Informatierechten van aandeelhouders (IVOR nr. 134) 2024/2.2.1:2.2.1 Informatie van de vennootschap en de geheimhouding daarvan

Informatierechten van aandeelhouders (IVOR nr. 134) 2024/2.2.1

2.2.1 Informatie van de vennootschap en de geheimhouding daarvan

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Informatie is een haast ongrijpbaar begrip dat zich juridisch lastig laat duiden.1 In de rechtseconomie wordt informatie gezien als een middel dat het mogelijk maakt om een rationele keuze te maken tussen onzekere opties:2 in dit verband wordt ook wel gesproken van selection power.3 Zonder voldoende informatie, zullen veelal suboptimale keuzes worden gemaakt, hetgeen ten koste gaat van de mogelijke waardecreatie of zelfs kan resulteren in waardeverlies:

“Lack of information impairs one’s ability to make decisions of the fully rational kind postulated in economic discourse. Decisions must therefore be made in the presence of uncertainty. In many instances, uncertainty will cause people to make decisions different from what they would have been under conditions of abundant information. As information subsequently becomes available, such decisions may appear in retrospect to have been erroneous. They entail a loss or a failure to obtain a gain that could have been avoided with better information. Uncertainty is generally a source of disutility, and information is the antidote to it.”4

Tegenover deze selection power staan echter transactiekosten in de vorm van de inspanningen en investeringen die nodig zijn om informatie te vergaren en te verwerken.5 Tegen deze achtergrond wordt informatie in de rechtseconomie beschouwd als een (schaars) goed, omdat het zowel (transactie)kosten als waarde vertegenwoordigt.6 Partijen zullen steeds zoeken naar een optimale balans tussen de selection power die zij aan informatie ontlenen en de transactiekosten die zij moeten maken om zich die informatie eigen te maken.

Zoals haar andere goederen, behoort informatie van de vennootschap toe aan de betreffende vennootschap.7 Een uitputtend overzicht valt niet te geven, maar voorbeelden van informatie van de vennootschap zijn de door de vennootschap gevoerde administratie, haar strategische en commerciële knowhow en de interpretaties en analyses van die informatie door haar leiding en adviseurs, alsmede hun kennis van de implementatie van het beleid en de strategie. De vennootschap gebruikt deze informatie bij de ontplooiing van haar activiteiten, zoals het drijven van haar onderneming of het leiden van haar concern. Hierin uit zich de waarde van informatie als selection power. De vennootschap heeft reeds transactiekosten gemaakt om die informatie te vergaren en te verwerken.

De vennootschap is, net als ieder ander (rechts)persoon, in beginsel niet gehouden de informatie die haar toekomt te delen met derden. Ook aan de vennootschap komt derhalve binnen bepaalde perken een geheimhoudingsrecht toe.8 Dit geheimhoudingsrecht volgt uit het algemene rechtsprincipe dat ik hiervoor omschreef,9 maar onderdelen daarvan zijn ook nader uitgewerkt in verschillende (grond)rechten.10 De voornaamste daarvan is het grondrecht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven.11 Het geheimhoudingsrecht van de vennootschap is dus (onder meer) een uitvloeisel van dit recht op privacy, dat ook rechtspersonen toekomt.12

In sommige gevallen is het belang van de vennootschap bij het behoud van vertrouwelijkheid van bepaalde informatie evident, bijvoorbeeld waar het ziet op informatie met een concrete handelswaarde, zoals bedrijfsgeheimen. Het ligt voor de hand dat verstrekking van dergelijke informatie de vennootschap zou benadelen. Denk bijvoorbeeld aan een situatie waarin de vennootschap haar eigen marktpositie zou verzwakken door concurrentiegevoelige informatie aan de concurrent te verstrekken. Onder omstandigheden kan informatieverstrekking bovendien in strijd zijn met wettelijke of contractuele verplichtingen van de vennootschap.13 Ik wijs ook op het onwenselijke beslag dat de behandeling van informatieverzoeken kan leggen op de vennootschapsleiding.14

Niet alle gevallen zijn echter zo duidelijk of laten zich eenvoudig kwantificeren. In algemene zin waarborgt het geheimhoudingsrecht de vrijheid van de vennootschap om haar activiteiten ongestoord en naar eigen inzicht te kunnen ontplooien, zonder oneigenlijke inmenging van buitenaf.15 Zo kan de vertrouwelijkheid van overleg en beraad van het bestuur en de raad van commissarissen eraan bijdragen dat gedachtevorming in die colleges vrij tot stand kan komen, terwijl het vroegtijdig delen van informatie voordat een besluit is genomen juist kan leiden tot onrust.16 In meer algemene zin kan het lekken van bepaalde informatie over gevoelige processen, ontwikkelingen binnen de vennootschap en voorgenomen investeringen deze onder druk zetten.17 Vertrouwelijkheid van bepaalde informatie waarborgt zo het functioneren van de vennootschap.

In de verhouding tot haar aandeelhouders brengt het voorgaande bijvoorbeeld mee dat het geheimhoudingsrecht de bestuursautonomie beschermt:18 de vennootschapsleiding is in beginsel niet gehouden haar aandeelhouders vooraf te consulteren of te informeren bij de uitoefening van haar taak.19 Ook bestaat het risico dat verstrekte informatie wordt gebruikt om de vennootschap te schaden of anderszins wordt misbruikt. Illustratief zijn ervaringen uit de VS aan het begin van de twintigste eeuw:

“By 1900, for example, revised statutes even seemed to offer unqualified shareholder inspection rights. Further, courts began to punish firms that refused to allow inspection, even under circumstances where the shareholder’s motives for demanding the information seemed highly questionable. Some firms bought shares in a competitor to obtain confidential operating information. A few rogues even pored over corporate books in pursuit of compromising information that might be used to blackmail managers.

The information pendulum had seemingly swung too far towards transparency. Managers could not run a business with investors constantly peering over their shoulders. The right to inspect had, in part, become a right to harm the firm – and, derivatively, to harm other shareholders – by grabbing corporate information for private advantage.”20

Het voorgaande illustreert dat de vennootschap een intrinsiek belang heeft bij het bewaren van de vertrouwelijkheid van bepaalde informatie, ook ten opzichte van haar aandeelhouders. Daarvoor is niet vereist dat de verstrekking van informatie direct leidt tot kwantificeerbare materiële schade.21 In dat verband is ook relevant dat de verstrekking van informatie een zekere inspanning vergt en daarmee leidt tot transactiekosten voor de vennootschap.22 Dit alles maakt dat de erkenning van een zekere ‘Geheimsphäre’23 bijdraagt aan het functioneren van de vennootschap en daarmee diens maatschappelijke (duurzame) waardecreatie.24

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.