12.1 Inleiding

Het is vaak in ieders belang dat zaken doorverkocht kunnen worden. Dit geldt in het bijzonder als de leverancier zaken heeft geleverd die bestemd zijn voor doorverkoop. De koper kan zijn bedrijf uitoefenen en opbrengsten genereren. Deze opbrengsten kunnen aangewend worden om de vordering van de leverancier te voldoen. Daarom stemt de leverancier doorgaans impliciet of expliciet in met de doorverkoop. De koper kan de zaak bevoegd vervreemden en de afnemer verkrijgt de volledige eigendom van de zaak. Dit leidt wel tot het verlies van zekerheid voor de leverancier met betrekking tot de geleverde zaak. De leverancier kan om die reden ook besluiten om niet in te stemmen met een doorverkoop. Een afnemer van de koper wordt desondanks onvoorwaardelijk eigenaar van de zaak als de koper de zaak onbevoegd vervreemdt en de afnemer een geslaagd beroep doet op derdenbescherming. De leverancier verliest ook in dat geval zijn voorrangspositie ten aanzien van de geleverde zaak.

In deze gevallen komt de vraag op of de leverancier zijn voorrangspositie kan ‘verlengen’ tot de verkoopbrengst. Deze vormt immers de economische vervanging van de geleverde zaken. Dit kan de leverancier in het Nederlandse en Duitse recht bewerkstelligen door middel van de vestiging van een zekerheidsrecht op de opbrengst. Het Belgische en Amerikaanse recht kennen daarentegen een wettelijke bepaling van substitutie. In alle gevallen rijst de vraag of dit zekerheidsrecht opnieuw een voorrangspositie creëert voor de leverancier.

In dit hoofdstuk wordt per rechtsstelsel besproken hoe de leverancier een doorverkoop van zaken kan toestaan en wanneer hij bij een onbevoegde doorverkoop zijn zekerheidsrecht alsnog verliest. Vervolgens wordt ingegaan op de vraag op welke wijze en in welke mate de leverancier een voorrangspositie heeft met betrekking tot de opbrengst uit doorverkoop. Ik beperk mij tot de vordering uit doorverkoop. Chartaal en giraal geld blijven onbesproken.1 Dit geldt ook voor de situatie waarin de curator de zaken van de leverancier doorverkoopt tijdens faillissement.2