14.6.5.3 Uitoefening strafvorderlijke bevoegdheden voor toezichtsdoeleinden

De omgekeerde situatie waarin opsporingsbevoegdheden worden ingezet voor toezichtsdoeleinden, raakt op zichzelf niet aan de nemo tenetur-problematiek. Die betreft immers dwang tot zelfbelasting in een strafcontext. Omdat genoemde situatie hoogstens interpretatieve waarde heeft voor de samenloopproblematiek, volsta ik met enkele opmerkingen.

In zijn uitspraak van 23 september 1992, nr. 28 388, oordeelt de belastingkamer van de HR dat het niet in strijd is met de algemene beginselen van procesrecht, dat de inspecteur bij de vaststelling van de belastingschuld gebruik maakt van gegevens en inlichtingen, die zijn verkregen in het kader van een tegen de belastingplichtige geopend strafrechtelijk opsporingsonderzoek; ook niet als het initiatief voor dat onderzoek is uitgegaan van de inspecteur.1 Daarbij maakt het geen verschil of de informatie afkomstig is van de belastingplichtige/verdachte zelf of van derden. Wanneer echter de opsporingsinstantie van haar bevoegdheden gebruik heeft gemaakt tot het verkrijgen van voor de belastingheffing van belang zijnde informatie zonder dat het onderzoek op de opsporing van een strafbaar feit was gericht, dan mag die informatie niet worden gebruikt.2 Dan is kennelijk – de HR laat zich hierover niet expliciet uit – sprake van détournement de pouvoir.

Gelet op deze uitspraak is aannemelijk dat opsporingsbevoegdheden niet exclusief mogen worden uitgeoefend ten dienste van de boeteoplegging door de inspecteur. Wanneer die bevoegdheden mede voor dat doel worden ingezet, dan zullen in ieder geval de aan de boeteling toekomende rechten en waarborgen in acht moeten worden genomen, in het bijzonder het boeterechtelijk zwijgrecht en de cautieplicht in art. 5:10a Awb.