4.1 Inleiding

Het jaarrekeningenrecht heeft een nauwe relatie met de ‘financial accounting’ als deeldiscipline van de bedrijfseconomie, maar kan worden beschouwd als een onderdeel van het ondernemingsrecht.

Sinds 2005 zijn in Nederland twee sets van regelgeving voor de jaarrekening van kracht, namelijk de ‘International Financial Reporting Standards’ (IFRS) voor de geconsolideerde jaarrekening van beursgenoteerde ondernemingen, en de bepalingen van Titel 9 Boek 2 BW voor niet-beursgenoteerde bedrijven. De IAS-verordening biedt lidstaten de mogelijkheid om toepassing van IFRS ook toe te staan of te verplichten voor niet-beursgenoteerde ondernemingen. In dit verband bestaat in Nederland op basis van art. 2:362 lid 8 BW de mogelijkheid om IFRS op vrijwillige basis toe te passen.

De regels van IFRS zijn vastgesteld door de International Accounting Standards Board (IASB), en goedgekeurd door de Europese Commissie. Hierbij richt het International Financial Reporting Interpretations Committee (IFRIC) zich op de interpretatie van de IFRS-regels. In dit verband blijven de bekende International Accounting Standards (IAS) van kracht, totdat zij door de IASB worden aangepast. Nieuwe standaarden worden aangeduid met IFRS. De wettelijke voorschriften van Titel 9 Boek 2 BW zijn van een toelichting voorzien in de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving (RJ). Hierbij heeft de Raad voor de Jaarverslaggeving als beleid om IFRS in zijn richtlijnen te verwerken, zo merkt Vergoossen (2007) op. Daarom zijn veel IFRS-bepalingen vrijwel woordelijk vertaald in de RJ.

Overigens kunnen Nederlandse ondernemingen met internationale vertakkingen ook zijn onderworpen aan regels die voortvloeien uit een buitenlands verslaggevingsstelsel, zoals US GAAP.

In dit hoofdstuk analyseer ik verbondenheidsbegrippen in het jaarrekeningenrecht. Als zodanig maakt dit hoofdstuk deel uit van het privaatrechtelijke toetsingskader van mijn studie. Hierna onderzoek ik eerst verbondenheidsbegrippen in Titel 9 Boek 2 BW die zien op de verwerking van fusies en overnames in de jaarrekening, de consolidatie en de waardering en informatieverschaffing van belangen in gelieerde entiteiten. Vervolgens analyseer ik de verbondenheidsbegrippen die ten aanzien van deze onderwerpen worden gehanteerd onder IFRS. Voorts besteed ik summier aandacht aan enkele verschillen die ten aanzien van deze begrippen bestaan tussen IFRS en de regels van US GAAP. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een conclusie.

In het kader van Titel 9 Boek 2 BW sta ik ook stil bij de aandacht die in het jaarverslag moet worden besteed aan maatschappelijk verantwoord ondernemen en ‘corporate governance’. Beide verschijnselen zijn ook in hoofdstuk 2 en 3 aan de orde gekomen.