CBb, 23-06-2009, nr. AWB 09/812 AWB 09/813 AWB 09/814

Bij afzonderlijke besluiten van 29 mei 2009 heeft verweerder verzoekers tot 5 juni 2009, 12.00 uur, in de gelegenheid gesteld aangifte te doen alsmede afstand te doen van het categorie 1-materiaal dat op een verzoekers ter beschikking staand terrein is aangetroffen. Voorts heeft verweerder in voornoemde besluiten verzoekers te kennen gegeven, dat indien vanaf 5 juni, 12.00 uur, niet is voldaan aan deze aanzegging, verweerder op kosten van verzoekers maatregelen zal treffen om het handelen in strijd met de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren en de Regeling dierlijke bijproducten 2008 ongedaan te maken.

Tegen deze besluiten hebben verzoekers bij brief van 5 juni 2009 bezwaar gemaakt. Bij faxbrieven van dezelfde datum hebben verzoekers aan de voorzieningenrechter van het College verzocht een voorlopige voorziening te treffen, strekkende tot schorsing van de besluiten van 29 mei 2009.

Bij brief van 5 juni 2009 heeft verweerder verzoekers meegedeeld, dat nu geen gevolg is gegeven aan de bestuursdwangaanschrijving, op 8 juni 2009, 08.00 uur, de eerder aangezegde maatregelen op kosten van verzoekers zullen worden uitgevoerd.

Bij brief van 8 juni 2009 heeft verweerder de toepassing van de aangezegde bestuursdwang opgeschort, totdat uitspraak is gedaan door de voorzieningenrechter van het College.

Bij brief van 9 juni 2009 heeft verweerder op de zaak betrekking hebbende stukken en een reactie op de verzoeken ingediend.

De voorzieningenrechter heeft de verzoeken behandeld ter zitting van 10 juni 2009, alwaar voor verzoekers is verschenen A, bijgestaan door genoemde gemachtigde. Voorts is voor verzoekers verschenen G, werkzaam bij Koenders & Partners adviseurs en procesmanagers B.V. Verweerder heeft zich doen vertegenwoordigen door zijn gemachtigden.

Na het onderzoek ter zitting zijn op verzoek van de voorzieningenrechter stukken ingediend door verzoekers en verweerder. Deze zijn aan de andere partij toegezonden. Met toestemming van partijen is afgezien van een hernieuwde behandeling ter zitting.

In Verordening (EG) nr. 1774/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 3 oktober 2002 tot vaststelling van gezondheidsvoorschriften inzake niet voor menselijke consumptie bestemde dierlijke bijproducten (Pb. 2002, L 273, blz. 1; hierna: Verordening (EG) nr. 1774/2002) is, voor zover hier van belang, het volgende bepaald:

“ Artikel 2

Markering en definitieve verwijdering

Gespecificeerd risicomateriaal wordt bij verwijdering onmiddellijk met een kleurstof of eventueel op andere wijze gemerkt en wordt definitief verwijderd overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1774/2002, met name artikel 4, lid 2, daarvan.”

Op 29 juni 2007 heeft de Commissie Beschikking (2007/453/EG) tot vaststelling van de BSE-status van lidstaten, derde landen of gebieden daarvan naar gelang van hun BSE-risico genomen (Pb. 2007, L 172, blz. 84; hierna: Beschikking 2007/423/EG). In de bijlage bij deze beschikking is onder B. Landen of gebieden met een gecontroleerd

BSE-risico, de lidstaat Nederland vermeld.

In de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (hierna: Wet) is, voor zover hier van belang, het volgende bepaald:

“ Artikel 81b

Het is verboden te handelen in strijd met bij ministeriële regeling aan te wijzen voorschriften van EG-verordeningen.

Artikel 81g

In een provisorisch bassin, gemaakt van zandwallen en landbouwplastic, is een mengsel van half vergane kadavers en grond gestort. Dit is in een bassin gedaan om weglekken van vocht naar de omgeving te voorkomen. Dit bassin is volledig gevuld en daarna afgedekt met landbouwplastic.

Intacte, gesloten kadavers en kadavers die open waren maar nog als geheel uit de brij gehaald konden worden, zijn in de loop van de dag op een stuk plastic neergelegd in afwachting van ophalen door Rendac. In de namiddag zijn deze kadavers, zijnde categorie 1 materiaal in de zin van artikel 4, eerste lid, onder b, onder ii, van Vo (EG) nr. 1774/2002, door Rendac afgevoerd. (…)

Ter bepaling van de status van de onder de punten 1, 2, 3 en 4 beschreven materialen, wordt verwezen naar Vo (EG) nr. 1774/2002, art. 4, lid 1, onder b, onder ii. (hele kadavers die gespecificeerd risicomateriaal bevatten) en naar

Vo (EG) nr. 1774/2002, art. 4, lid 1, onder f (mengsels van categorie 1 materiaal met cat. 2 en cat. 3). Materialen die gemengd zijn met categorie 1 materiaal en daarvan niet te onderscheiden zijn, dienen als cat. 1 materiaal beschouwd te worden.

Ad 1. Dit mag als schoon beschouwd worden. Kadavers en resten daarvan zijn verwijderd.

Ad 2. Deze materialen zijn vervuild door, en vermengd met cat. 1 materiaal en moeten als cat. 1 materiaal beschouwd en behandeld worden.

(…)”

Verzoekers hebben samengevat weergegeven het volgende aangevoerd.

Verzoekers stellen zich op het standpunt dat de bestreden besluiten een voldoende zorgvuldige voorbereiding en draagkrachtige motivering ontberen en dat deze besluiten derhalve geen stand kunnen houden. In dit verband stellen zij dat overtreding van artikel 81g van de Wet niet vaststaat, nu niet met zekerheid gesteld kan worden dat thans sprake is van categorie 1-materiaal. Een dierenarts is niet de aangewezen persoon om deze constatering te doen. Uit de bestreden besluiten blijkt niet dat de conclusie van de dierenarts wordt onderbouwd met enig onderzoek. De desbetreffende materialen zijn niet bemonsterd noch heeft op andere wijze een deugdelijk onderzoek plaatsgevonden naar de specifieke aard van het materiaal.

Ter zake van de evenredigheid van de opgelegde maatregelen stellen verzoekers, dat het materiaal dat door de dierenarts als categorie 1-materiaal is aangemerkt, hoofdzakelijk bestaat uit aarde. De aangezegde maatregelen zien erop, dat deze grond naar het verwerkingsbedrijf Rendac B.V. te Son wordt afgevoerd. Dit bedrijf kan het materiaal niet verwerken, zodat het naar een speciale verbrandingsoven moet worden overgebracht met alle kosten van dien. De kosten van verbranding liggen dermate hoog, dat hiermee de continuïteit van de bedrijven van verzoekers in gevaar komt. Volgens verzoekers heeft verweerder bij het opleggen van de maatregelen ten onrechte geen rekening gehouden met deze omstandigheid noch heeft op een andere wijze een redelijke afweging van de betrokken belangen plaatsgevonden. Bovendien heeft verweerder ten onrechte niet onderzocht of minder vergaande maatregelen mogelijk zijn, zoals het scheiden van de aarde van de mogelijk zich daarin bevindende delen van kadavers, huiden en ander materiaal. Dit leidt ertoe dat van verzoekers verstrekkende maatregelen worden gevergd die niet worden gerechtvaardigd door de met de bestreden besluiten te dienen doelen.

Voorts stellen verzoekers dat zij ten onrechte niet zijn gehoord over het voornemen tot aanzegging van bestuursdwang zoals bepaald door artikel 4:8 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb). Volgens verzoekers doet de uitzondering van artikel 4:11 Awb hier geen opgeld. De situatie ter plaatse kan niet worden aangemerkt als spoedeisend, nu niet vaststaat dat sprake is van categorie 1-materiaal. Alle aanwezige kadavers zijn bovendien al afgevoerd naar het verwerkingsbedrijf. De aarde die in contact is geweest met de kadavers en waarin zich nog resten zouden bevinden, is opgeslagen in een bassin en afgedekt met landbouwplastic.

Ter zake van de in de bestreden besluiten opgenomen begunstigingstermijn stellen verzoekers, dat een termijn van één week onvoldoende is om aan de gestelde last te kunnen voldoen. Daar komt nog bij dat het verzoekers niet is toegestaan het betreffende perceel te betreden. Hierdoor kunnen verzoekers niet aan de gestelde last voldoen.

In hun nadere reactie na de zitting van 12 en 16 juni 2009 hebben verzoekers gesteld, dat uit Beschikking 2007/423/EG geenszins blijkt dat in Nederland c.q. Noord-Brabant in het bijzonder ten tijde hier in geding sprake was van een gecontroleerd of onbepaald BSE-risico. Voorts stellen verzoekers dat bij het verwerkingsbedrijf waar de reeds van het terrein afgevoerde kadavers zijn verwerkt, in tegenspraak met hetgeen door verweerder ter zitting is gesteld, wel monsters van ieder aangevoerd kadaver worden genomen. Verzoekers gaan er van uit dat ook de door hen aangeleverde kadavers zijn bemonsterd en daaruit geen aanwijzingen voor een vermoeden van BSE zijn geconcludeerd. Verweerder heeft voorts geenszins aannemelijk gemaakt dat de nog op het bedrijf aanwezige resten van de dieren weefsels bevatten, ten aanzien waarvan sprake is van gespecificeerd risicomateriaal. Ditzelfde geldt voor de grond waarin deze restanten zich bevinden. Bovendien is deze grond als zodanig geen gespecificeerd risicomateriaal. Weliswaar zijn delen van de grond in aanraking gekomen met kadaverresten, het enkele contact is volgens verzoekers onvoldoende om een besmetting aan te kunnen nemen. Verweerder had hier nader onderzoek naar moeten doen. Hierbij had tevens onderzocht kunnen worden, in hoeverre het mogelijk zou zijn de grond te scheiden van de kadaverresten. Tot slot wijzen verzoekers erop dat begraving van de kadavers leidt tot een natuurlijke wijze van afbraak van het weefsel, die niet belastend hoeft te zijn voor de grond en geen risico´s oplevert voor de volksgezondheid of dierenwelzijn.

In zijn reactie op de verzoeken van 9 juni 2009, ter zitting alsmede in zijn nadere reactie na het onderzoek ter zitting van 15 juni 2009 heeft verweerder zich, onder verwijzing naar de in rubriek 2 van deze uitspraak weergegeven regelgeving, op het standpunt gesteld dat in deze regelgeving het voorzorgsprincipe leidraad is om risico´s voor volks- en diergezondheid uit te sluiten of te beperken. De regelgeving omvat om die reden strikte bepalingen met betrekking tot onder meer het verwerken, de opslag, het vervoer en verwijdering van dierlijke bijproducten, waaronder kadavers.

Bij de vondst van de kadavers is vastgesteld dat deze nog gespecificeerd risicomateriaal bevatten als bedoeld in bijlage V van Verordening (EG) nr. 999/2001. Gelet hierop zijn deze kadavers ingevolge artikel 4, eerste lid, aanhef en onder b, ii, Verordening (EG) nr. 1774/2002 in samenhang bezien met Beschikking 2007/423/EG aan te merken als categorie 1-materiaal. Verweerder was naar aanleiding van de constateringen van de dierenarts van de VWA, die in zijn rapport van 25 mei 2009 heeft vastgesteld dat sprake is van categorie 1-materiaal, niet genoodzaakt nader onderzoek te laten uitvoeren. Geconstateerd is immers dat het kadavers van runderen betrof die nog gespecificeerd risicomateriaal bevatten. Uit Verordening (EG) nr. 1774/2002 volgt van rechtswege dat zulke kadavers categorie 1-materiaal zijn.

Nu het materiaal, de grond, waar de last op ziet in aanraking is geweest en vermengd is met de betreffende kadavers, is ook die grond aan te merken als categorie 1-materiaal. Het dierlijk materiaal dat in het bassin en onder het landbouwplastic is gelegd, is zodanig met de grond vermengd, dat scheiding van botten, delen van de dieren, stukken huid en het zand niet alleen onmogelijk is, maar ook geen soelaas zou bieden. Het heeft met elkaar in contact gestaan en is één mengsel geworden.

Voor de verwerking of verwijdering van categorie 1-materiaal staat Verordening (EG) nr. 1774/2002 slechts twee methoden toe: rechtstreekse verbranding in een erkende verbrandingsinstallatie (artikel 4, tweede lid, aanhef en onder a) en verwerking in een erkende inrichting waarna het daarbij verkregen materiaal (meel en vet) ook weer door verbranding dient te worden verwijderd (artikel 4, tweede lid, aanhef en onder b). Begraven van kadavers is op basis van de regelgeving slechts in zeer bijzondere omstandigheden mogelijk en daarvan is in het onderhavige geval geen sprake.

Ter zake van de evenredigheid van de aangezegde maatregelen en de duur van de begunstigingstermijn stelt verweerder, dat gelet op alle risico´s van het niet verwijderen van het categorie 1-materiaal, zeer snel optreden noodzakelijk is. De door verzoekers geschetste financiële consequenties van de besluiten kunnen volgens verweerder niet als een dusdanig zwaarwegende omstandigheid worden aangemerkt, dat afgezien had moeten worden van het opleggen van de last. Bovendien is verweerder niet gebleken dat in de periode tussen het nemen van de besluiten en het verstrijken van de begunstigingstermijn geen mogelijkheden waren de aangezegde maatregelen te treffen.

Ingevolge artikel 19, eerste lid, van de Wet bestuursrechtspraak bedrijfsorganisatie juncto artikel 8:81 van de Awb kan, hangende de beslissing op bezwaar en indien van de beslissing daarop beroep bij het College openstaat, de voorzieningenrechter van het College een voorlopige voorziening treffen, indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, zulks vereist. Voor zover de daartoe uitgevoerde toetsing in het navolgende een oordeel meebrengt over de zaak ten gronde, heeft het oordeel van de voorzieningenrechter daaromtrent een voorlopig karakter.

Verzoeker A heeft ter zitting verklaard, dat de aangetroffen kadavers door hem ter plaatse zijn begraven. Het gaat volgens zijn verklaring om runderen, die op zijn bedrijf zijn gestorven als gevolg van calamiteiten. Hoeveel dode runderen zijn begraven zegt verzoeker niet meer te weten, maar het zou gaan om zeer veel kadavers die bij verschillende gelegenheden in de grond zijn gebracht.

De voorzieningenrechter overweegt vooreerst, dat verzoekers niet aannemelijk hebben gemaakt dat de aangetroffen kadavers van runderen die naar het verwerkingsbedrijf zijn afgevoerd, geen weefsels (meer) bevatten als bedoeld in bijlage V, onder 1, bij Verordening (EG) nr. 999/2001. Gelet hierop gaat de voorzieningenrechter er vanuit, dat de kadavers gespecificeerd risicomateriaal bevatten in de zin van vorengenoemde verordening. Dit geldt voor de reeds afgevoerde, nog min of meer intacte kadavers, maar evenzeer voor de in verdergaande staat van ontbinding verkerende, uiteengevallen kadavers en kadaverresten, die nog ter plaatse aanwezig zijn.

Vaststaat dat ten tijde van het nemen van de bestreden besluiten Nederland op grond van Beschikking 2007/423/EG de status had van een land met een gecontroleerd BSE-risico. Deze beschikking gold onverkort ten tijde van het nemen van de bestreden besluiten. Het vorenstaande in aanmerking genomen komt de voorzieningenrechter tot het voorlopig oordeel, dat verweerder de betreffende kadavers terecht heeft aangemerkt als categorie 1-materiaal in de zin van artikel 4, eerste lid, aanhef en onder b, ii, Verordening (EG) nr. 1774/2002. Verweerder heeft zich hierbij gebaseerd op constateringen die ter plekke op 22 mei 2009 zijn gedaan door een dierenarts van de VWA. Uit artikel 1a in samenhang bezien met artikel 1 van de Regeling aanwijzing ambtenaren Gezondheids- en welzijnswet voor dieren volgt dat ambtenaren van de VWA belast zijn met het onderzoek naar de aanwezigheid van besmettelijke dierziekten. Verweerder was naar aanleiding van de conclusie van de dierenarts niet gehouden onderzoek te verrichten naar de aanwezigheid van BSE bij de aangetroffen kadavers en kadaverresten. Uit artikel 4, eerste lid, aanhef en onder b, ii, Verordening (EG) nr. 1774/2002 volgt zonder meer dat kadavers die gespecificeerd risicomateriaal bevatten, aangemerkt moeten worden als categorie 1-materiaal.

Ten aanzien van de grond waarin de kadavers zich bevonden en waarin nog kadaverresten aanwezig zouden zijn, welke grond voorwerp is van de aangezegde maatregelen, overweegt de voorzieningenrechter als volgt.

De voorzieningenrechter acht het aannemelijk dat het in de twee depots aanwezige materiaal bestaat uit grond vermengd met kadaverresten, zijnde dierlijke bijproducten in de zin van artikel 2, eerste lid, aanhef en onder a, Verordening (EG) nr. 1774/2002. Dit blijkt, behalve uit de reeds aangehaalde verklaring van de dierenarts van de VWA, ook uit de resultaten van het door Koenders & Partners adviseurs en procesmanagers B.V. in opdracht van verzoekers verrichte onderzoek bij de twee depots, waarvan de uitkomsten ter zitting door G, werkzaam bij voornoemd onderzoeksbureau, zijn toegelicht. De ter zitting getoonde foto’s bevestigen dit. Zoals hiervoor reeds is overwogen, moet het ervoor worden gehouden dat de kadaverresten gespecificeerd risicomateriaal bevatten. Materiaal dat dierlijke bijproducten bevat die aangemerkt kunnen worden als gespecificeerd risicomateriaal – als thans in het geding – wordt ingevolge de aanhef van artikel 4, eerste lid, Verordening (EG) nr. 1774/2002 aangemerkt als categorie 1-materiaal. Gelet hierop kan verweerder worden gevolgd in zijn standpunt, dat het in de twee depots opgeslagen materiaal als categorie 1-materiaal in vorengenoemde zin moet worden aangemerkt.

Artikel 4, tweede lid, Verordening (EG) nr. 1774/2002 schrijft voor op welke wijze dit materiaal moet worden verwerkt en verwijderd. Vaststaat dat het categorie 1-materiaal dat bij verzoekers is aangetroffen, niet op deze wijze is verwerkt of verwijderd. Verzoekers overtreden hiermee de artikelen 81b en 81g van de Wet. Dit brengt met zich dat verweerder in beginsel op grond van artikel 106 van de Wet en artikel 5:22 Awb het recht toekomt, ten aanzien van verzoekers bestuursdwang toe te passen.

In hetgeen verzoekers hebben aangevoerd vindt de voorzieningenrechter geen grond voor het oordeel, dat sprake is van bijzondere omstandigheden die met zich brengen dat verweerder in redelijkheid niet op deze wijze gebruik had mogen maken van zijn bevoegdheid tot handhaving. De voorzieningenrechter acht het niet aannemelijk dat een scheiding, door middel van bijvoorbeeld het zeven van de grond en de dierlijke bijproducten, kan garanderen dat de overblijvende grond ingevolge de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1774/2002 niet meer wordt aangemerkt als categorie 1-materiaal. Dat aan de toegepaste bestuursdwang een kennelijk onjuiste afweging van de daarbij betrokken belangen ten grondslag ligt, heeft de voorzieningenrechter evenmin kunnen vaststellen. De stelling van verzoekers dat de kosten van verbranding van het materiaal dermate hoog zijn, dat hiermee de continuïteit van de bedrijven van verzoekers in gevaar komt, kan er niet toe leiden dat hen wordt toegestaan door te gaan met het handelen in strijd met de bepalingen van de Wet. Zoals verweerder terecht heeft gesteld, gaat de hier van toepassing zijnde regelgeving uit van het voorzorgsprincipe om risico´s voor volks- en diergezondheid uit te sluiten of te beperken. Daarmee zijn zeer aanzienlijke belangen gemoeid en strikte naleving van deze regelgeving is derhalve geboden.

Voorts hadden verzoekers naar het oordeel van de voorzieningenrechter in ieder geval vanaf 18 mei 2009, op welke datum de AID onderzoek heeft uitgevoerd op het betreffende perceel, serieus rekening kunnen houden met de mogelijkheid dat verweerder daadwerkelijk handhavend zouden gaan optreden. Mede in dit licht bezien acht de voorzieningenrechter de door verweerder verleende begunstigingstermijn niet onredelijk kort. Tot slot, wat betreft het horen van verzoekers voorafgaand aan het nemen van de bestreden besluiten, is de voorzieningenrechter van oordeel dat verweerder, gelet op de aard, omvang en ernst van de geconstateerde overtreding, zich in redelijkheid op het standpunt heeft kunnen stellen dat in dit geval de vereiste spoed als bedoeld in artikel 4:11, aanhef en onder a, Awb zich verzette tegen de toepassing van artikel 4:8 Awb. Overigens zou bij een andersluidend oordeel hierover inwilliging van het verzoek nog niet voor de hand hebben gelegen.

Het vorenstaande leidt tot de slotsom dat de verzoeken tot het treffen van een voorlopige voorziening moeten worden afgewezen.

Voor een proceskostenveroordeling als bedoeld in artikel 8:75 Awb acht de voorzieningenrechter geen termen aanwezig.

De voorzieningenrechter wijst de verzoeken af.

Aldus gewezen door mr. E.R. Eggeraat, in tegenwoordigheid van mr. A. Douwes als griffier, en uitgesproken in het openbaar op 23 juni 2009.

w.g. E.R. Eggeraat w.g. A. Douwes