7.2.3.1 De keuzes van een gedragsmatig stuurbare consument

In de behavioural economics is aandacht voor het individu dat tegen de grenzen van zijn cognitieve capaciteiten aanloopt.1 Dit individu is niet altijd in staat om complexe informatie te verzamelen, doorgronden en foutloos te vertalen naar hetgeen zijn rationele tegenhanger zou zien als een verantwoorde beslissing.2 Zo blijken mensen in werkelijkheid gebruik te maken van vuistregels.3 Deze vuistregels, ook wel heuristieken, helpen iemand om in een ingewikkelde setting een snelle beslissing te nemen. Zo heeft bijvoorbeeld de availability heuristic betrekking op de consument die snel handelt op basis van een herinnering die op dat moment in hem opkomt.4 Een vuistregel kan de consument echter leiden naar een beslissing die afwijkt van een rationele beslissing. In dat geval wordt gesproken van een bias. Zo gaat bijvoorbeeld de availability bias over de consument die de kans op een bepaalde gebeurtenis overschat omdat hij zich een soortgelijke gebeurtenis nog levendig kan herinneren.5

In dit hoofdstuk is met name de optimism bias van belang.6 Deze bias gaat over de consument die te optimistisch naar zichzelf en naar de toekomst kijkt. Hij kan bijvoorbeeld de kans overschatten dat hij later meer geld gaat verdienen en de kans onderschatten dat hij werkloos raakt. Deze consument kan daarom vragen om een krediet dat, rationeel gezien, te groot is. Voorts komen in dit hoofdstuk verschillende effecten aan bod die mede kunnen verklaren waarom de consument niet altijd een rationele kredietbeslissing neemt. Een voorbeeld daarvan is het endowment effect.7 Dit effect gaat over de consument die te veel waarde hecht aan hetgeen hij in bezit heeft. Hij zal daarom een krediet kunnen nemen om een bepaald goed te kunnen behouden, terwijl zijn rationele tegenhanger zal besluiten dit goed te verkopen. Een ander voorbeeld betreft het effect van hyperbolic discounting dat gaat over de consument die de korte termijn gevolgen van een keuze overwaardeert en de langetermijngevolgen daarvan onderwaardeert.8 Deze consument kan bijvoorbeeld een krediet nemen waarvan hij snel profiteert en waarbij hij pas later wordt geconfronteerd met de (te) hoge terugbetaalplichten.