3.2.2.1 De (Franse) wet van 1810

Ondanks dat er in het verre verleden dus al tot vormen van onteigening werd overgegaan, was van een systematisch opgezet onteigeningsrecht nog geen sprake. Een dergelijk formeel en systematisch onteigeningsrecht kwam er voor het eerst in 1810. Napoleon Bonaparte toonde zich rond die tijd niet alleen als hoog aangeschreven veldmaarschalk, maar ook als bevlogen wetgevingsjurist. Met enige ergernis keek hij al enige tijd naar de toenmalige Franse onteigeningspraktijk.1 In een nota van 29 september 1809 riep hij vanuit het door hem veroverde Schloss Schönbrunn de conseil d’êtat op een (nieuwe) onteigeningswet te ontwerpen, waarvan Napoleon zelf de contouren schetste.2

Op 8 maart 1810 werd deze eerste echte onteigeningswet door de Wetgevende Vergadering vastgesteld. 3Toen het door Lodewijk Napoleon bestuurde Koninkrijk Holland in 1810 bij het Franse Keizerrijk werd ingelijfd, werd deze Franse onteigeningswet bij keizerlijk decreet (8 november 1810) per 1 maart 1811 van toepassing verklaard.4 Voor een overzicht van de inhoud van deze wet, die reeds alle cruciale elementen van de latere onteigeningswet van 1851 bevatte, verwijs ik kortheidshalve naar Van Galen,5 Van Andel6 en Wijting.7 Ik merk hier op dat er onder de vigeur van de wet van 1810 reeds een voorname rol was weggelegd voor deskundigen. Zo was het vaststellen van de schadeloosstelling opgedragen aan de rechter, maar deze kon zich conform art. 17 laten adviseren door één of drie deskundigen, wier rapport niet bindend was. De ‘kan-bepaling’ wees op een facultatief deskundigenbericht,8 maar in de praktijk werden bijna altijd deskundigen benoemd. Van hun rapport ging ook toen al een behoorlijk suggestieve kracht uit.9