5.8.6 Is een beperking wenselijk voor Nederlandse accountants (organisaties) die in Nederland wettelijke controles verrichten?

Alvorens deze vraag te beantwoorden, dient eerst te worden nagegaan in hoeverre het huidige systeem reeds voldoende beperkende mogelijkheden bevat. Ik wijs op het volgende. Allereerst dienen alle vier de deelvragen bevestigend te worden beantwoord teneinde een wettelijke verplichting tot schadevergoeding door de accountant tot stand te doen komen (zie hoofdstuk 4 en paragraaf 5.2 tot en met 5.4 voor de deelvragen). De bewijslast is zwaar, zoals genoeglijk blijkt uit paragraaf 5.4 en 5.5. Ten aanzien van de eerste deelvraag is relevant dat op grond van het Vie d’Or arrest de zorgplicht ingevuld dient te worden met inachtneming van alle omstandigheden van het geval. Nass en Beckman wijzen er op dat hierdoor een beperking van aansprakelijkheid ontstaat. Deze beperking vloeit voort uit het feit dat er bij een dergelijke beoordeling plaats is voor het leveren van tegenbewijs door de accountant, welk bewijs kan bijdragen tot een positieve beoordeling van het vervullen van de zorgplicht jegens derden1 (zie hierover nader paragraaf 4.3.2.2).

Indien een wettelijke verplichting tot schadevergoeding door de accountant is vastgesteld, kan het ‘eigen schuld leerstuk’ onder omstandigheden worden toegepast (zoals nader uitgewerkt in paragraaf 5.6.1). Voorts kan sprake zijn van voordeel voor de benadeelde, matiging en schadebeperkingsplicht (paragraaf 5.3.4).

Is de benadeelde een opdrachtgever, dan kan een tussen de accountantsorganisatie en de opdrachtgever overeengekomen exoneratieclausule de aansprakelijkheid beperken (zie paragraaf 5.6.2). Is sprake van aansprakelijkheid op grond van een onrechtmatige daad, dan kan het relativiteitsvereiste de aansprakelijkheid beperken. In paragraaf 5.6.4 kom ik echter tot de conclusie dat het relativiteitsvereiste bij aansprakelijkheid jegens derden geen zelfstandige betekenis heeft.

Voor zover sprake is van aansprakelijkheid jegens opdrachtgevers ben ik van mening dat deze aansprakelijkheid terecht niet wettelijk is beperkt. Wet- en regelgeving bevatten voldoende beperkende mogelijkheden. Ik wijs hierbij vooral op de mogelijkheid een exoneratieclausule overeen te komen. Los daarvan werpen de vier deelvragen in combinatie met het ‘eigen schuld leerstuk’ en het voordeel voor de benadeelde, matiging en schadebeperkingsplicht voldoende barrières op.

Ten aanzien van aansprakelijkheid jegens derden ben ik in dubio. Ik deel de mening van Nass en Beckman dat er een zekere beperking van aansprakelijkheid voortvloeit uit het feit dat er een beoordeling van alle omstandigheden van het geval dient plaats te vinden, waarbij plaats is voor het leveren van tegenbewijs door de accountant. Ik ben alleen van mening dat hierdoor sprake is van een (zeer) zwakke beperking. De vier deelvragen in combinatie met het ‘eigen schuld leerstuk’ en het voordeel voor de benadeelde, matiging en schadebeperkingsplicht leveren ook bij de aansprakelijkheid jegens derden barrières op. De vraag is echter of deze barrières voldoende zijn gezien de zeer verstrekkende gevolgen voor accountants bij aansprakelijkheid jegens derden.

Ten aanzien van deze verstrekkende gevolgen is het volgende relevant. In para-graaf 4.4.3.9 heb ik geconcludeerd dat ik het risico van schending van de zorg-verplichting ‘inzet van deskundigheid’ beheersbaar acht door de aldaar besproken ‘beperkende’ factoren. In 4.4.4 heb ik vastgesteld dat er (vooralsnog) geen infor-matie- en waarschuwingsverplichtingen jegens derden worden aangenomen.Op dit moment lijken de jurisprudentiële norm in combinatie met rechterlijke toetsing en het wettelijk systeem daarom mijns inziens genoeg barrières op te werpen met betrekking tot de aansprakelijkheid jegens derden.