HvJ EU, 11-04-2024, nr. C-173/23

Wat het geval van een cessie van vorderingen van een luchtreiziger aan een incassobureau betreft, heeft het Hof reeds geoordeeld dat het feit dat het hoofdgeding alleen tussen verkopers wordt gevoerd, niet in de weg staat aan de toepassing van richtlijn 93/13, aangezien de werkingssfeer van deze richtlijn niet afhangt van de identiteit van de partijen bij dat geding, maar van de hoedanigheid van de partijen bij de overeenkomst (zie in die zin arrest van 18 november 2020, DelayFix, C-519/19, EU:C:2020:933, punten 53 en 54).

Artikel 1, lid 1, en artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 bepalen immers dat deze richtlijn van toepassing is op bedingen in overeenkomsten tussen een verkoper en een consument waarover niet afzonderlijk is onderhandeld (arrest van 18 november 2020, DelayFix, C-519/19, EU:C:2020:933, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu is de vervoerovereenkomst waarop de door Eventmedia geldend gemaakte vordering is gebaseerd en die het betrokken beding bevat, gesloten tussen een verkoper — te weten Air Europa — en een luchtreiziger. Bovendien wijst niets erop dat die luchtreiziger zijn vliegticket in het kader van zijn beroepsactiviteit heeft gekocht, zodat deze passagier, onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter, deze overeenkomst kennelijk heeft gesloten als consument in de zin van artikel 2, onder b), van richtlijn 93/13.

In het licht van de in punt 17 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak valt het hoofdgeding dus binnen de werkingssfeer van richtlijn 93/13.

Aan die gevolgtrekking kan niet worden afgedaan door de motivering in punt 63 van het arrest van 1 oktober 2015, ERSTE Bank Hungary (C-32/14, EU:C:2015:637), en in punt 29 van het arrest van 11 maart 2020, Lintner (C-511/17, EU:C:2020:188), waarnaar in het verzoek om een prejudiciële beslissing in wezen wordt verwezen.

Het is juist dat het Hof in die punten heeft geoordeeld dat de door richtlijn 93/13 beoogde bescherming van de consument slechts kan worden verleend indien een van de contractpartijen een gerechtelijke procedure heeft ingesteld. Deze stelling moet echter worden gezien in de context van de zaken die hebben geleid tot die arresten, waarin de consument en de verkoper die een overeenkomst sloten, daadwerkelijk tegenover elkaar stonden.

Meer in het bijzonder is in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 1 oktober 2015, ERSTE Bank Hungary (C-32/14, EU:C:2015:637), het Hof in wezen de vraag voorgelegd of het bij richtlijn 93/13 ingevoerde beschermingsstelsel aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale wettelijke regeling volgens welke een notaris die met inachtneming van de vormvoorschriften een authentieke akte betreffende een consumentenovereenkomst heeft verleden, de formule van tenuitvoerlegging op die akte kan aanbrengen of kan weigeren die formule door te halen zonder dat hij kan toetsen of de bedingen van die overeenkomst oneerlijk zijn. Bij het onderzoek van deze vraag heeft het Hof in wezen een onderscheid gemaakt tussen een dergelijke notariële procedure en de gerechtelijke procedure, waarbij het heeft benadrukt dat het door richtlijn 93/13 beoogde beschermingsstelsel alleen in laatstgenoemde procedure vereist dat de nationale rechter ambtshalve toetst of een contractueel beding dat binnen de werkingssfeer van die richtlijn valt, oneerlijk is (zie in die zin arrest van 1 oktober 2015, ERSTE Bank Hungary, C-32/14, EU:C:2015:637, punten 33, 41–47 en 59). Evenwel is dan nog vereist dat de zaak bij de nationale rechter aanhangig wordt gemaakt. Het is naar dit leidende beginsel van de procedure, volgens hetwelk het initiatief voor een procedure uitsluitend bij de partijen ligt, dat de redenering in punt 63 van dat arrest verwijst.

Wat punt 29 van het arrest van 11 maart 2020, Lintner (C-511/17, EU:C:2020:188), aangaat, zij opgemerkt dat dit punt deel uitmaakt van een redenering betreffende de grenzen van het voorwerp van het geschil en aan het lijdelijkheidsbeginsel. Zo blijkt uit de punten 26 tot en met 34 van dat arrest, in hun onderlinge samenhang gelezen, dat het Hof de werkingssfeer van richtlijn 93/13 niet heeft willen beperken tot geschillen tussen de consument en de verkoper, maar veeleer heeft willen benadrukken dat de door richtlijn 93/13 beoogde bescherming van de consument veronderstelt dat een gerechtelijke procedure is ingesteld en dat het positief ingrijpen van de nationale rechter de grenzen van het bij hem aanhangige geding niet mag overschrijden.

Hieruit volgt dat het Hof met de twee in de punten 23 en 24 van het onderhavige arrest genoemde arresten de werkingssfeer van richtlijn 93/13 niet heeft willen beperken tot geschillen tussen de consument en de verkoper die een overeenkomst hebben gesloten.

Gelet op deze inleidende opmerkingen moet worden vastgesteld of de nationale rechter — wanneer het geding geen geding is tussen die consument en die verkoper maar tussen laatstgenoemde en een andere handelaar, te weten een handelsvennootschap waaraan de rechten van de consument zijn overgedragen — ambtshalve moet toetsen of de bedingen van die overeenkomst oneerlijk zijn.

Volgens vaste rechtspraak van het Hof berust het door richtlijn 93/13 uitgewerkte beschermingsstelsel op de gedachte dat de consument zich tegenover de verkoper in een zwakke onderhandelingspositie bevindt en over minder informatie dan deze beschikt (arresten van 27 juni 2000, Océano Grupo Editorial en Salvat Editores, C-240/98—C-244/98, EU:C:2000:346, punt 25, en 17 mei 2022, SPV Project 1503 e.a., C-693/19 en C-831/19, EU:C:2022:395, punt 51).

Gelet op deze zwakke positie bepaalt artikel 6, lid 1, van die richtlijn dat oneerlijke bedingen de consument niet binden. Het gaat om een dwingende bepaling die beoogt het door deze overeenkomst vastgelegde formele evenwicht tussen de rechten en verplichtingen van de contractpartijen te vervangen door een reëel evenwicht dat de gelijkheid tussen hen herstelt (arresten van 26 oktober 2006, Mostaza Claro, C-168/05, EU:C:2006:675, punt 36, en 17 mei 2022, SPV Project 1503 e.a., C-693/19 en C-831/19, EU:C:2022:395, punt 52).

In dit verband blijkt uit vaste rechtspraak van het Hof dat de nationale rechter ambtshalve moet toetsen of een contractueel beding dat binnen de werkingssfeer van de richtlijn valt, oneerlijk is en aldus het gebrek aan evenwicht tussen de consument en de verkoper moet compenseren zodra hij over de daartoe noodzakelijke gegevens, feitelijk en rechtens, beschikt (arrest van 17 mei 2022, SPV Project 1503 e.a., C-693/19 en C-831/19, EU:C:2022:395, punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Voorts verplicht richtlijn 93/13 de lidstaten volgens artikel 7, lid 1, gelezen in samenhang met de vierentwintigste overweging ervan, te voorzien in doeltreffende en geschikte middelen om een eind te maken aan het gebruik van oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen consumenten en verkopers (arresten van 14 juni 2012, Banco Español de Crédito, C-618/10, EU:C:2012:349, punt 68, en 17 mei 2022, SPV Project 1503 e.a., C-693/19 en C-831/19, EU:C:2022:395, punt 54).

Het Hof heeft zich dus weliswaar reeds herhaaldelijk — en met inachtneming van de vereisten van artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13 — uitgesproken over de manier waarop de nationale rechter de bescherming van de door consumenten aan deze richtlijn ontleende rechten dient te waarborgen, maar dit neemt niet weg dat het Unierecht de procedures voor de beoordeling van het vermeend oneerlijke karakter van een contractueel beding in beginsel niet harmoniseert. Deze procedures zijn krachtens het beginsel van de procedurele autonomie van de lidstaten bijgevolg een zaak van de interne rechtsorde van de lidstaten, op voorwaarde evenwel dat zij niet ongunstiger zijn dan die welke gelden voor soortgelijke situaties naar nationaal recht (gelijkwaardigheidsbeginsel) en de uitoefening van de door het Unierecht verleende rechten niet in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maken (doeltreffendheidsbeginsel) (zie in die zin arresten van 26 juni 2019, Addiko Bank, C-407/18, EU:C:2019:537, punten 45 en 46, en 17 mei 2022, SPV Project 1503 e.a., C-693/19 en C-831/19, EU:C:2022:395, punt 55).

In die omstandigheden moet worden nagegaan of die bepalingen, gelezen in samenhang met het gelijkwaardigheids- en het doeltreffendheidsbeginsel, de nationale rechter die is aangezocht door een handelsvennootschap waaraan een schadevordering is overgedragen van een consument jegens de verkoper met wie deze een overeenkomst is aangegaan, verplicht om te toetsen of een beding in de overeenkomst tussen die consument en die verkoper oneerlijk is.

Wat ten eerste het gelijkwaardigheidsbeginsel betreft, staat het aan de nationale rechter om in het licht van de nationaalrechtelijke procedureregels voor beroepen na te gaan of dit beginsel in acht is genomen en daarbij rekening te houden met het voorwerp, de oorzaak en de wezenlijke kenmerken van de betrokken beroepen (arrest van 17 mei 2022, Unicaja Banco, C-869/19, EU:C:2022:397, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13 moet worden beschouwd als een norm die gelijkwaardig is aan de nationale regels die in de interne rechtsorde als regels van openbare orde gelden (arresten van 6 oktober 2009, Asturcom Telecomunicaciones, C-40/08, EU:C:2009:615, punt 52, en 17 mei 2022, Unicaja Banco, C-869/19, EU:C:2022:397, punt 24).

Hieruit volgt dat wanneer de nationale rechter krachtens het nationale recht ambtshalve kan of moet toetsen of een contractueel beding in strijd is met de nationale regels van openbare orde, hij overeenkomstig het gelijkwaardigheidsbeginsel ook ambtshalve kan of moet beoordelen of een dergelijk beding in strijd is met artikel 6 van richtlijn 93/13, zodra hij over de daartoe noodzakelijke gegevens, feitelijk en rechtens, beschikt (zie in die zin arrest van 17 mei 2022, Unicaja Banco, C-869/19, EU:C:2022:397, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu bevat het verzoek om een prejudiciële beslissing geen informatie over de vraag of de rechter bij wie een op artikel 19 van het Verdrag van Montreal gebaseerde vordering tot schadevergoeding aanhangig is, naar Spaans recht ambtshalve kan of zelfs moet toetsen of een beding als het betrokken beding in strijd is met de nationale regels van openbare orde. Overeenkomstig de in punt 33 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak staat het aan de verwijzende rechter om dit aspect na te gaan teneinde te bepalen of hij op grond van het gelijkwaardigheidsbeginsel ambtshalve kan of zelfs moet toetsen of het betrokken beding oneerlijk is.

Wat ten tweede het doeltreffendheidsbeginsel betreft, heeft het Hof geoordeeld dat ieder geval waarin de vraag rijst of een nationale procedureregel de toepassing van het Unierecht onmogelijk of uiterst moeilijk maakt, moet worden onderzocht met inaanmerkingneming van de plaats van die regel in de gehele procedure en van het verloop en de bijzondere kenmerken van die procedure, tezamen met, zo nodig, de beginselen die aan het nationale stelsel van rechtspleging ten grondslag liggen, zoals de bescherming van de rechten van de verdediging, het rechtszekerheidsbeginsel en het goede verloop van de procedure (arresten van 14 december 1995, Peterbroeck, C-312/93, EU:C:1995:437, punt 14, en 17 mei 2022, SPV Project 1503 e.a., C-693/19 en C-831/19, EU:C:2022:395, punt 60).

Met betrekking tot de vordering tot schadevergoeding die is ingesteld door een handelsvennootschap waaraan de vordering is overgedragen van een consument tegen de verkoper met wie deze consument een overeenkomst is aangegaan, moet echter worden vastgesteld dat een vordering tussen twee verkopers niet wordt gekenmerkt door het gebrek aan evenwicht dat bestaat in het kader van een actie tussen de consument en de verkoper met wie hij een overeenkomst is aangegaan (zie naar analogie arrest van 5 december 2013, Asociación de Consumidores Independientes de Castilla y León, C-413/12, EU:C:2013:800, punt 50).

Anders dan in het geval waarop de in punt 29 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak betrekking heeft, volgt hieruit dat het teneinde de doeltreffendheid te verzekeren van het door richtlijn 93/13 beoogde stelsel van consumentenbescherming niet noodzakelijk is dat de nationale rechter bij wie een geschil aanhangig is tussen twee verkopers — zoals een vennootschap waaraan de rechten van een consument zijn overgedragen en de verkoper met wie laatstgenoemde een overeenkomst is aangegaan — ambtshalve onderzoekt of een beding in de door de consument gesloten overeenkomst oneerlijk is.

Het in punt 31 van het onderhavige arrest bedoelde doeltreffendheidsbeginsel verplicht de nationale rechter evenmin om ambtshalve een dergelijk onderzoek te verrichten, voor zover de handelsvennootschap waaraan de vordering van de consument is overgedragen, overeenkomstig de nationale procedureregels beschikt of heeft beschikt over een doeltreffende mogelijkheid om zich voor de nationale rechter te beroepen op het mogelijk oneerlijke karakter van een beding in de door die consument ondertekende overeenkomst.

Gelet op een en ander dient op de eerste vraag te worden geantwoord dat