5.4.1 Algemeen

Hiervoor ging het over de mogelijke gevolgen van rechtsvormwijziging bij wederkerige overeenkomsten tussen contractspartijen waarbij één contractspartij van rechtsvorm wordt gewijzigd. Aandacht is besteed aan de specifieke omstandigheden indien een contractspartij een overheidslichaam is. Er zijn ook andersoortige overeenkomsten. Een voorbeeld daarvan is een gift.1 Bij een schenking, een species van gift, is sprake van twee contractspartijen waarbij de ene contractspartij, de schenker, ten gunste van een andere contractspartij, de begiftigde, een rechtshandeling om niet verricht ten koste van het eigen vermogen van de schenker.

Een schenking wijkt af van een gewone overeenkomst. De schenker bevoordeelt de begiftigde zonder dat daar een tegenprestatie tegenover staat en zonder dat daartoe een rechtsplicht bestaat. In de tweede plaats is bij een schenking sprake van vrijgevigheid. De vrijgevigheid moet door de schenker zijn gewild. Het oogmerk, dat wil zeggen de bedoeling of het motief van de schenker, is irrelevant.2 Bij een gewone overeenkomst ontbreekt het vrijgevigheidsaspect.

Schenkers die een financieel voordeel doen toekomen aan een rechtspersoon, meestal een stichting, doen dit meestal vanwege de gedachte daarmee een maatschappelijk relevante, ideële, bestemming van dat vermogen te bewerkstelligen. De stichting zal dit geld besteden overeenkomstig het doel van de stichting. De schenker gaat ook uit van besteding overeenkomstig het doel van de begiftigde.

Belangrijk is dat het wettelijke stelsel van de stichting het doel van de stichting extra beschermt vanwege het feit dat het doel uitsluitend gewijzigd kan worden indien de statuten die mogelijkheid bieden. Een stichting is doelvermogen. Het doel neemt bij een stichting een centrale positie in, heeft een veel pregnantere positie dan bij de overige privaatrechtelijke rechtspersonen.

Onderzocht wordt of de bijzondere aspecten bij een schenking tot gevolg hebben dat vorenstaande over uitleg en de algemene leerstukken van het overeenkomstenrecht onverminderd van toepassing zijn op schenkingen en of deze specifieke omstandigheden (dienen te) leiden tot bijzondere bescherming van de schenker. De wetgever is van mening dat de schenker beschermd moet worden3:

Anders gezegd: Wat gebeurt er met schenkingen of testamentaire beschikkingen ten gunste van een stichting als deze stichting van rechtsvorm wordt gewijzigd. Komen toekomstige bevoordelingen zonder meer toe aan de van rechtsvorm gewijzigde rechtspersoon of vervallen deze door rechtsvormwijziging van de stichting? En maakt het daarbij verschil in welke rechtsvorm de stichting wordt gewijzigd? Die vragen staan hierna centraal.