VIII.3.2.4 Voorlopige hechtenis bij toepassing van snelrecht

De bezwaren tegen de ernstige geschoktheid van de rechtsorde als grond voor voorarrest manifesteren zich opnieuw in de beslissing van de wetgever met artikel 67a lid 2 sub 4 Sv een nieuwe grond voor voorlopige hechtenis op te nemen. Bij minder ernstige misdrijven die in de publieke ruimte of tegen personen met een publieke taak zijn gepleegd, waardoor maatschappelijke onrust is ontstaan en waarvan de berechting door middel van snelrecht plaatsvindt, kan voorlopige hechtenis worden toegepast. Aanvankelijk ontbrak het vereiste van ‘maatschappelijke onrust’ nog. Met de verdenking van een strafbaar feit onder de omstandigheden waarop het voorstel betrekking had, was die onrust in beginsel gegeven.1 Nadat voornamelijk de Raad voor de Rechtspraak waarschuwde dat dit tot strijd met artikel 5 EVRM zou leiden, is in een later stadium de zinsnede ‘waardoor maatschappelijke onrust is ontstaan’ toegevoegd.2

In feite beschrijft ook deze grond louter gevallen, zonder duidelijk doel. Op basis van de wettekst lijkt dat doel op het eerste gezicht te moeten worden gezocht in berechting door middel van snelrecht.3 Zou deze grond enkel van toepassing zijn als berechting door middel van snelrecht noopt tot voorlopige hechtenis, dan zou daartegen geen op de onschuldpresumptie gebaseerd bezwaar rijzen,4 maar zou deze wel geheel overbodig zijn. Voor berechting door middel van snelrecht is namelijk vrijheidsbeneming van de verdachte niet noodzakelijk. In die gevallen dat de verdachte zich aan berechting en executie door middel van snelrecht zou kunnen trachten te onttrekken, is de grond van vluchtgevaar bovendien beschikbaar en afdoende.5

De bedoeling van de regering is dan ook niet geweest de toepassing te beperken tot die gevallen waarin anders een snelle berechting zou worden verhinderd. Wat in 1974 nog min of meer in het midden werd gelaten, legt de regering reeds in de conceptfase van dit nieuwe wetsvoorstel midden op tafel:

In deze benadering blijft van de behandelingsdimensie natuurlijk weinig over. De berechting binnen zeventien dagen kan volgens de regering niet worden afgewacht. De straf dient direct een aanvang te nemen. De ter consultatie geraadpleegde instanties en wetenschappelijke commentatoren zijn eensgezind in hun constatering dat deze redenering niet met de onschuldpresumptie strookt.7 Terwijl het EHRM,8 de Raad van Europa,9 de uitgangspunten van het wettelijk dwangmiddelenstelsel en de strafrechtswetenschap10 in lijn met de onschuldpresumptie ervan uitgaan dat anticipatie op de straf door middel van voorlopige hechtenis nog altijd niet hoort, spoort de wetgever de rechter daartoe aan.11