III.D.2. De huwelijksvermogensrechtelijke status van erflater of erfgenaam

Thans aandacht voor de executeur in relatie tot het huwelijksvermogensrecht.

Aangezien de executeur, door de werking van art. 3:77 BW, handelt op het niveau van erflater en niet op het niveau van de erfgenaam, deert hem de status van het huwelijksgoederenregime van een erfgenaam in beginsel niet. Ook de rechtsopvolger van een erfgenaam is aan de (quasi-overeenkomst) execu-tele gebonden en ook de rechtsopvolgers van een erfgenaam zijn onbevoegd als bedoeld in art. 4:145 lid 1 BW. De executeur ontleent zijn rechten rechtstreeks aan erflater en niet aan de erfgenaam, hoezeer art. 4:145 lid 2 BWons ook op het verkeerde been lijkt te zetten. Ook hier komt naast de quasi-over-eenkomstgedachte en het bewindsaspect van executele, art. 3:77 BW weer naar voren.1 In de Duitse doctrine wordt het, althans wat het resultaat betreft, ook zo gezien:2

Nu de executeur zijn rechten ontleent aan erflater en hij deze rechten alleen heeft met betrekking tot de goederen die zich in de nalatenschap bevinden, is de huwelijksvermogensrechtelijke status van het vermogen van erflater wel van groot belang. Het huwelijksgoederenregime van erflater bepaalt immers de omvang van de nalatenschap. Hieruit vloeit voort dat in dezen de verdeling van de huwelijksgemeenschap van belang is, aangezien eerst door de verdeling van de huwelijksgemeenschap komt vast te staan welke goederen zich in de nalatenschap bevinden en derhalve onder het beheer van de executeur komen te staan.3 In de door het overlijden ontbonden huwelijksgemeenschap is de echtgenoot van erflater deelgenoot. Zolang de ontbonden huwelijksgemeenschap nog onverdeeld is en de nalatenschap daarvan deel uitmaakt, komt de executeur het beheer toe tezamen met de langstlevende echt-genoot.4 Deze echtgenoot kan onder omstandigheden derhalve een belangrijke tegenspeler van de executeur worden. Dit valt in de praktijk echter in zoverre mee, omdat de langstlevende echtgenoot veelal ook tot executeur is benoemd en deze derhalve met twee petten op kan handelen. Een huwelijks-vermogensrechtelijke en een erfrechtelijke. In dat licht spreekt dan ook, getransformeerd naar het Nederlandse recht de navolgende passage voor zich:5

Naast de eventuele twee petten van de langstlevende echtgenoot wijs ik ook op het bepaalde in art. 4:213 BW waarin geregeld is dat de rechtbank ook een vereffenaar van de ontbonden huwelijksgemeenschap kan benoemen. Exe-cutele kent een dergelijke faciliteit niet.

Een echtgenoot kan in het licht van executele nog op grondvan een andere erfrechtelijke regeling een belangrijke tegenspeler zijn van de executeur, en wel op grond van de andere wettelijke rechten.