Rb. Amsterdam, 29-08-2019, nr. 13/659039-18

De beoordeling van de geldigheid van de dagvaarding, de bevoegdheid van de rechtbank en redenen tot schorsing van de vervolging

De dagvaarding is geldig en deze rechtbank is bevoegd tot kennisneming van de ten laste gelegde feiten. Er zijn geen redenen tot schorsing van de vervolging.

Beoordeling van de ontvankelijkheid van de officier van justitie

Standpunt van de raadsvrouw

De raadsvrouw heeft betoogd dat het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk dient te worden verklaard in de vervolging van verdachte vanwege een grove overschrijding van de redelijke termijn. Zij heeft hiertoe aangevoerd dat de onderhavige strafzaak in 1998 niet is geseponeerd. De redelijke termijn is op 4 december 1997 gaan lopen, waardoor sprake is van een termijnoverschrijding van meer dan 20 jaar. Door een fout van het Openbaar Ministerie is in 1997 het DNA-profiel van verdachte niet met de bij aangeefster aangetroffen spermasporen vergeleken. Vervolgens is op 31 mei 2018 gebleken dat er een match is tussen het DNA-profiel van verdachte en deze spermasporen. Vervolgens heeft het Openbaar Ministerie een tweede keer lang gewacht met actie ondernemen door verdachte pas acht maanden later te laten aanhouden.

Standpunt van de officier van justitie

De officier van justitie is van oordeel dat het Openbaar Ministerie ontvankelijk is in de vervolging en heeft in dit kader gewezen op vaste jurisprudentie van de Hoge Raad. Hieruit blijkt dat overschrijding van de redelijke termijn niet tot niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie leidt.

Het oordeel van de rechtbank

De rechtbank gaat bij de beoordeling van de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie uit van het juridisch kader dat volgt uit het standaardarrest van de Hoge Raad van 17 juni 2008 (ECLI:NL:HR:2008:BD2578). Een reden voor het uitgangspunt van berechting binnen een redelijke termijn conform artikel 6, eerste lid, van het Verdrag ter bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden is dat een verdachte in het algemeen nadeel ondervindt van een overschrijding van de redelijke termijn, doordat hij of getuigen zich bepaalde zaken niet of minder goed herinneren en verdachte zich daardoor moeilijker kan verweren. Bovendien dient te worden voorkomen dat verdachte langer dan redelijk is onder de dreiging van een (verdere) strafvervolging zou moeten leven. Ook de preventieve werking die geacht wordt uit te gaan van berechting en bestraffing en de gerechtvaardigde belangen van een slachtoffer spelen een rol bij het uitgangspunt van berechting binnen een redelijke termijn.

De redelijke termijn vangt aan op het moment dat vanwege de Nederlandse Staat jegens de betrokkene een handeling is verricht waaraan deze in redelijkheid de verwachting kan ontlenen dat tegen hem ter zake van een bepaald strafbaar feit door het Openbaar Ministerie een strafvervolging zal worden ingesteld. De duur van de redelijke termijn is afhankelijk van de ingewikkeldheid van de zaak, de invloed van de verdediging op het procesverloop en de wijze waarop de zaak door de bevoegde autoriteiten is behandeld. Tot dat laatste kan bijvoorbeeld worden gerekend de mate van voortvarendheid die in het opsporingsonderzoek is betracht. Wanneer de redelijke termijn is aangevangen, geldt als uitgangspunt dat de behandeling van de zaak in eerste aanleg binnen twee jaar dient te zijn afgerond. De Hoge Raad hanteert als hoofdregel dat een overschrijding van de redelijke termijn niet tot niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie leidt, maar gecompenseerd wordt door strafvermindering.

De rechtbank staat allereerst voor de vraag of de sepotbeslissing van 3 maart 1998 betrekking heeft op de onderhavige strafzaak tegen verdachte. Die beslissing ziet op een verkrachting met pleegdatum 10 september 1997. In de beslissing staat het parketnummer 13-094616-97/2B/DA en het proces-verbaalnummer 0260-712/97 vermeld. Dit betreft een andere pleegdatum, parketnummer en proces-verbaalnummer dan in de onderhavige strafzaak. Dit maakt dat de rechtbank bij gebrek aan andere aanwijzingen er vanuit gaat dat de onderhavige strafzaak in 1998 niet is geseponeerd.

De rechtbank constateert vervolgens dat de redelijke termijn op 4 december 1997 is gaan lopen. Verdachte is op die datum aangehouden. Inmiddels is, uitgaande van het uitgangspunt van berechting binnen twee jaar, sprake van een termijnoverschrijding van bijna twintig jaar. De rechtbank stelt vast dat deze termijnoverschrijding aan het Openbaar Ministerie dient te worden toegerekend. Uit het procesdossier is gebleken dat, hoewel verdachte in 1997 vrijwillig bloed heeft afgestaan, zijn DNA destijds niet is vergeleken met de spermasporen die bij aangeefster zijn aangetroffen. Het is niet duidelijk geworden waarom destijds geen vergelijkend DNA-onderzoek is uitgevoerd en de zaak is gearchiveerd.

De rechtbank ziet zich vervolgens gesteld voor de vraag of niet-ontvankelijkheid de consequentie moet zijn van die ruime overschrijding van de redelijke termijn. In de rechtspraak zijn voorbeelden van uitzonderingssituaties waarin een overschrijding van de redelijke termijn wel de niet-ontvankelijkheid tot gevolg had. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de verdachte als gevolg van de termijnoverschrijding aanzienlijk nadeel heeft geleden. Een voorbeeld hiervan is het vonnis van de rechtbank Noord-Holland van 23 september 2014 (ECLI:NL:RBNHO:2014:9157.) De rechtbank overwoog in die zaak dat de verdachte door het aanzienlijke tijdsverloop in een positie was gebracht waarin hij zich niet adequaat kon verdedigen, omdat het horen van getuigen niet goed mogelijk was.

De rechtbank is van oordeel dat de verdediging in deze zaak onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat een concreet belang van verdachte door de termijnoverschrijding is geschonden en dat hij daardoor zodanig nadeel heeft geleden, dat dat een verstrekkende beslissing als de niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie zou rechtvaardigen. De samenleving heeft er daarentegen een onmiskenbaar belang bij dat wordt vastgesteld of verdachte zich heeft schuldig gemaakt aan de ten laste gelegde beroving en verkrachting. Het gaat immers om ernstige strafbare feiten die veel impact hebben (gehad) op de samenleving. Gelet hierop is het Openbaar Ministerie ontvankelijk in de vervolging en wordt het verweer van de raadsvrouw verworpen.

Inleiding

Op 3 oktober 1997 omstreeks 01:15 uur fietste aangeefster [slachtoffer] door het Vondelpark. In haar aangifte heeft zij verklaard dat een voor haar onbekende man naast haar kwam fietsen en haar dwong te stoppen. De man bedreigde haar met een mes en vroeg haar in de Engelse taal haar portemonnee af te geven. Nadat zij de man 25 gulden had gegeven, werd zij door hem op haar heupen en vagina betast. Zij heeft verder verklaard dat zij onder bedreiging met het mes de bosjes in moest. Vervolgens werd zij vaginaal door hem verkracht. Toen zij na de verkrachting de bosjes uitliep om haar fiets te pakken, bleken er twee agenten in burger bij haar fiets te staan. Zij hoorden [slachtoffer] zeggen: “Goh, dat dat nog kan, beroofd en verkracht worden in het Vondelpark.”

Verdachte is in 1997 als verdachte in beeld geweest en heeft destijds vrijwillig bloed afgestaan. Bij de inventarisatie van onopgeloste zedendelicten door een coldcase-team in 2017 kwam de verkrachting van aangeefster naar voren. Er werd geconstateerd dat er geen DNA-vergelijkend onderzoek had plaatsgevonden tussen het bloed van verdachte en de bij aangeefster aangetroffen spermasporen. Het is onduidelijk gebleven waarom dit onderzoek niet is uitgevoerd.

In 2018 is alsnog een onderzoek naar het bloedmonster van verdachte ingesteld. Op 31 mei 2018 heeft het NFI gerapporteerd dat er een DNA-match is tussen het bloed van verdachte en de bij aangeefster aangetroffen spermasporen. Verdachte is vervolgens op 28 januari 2019 aangehouden.

Standpunt van de officier van justitie

Ten aanzien van de verkrachting (feit 1) heeft de officier van justitie betoogd dat dit feit wettig en overtuigend kan worden bewezen. De officier van justitie heeft hiertoe aangevoerd dat de aangifte wordt ondersteund door de DNA-match met spermasporen die diep in de schede van aangeefster zijn aangetroffen, de bij de rechter-commissaris afgelegde bekennende verklaring van verdachte, de bevindingen van de politie ter plaatse en het signalement dat aangeefster van de dader en van de fiets heeft gegeven. De verklaring van aangeefster dat verdachte een mes bij zich had en haar daarmee dwong te stoppen en de handelingen te ondergaan, wordt ondersteund door het gegeven dat dit alles gebeurde terwijl er zich meer mensen in de omgeving bevonden. De verklaring van verdachte op zitting dat de seksuele handelingen met instemming van aangeefster hebben plaatsgevonden is niet onderbouwd en dient door de rechtbank als ongeloofwaardig ter zijde te worden geschoven.

De officier van justitie heeft vrijspraak van de beroving (feit 2) gevorderd wegens het ontbreken van voldoende wettig bewijs.

Standpunt van de verdediging

De raadsvrouw heeft vrijspraak van zowel feit 1 als feit 2 bepleit. Ten aanzien van feit 1 heeft zij aangevoerd dat verdachte zich niet herinnert of hij zijn penis in de vagina van aangeefster heeft gestopt. Verdachte heeft geen wisselende verklaringen afgelegd. Mogelijk is wel sprake van een taalbarrière, nu verdachte in 1997 in het Engels en bij de rechter-commissaris in februari 2019 in het Nederlands zonder tolk is verhoord. Hij heeft steeds verklaard dat hij geen mes bij zich had. Het is mogelijk dat er sperma op de hand van verdachte zat en hij vervolgens zijn hand met daarop het sperma in de vagina heeft gebracht. Indien wel geslachtsgemeenschap heeft plaatsgevonden tussen verdachte en aangeefster, dan is dit in ieder geval niet onder dwang gebeurd. Het is niet aannemelijk dat aangeefster met een mes is bedreigd. Als zij een mes zou hebben gezien dan was zij niet gestopt met haar fiets. Ook zou zij met allerlei mensen in de buurt hebben gegild bij het zien van een mes. In eerste instantie geeft zij ook geen beschrijving van het mes. Bovendien heeft zij wisselend verklaard in haar aangifte en haar aanvullende verhoor. Zij zegt bijvoorbeeld de ene keer dat zij zou zijn gestopt en op de grond geduwd en dat de verkrachter zijn broek losmaakte. De volgende keer heeft zij verklaard dat zij zelf is gestopt, omdat zij bang was om te vallen, dat zij op de grond moest gaan liggen en dat de verkrachter zijn broek uitdeed.

Voorts heeft de raadsvrouw ter onderbouwing van haar standpunt dat geen sprake is geweest van dwang door verdachte gewezen op de slachtofferverklaring van 13 augustus 2019, waarin aangeefster heeft verklaard dat zij geen vervelende nawerking heeft gehad van de verkrachting. Zij heeft verklaard dat verdachte niet agressief of gewelddadig te werk is gegaan en dat sprake was van een zekere mate van ‘courtesy’ tussen hen. Zij koestert geen wrok of woede naar verdachte toe. De raadsvrouw heeft betoogd dat het beeld van ‘courtesy’ tussen verdachte en aangeefster niet past bij een verkrachting voorafgegaan door bedreiging met een mes.

Ten aanzien van feit 2 heeft de raadsvrouw aangevoerd dat er onvoldoende wettig en overtuigend bewijs voor afpersing is. De verklaring van aangeefster is hiervoor het enige bewijsmiddel.

Het oordeel van de rechtbank

4.4.1.Vrijspraak van feit 2

Met de officier van justitie en de raadsvrouw is de rechtbank van oordeel dat verdachte dient te worden vrijgesproken van feit 2. Het wettig bewijs hiervoor ontbreekt, omdat de verklaring van aangeefster het enige bewijsmiddel is.

Het seksueel binnendringen van het lichaam

Verdachte heeft zowel bij de rechter-commissaris als op de terechtzitting erkend dat hij zijn hand in de legging van aangeefster heeft gestopt en vervolgens op haar vagina heeft gelegd. Gelet op de aangifte en de bekennende verklaring van verdachte acht de rechtbank dit dan ook bewezen. Verdachte heeft verder verklaard dat hij zich niet kan herinneren of hij geslachtsgemeenschap met aangeefster heeft gehad. De rechtbank zal daarom allereerst de vraag beantwoorden of penetratie met de penis kan worden bewezen.

De rechtbank stelt voorop dat uit DNA-vergelijkend onderzoek een match naar voren is gekomen tussen het DNA-profiel van verdachte en het DNA-profiel van de bij aangeefster aangetroffen spermasporen. Het sperma van verdachte is op vier plaatsen aangetroffen: op een schaamhaar, bij de schede-ingang, in de schede en in de baarmoedermond. De aanwezigheid van dergelijk technisch bewijsmateriaal levert in beginsel onomstotelijk bewijs op.

De raadsvrouw heeft in haar pleidooi gewezen op de mogelijkheid dat het sperma in de vagina is gekomen doordat verdachte sperma op zijn hand had en met zijn hand de vagina binnen is gegaan. De rechtbank acht dit onaannemelijk gelet op de verklaring van aangeefster en het feit dat het sperma van verdachte zeer diep in de vagina is aangetroffen.

Dwang

De rechtbank heeft vastgesteld dat verdachte met zijn penis in de vagina van aangeefster is geweest. Voor een bewezenverklaring van verkrachting dient daarnaast vast te komen staan dat verdachte aangeefster heeft gedwongen tot het ondergaan van seksuele handelingen die (mede) bestonden uit het seksueel binnendringen van het lichaam.

Aangeefster heeft in haar aangifte verklaard dat verdachte naast haar kwam fietsen en haar dwong te stoppen. Verdachte had een mes in zijn hand en hield dit ter hoogte van haar gezicht. Verdachte zei tegen haar dat zij mee moest komen. Hij had haar vast en had ook nog steeds het mes in zijn hand. Hij trok haar mee de bosjes in. Aangeefster heeft op aangeven van verdachte zelf haar legging en slip omlaag getrokken, terwijl hij haar nog steeds met het mes bedreigde. Hij maakte zijn broek los, duwde zijn penis in haar vagina en maakte op en neer gaande bewegingen. Hij tongzoende haar ook. Daarna pakte hij zijn fiets, groette haar en fietste weg. Aangeefster heeft vervolgens een aanvullende verklaring afgelegd, waarin zij een uitgebreid signalement van verdachte en het mes geeft.

Verdachte heeft ontkend dat hij aangeefster met een mes heeft bedreigd. Zijn raadsvrouw heeft betoogd dat aangeefster de seksuele handelingen vrijwillig heeft ondergaan. Gelet op de verklaringen van aangeefster en de omstandigheden waaronder het incident heeft plaatsgevonden acht de rechtbank het op zichzelf onaannemelijk dat aangeefster met de seksuele handelingen heeft ingestemd. De wijze waarop het seksuele contact heeft plaatsgevonden maken dit onwaarschijnlijk nu de handelingen op een nachtelijk tijdstip in de bosjes in het Vondelpark hebben plaatsgevonden en verdachte bovendien een voor aangeefster onbekende was. Verdachte heeft zowel met als zonder bijstand van een tolk wisselende verklaringen afgelegd. Bij de rechter-commissaris heeft verdachte op 31 januari 2019 in aanwezigheid van zijn raadsvrouw gezegd dat ‘het feit klopt’ en dat hij daarmee ‘de verkrachting bedoelde’. Die verklaring heeft hij ook ondertekend. Verdachtes verklaring op de zitting dat hij zich niet meer kan herinneren dat er geslachtsgemeenschap heeft plaatsgevonden maar wel dat hij zijn hand op de vagina van aangeefster heeft gelegd vindt de rechtbank niet geloofwaardig.

De rechtbank acht de verklaring van aangeefster betrouwbaar. In dit kader zijn meerdere aspecten van belang. Ten eerste heeft aangeefster een zeer uitgebreid signalement gegeven van zowel de dader als het mes. Aangeefster heeft steeds verklaard dat, nadat zij van haar fiets was afgestapt, zij zag dat verdachte een mes in zijn hand had. Ook heeft zij steeds verklaard dat het mes ten tijde van de verkrachting naast haar hoofd lag. Ten tweede komt de verklaring van aangeefster op bepaalde punten overeen met hetgeen verdachte heeft verklaard. Zo heeft aangeefster verklaard dat verdachte met zijn eigen speeksel zijn handen nat maakte en daarmee over haar vagina wreef. Dit is een opvallend detail, dat terugkomt in de verklaring van verdachte. Tenslotte heeft aangeefster direct nadat zij de bosjes uit kwam gelopen tegen de daar toevallig aanwezige verbalisanten, van wie de aandacht kennelijk was getrokken door de daar achtergelaten damesfiets, verklaard: “Goh, dat dat nog kan, beroofd en verkracht worden in het Vondelpark.” Een dergelijke uitlating past naar het oordeel van de rechtbank niet bij het op vrijwillige basis hebben van geslachtsgemeenschap.

De rechtbank stelt ten aanzien van het argument dat de ‘courtesy’ tussen verdachte en aangeefster niet past bij de bedreiging met een mes voorop dat ieder slachtoffer van verkrachting op een andere wijze op een dergelijke gebeurtenis reageert. Niet ieder slachtoffer raakt in paniek of is hevig geëmotioneerd. Waar sommige slachtoffers zich verzetten, doen andere slachtoffers dit niet, bijvoorbeeld uit angst of om de situatie niet te laten escaleren. Aangeefster heeft, gelet op haar verklaring, kennelijk voor dit laatste gekozen. Dat verdachte zich kennelijk hoffelijk heeft opgesteld betekent niet dat hij niet tegelijkertijd een mes kan hebben getoond.

De rechtbank acht wettig en overtuigend bewezen dat verdachte aangeefster – onder andere door bedreiging met een mes - heeft gedwongen tot het ondergaan van seksuele handelingen.