijn bedoelde rechterlijke controle, overeenkomstig het beginsel van procedurele autonomie bevoegd om deze aspecten te regelen, op voorwaarde dat het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel in acht worden genomen, met dien verstande dat de eerbiediging van de grondrechten en de volledige doeltreffendheid van de Unierechtelijke bepalingen moeten worden gewaarborgd (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C-146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en naar analogie arrest van 3 juli 2025, Al Nasiria, C-610/23, EU:C:2025:514, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Hieruit volgt dat de lidstaten — mits zij deze beginselen in acht nemen — niet hoeven te bepalen dat een rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale bewaringsduur, moet toetsen voordat die duur is bereikt.

Het is wel zo dat een administratieve of, naargelang van de lidstaten, rechterlijke beslissing waarbij die verlenging wordt gelast, noodzakelijkerwijs moet worden genomen voordat die duur is bereikt. Overeenkomstig artikel 15, lid 6, van richtlijn 2008/115 kan de in artikel 15, lid 5, van die richtlijn bedoelde oorspronkelijke periode van bewaring immers niet worden verlengd, tenzij aan de voorwaarden van artikel 15, lid 6, is voldaan en de materiële voorwaarden die de oorspronkelijke bewaring van de betrokken onderdaan van een derde land rechtvaardigden, nog steeds vervuld zijn (zie in die zin arrest van 5 juni 2014, Mahdi, C-146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punten 58–61 en 67–69). Dit houdt in dat deze beoordeling noodzakelijkerwijs moet worden verricht voordat de oorspronkelijke maximale bewaringsduur is bereikt, aangezien de bewaring niet kan worden verlengd na afloop van die duur wanneer niet aan die voorwaarden is voldaan.

Het gelijkwaardigheidsbeginsel vereist daarentegen dat de controle door een rechterlijke autoriteit van het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de oorspronkelijke maximumduur niet later plaatsvindt dan de in artikel 15, lid 2, van richtlijn 2008/115 bedoelde toetsing van een door een administratieve autoriteit gelaste inbewaringstelling. Dit is zo omdat de bewaring en de verlenging ervan van soortgelijke aard zijn en omdat artikel 15, lid 2, derde alinea, van deze richtlijn vereist dat de rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van de door de administratieve autoriteiten gelaste bewaring zo spoedig mogelijk wordt verricht. De toetsing moet dus zo spoedig mogelijk plaatsvinden nadat de administratieve autoriteit het besluit heeft vastgesteld waarbij de bewaring na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden wordt verlengd.

Gelet op een en ander moet op de tweede vraag, onder b), worden geantwoord dat artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat de rechterlijke autoriteit het besluit van de administratieve autoriteit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden niet hoeft te toetsen voordat deze maximale duur is bereikt, maar dat die toetsing hoe dan ook, evenals de rechterlijke toetsing waarin artikel 15, lid 2, derde alinea, van die richtlijn voorziet, zo spoedig mogelijk na de vaststelling van dat besluit moet worden verricht.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat bij gebreke van een tijdige rechterlijke toetsing van het administratieve besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden, automatisch de verplichting ontstaat om de bewaring onmiddellijk te beëindigen wanneer aan alle materiële voorwaarden voor handhaving van de bewaring is voldaan op het tijdstip waarop die rechterlijke toetsing wordt verricht. Voor het geval dat deze vraag ontkennend wordt beantwoord, wenst deze rechter te vernemen welke factoren relevant zijn om te beoordelen of de bewaring onmiddellijk moet worden beëindigd in geval van een dergelijke tardieve rechterlijke toetsing.

De algemene en abstracte regels die als gemeenschappelijke Unienormen de voorwaarden voor de bewaring met het oog op verwijdering vastleggen, zijn neergelegd in artikel 15, lid 1, artikel 15, lid 2, tweede alinea, en artikel 15, leden 4, 5 en 6, van richtlijn 2008/115. Deze regels doen niet af aan de regels in andere bepalingen van deze richtlijn die de voorwaarden voor bewaring specificeren in bepaalde situaties die niet relevant zijn voor het hoofdgeding, zoals die welke betrekking hebben op de bewaring van minderjarigen [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punt 76].

Deze regels in richtlijn 2008/115 vormen samen met de bepalingen van nationaal recht ter uitvoering daarvan de uit het Unierecht voortvloeiende normen waarin de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring, ook uit het oogpunt van artikel 6 van het Handvest, zijn vastgelegd [arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punt 77].

Wanneer blijkt dat niet of niet langer is voldaan aan de in het vorige punt van het onderhavige arrest genoemde voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring met het oog op verwijdering, moet de betrokkene, zoals de Uniewetgever overigens expliciet aangeeft in artikel 15, lid 2, vierde alinea, en lid 4, van richtlijn 2008/115, onmiddellijk worden vrijgelaten [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punt 79].

Zoals in punt 82 van het onderhavige arrest in wezen in herinnering is gebracht, maakt de uit artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 voortvloeiende verplichting tot rechterlijke controle van besluiten van administratieve autoriteiten om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximale duur van zes maanden, geen deel uit van de voorwaarden voor de rechtmatigheid van de bewaring uit hoofde van die richtlijn maar wel van de voorwaarden die ertoe strekken het recht op daadwerkelijke rechterlijke bescherming te waarborgen van onderdanen van derde landen die door een lidstaat in bewaring worden gesteld.

De Uniewetgever heeft aldus voorzien in gemeenschappelijke normen op het gebied van de rechterlijke bescherming van illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen die in bewaring worden gesteld om te worden verwijderd. Die normen zijn opgenomen in artikel 15, lid 2, derde alinea, van richtlijn 2008/115, wat de inbewaringstelling betreft, en in artikel 15, lid 3, van deze richtlijn, wat de handhaving van een maatregel van bewaring betreft [zie in die zin arrest van 8 november 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ambtshalve toetsing van de bewaring), C-704/20 en C-39/21, EU:C:2022:858, punten 82-84]. De Uniewetgever heeft daarentegen niet aangegeven welke gevolgen moeten worden verbonden aan een overschrijding van de termijn waarbinnen een rechterlijke autoriteit de toetsing moet verrichten van een administratief besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de oorspronkelijke maximumduur van zes maanden. Zoals blijkt uit het antwoord op de tweede vraag, onder b), behoort de vaststelling van deze termijn overigens tot de bevoegdheid van de lidstaten, binnen de in punt 89 van het onderhavige arrest aangegeven grenzen.

Hieruit volgt ten eerste dat niet kan worden geoordeeld dat richtlijn 2008/115 in geval van een tardieve rechterlijke toetsing alleen al om die reden oplegt dat de betrokkene onmiddellijk in vrijheid wordt gesteld.

Ten tweede leidt de omstandigheid dat die termijn is overschreden er niet toe dat het besluit om de bewaring te verlengen onrechtmatig is, en brengt die overschrijding bijgevolg niet automatisch de verplichting met zich mee om de betrokken onderdaan van een derde land vrij te laten. Onmiddellijke invrijheidstelling is alleen noodzakelijk indien de krachtens artikel 15, lid 6, van richtlijn 2008/115 vastgestelde maximale bewaringsduur is bereikt [zie in die zin arresten van 30 november 2009, Kadzoev, C-357/09 PPU, EU:C:2009:741, punten 60 en 62, en 14 mei 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C-924/19 PPU en C-925/19 PPU, EU:C:2020:367, punt 279]. Zoals blijkt uit punt 53 van het onderhavige arrest, berust deze noodzaak met name op het feit dat bewaring een ernstige inmenging vormt in het in artikel 6 van het Handvest verankerde recht op vrijheid.

Derhalve zou afbreuk kunnen worden gedaan aan het nuttig effect van deze richtlijn indien op grond van een dergelijke overschrijding de nietigverklaring van het besluit om de bewaring te verlengen en bijgevolg de opheffing daarvan zou worden opgelegd, ook al is die overschrijding zonder invloed op dat besluit en voldoet de bewaring nog steeds aan de in artikel 15 van richtlijn 2008/115 vastgestelde materiële voorwaarden (zie in die zin arrest van 10 september 2013, G. en R., C-383/13 PPU, EU:C:2013:533, punt 41).

Zoals in punt 62 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht en zoals blijkt uit overweging 2 van richtlijn 2008/115, strekt deze richtlijn ertoe om op basis van gemeenschappelijke normen een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te ontwikkelen, zodat mensen op een humane manier, met eerbiediging van hun grondrechten en waardigheid, teruggezonden kunnen worden. Verder is de verwijdering van elke illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land een prioriteit voor de lidstaten, overeenkomstig het stelsel van richtlijn 2008/115 (arrest van 10 september 2013, G. en R., C-383/13 PPU, EU:C:2013:533, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 15, lid 3, tweede volzin, van richtlijn 2008/115 aldus moet worden uitgelegd dat bij gebreke van een spoedige rechterlijke toetsing van het administratieve besluit om de bewaring te verlengen na afloop van de krachtens artikel 15, lid 5, van die richtlijn vastgestelde oorspronkelijke maximumduur van zes maanden, niet automatisch de verplichting ontstaat om de bewaring onmiddellijk te beëindigen wanneer aan alle materiële voorwaarden voor handhaving van de bewaring is voldaan op het tijdstip waarop die rechterlijke toetsing wordt verricht en de krachtens artikel 15, lid 6, van die richtlijn vastgestelde maximale bewaringsduur niet is bereikt.