HvJ EU, 28-04-2016, nr. C-191/14, nr. C-192/14, nr. C-295/14, nr. C-389/14, nr. C-391/14, nr. C-392/14, nr. C-393/14

Artikel 2, lid 1, van richtlijn 2003/87 bepaalt:

Artikel 3, onder e), f), t) en u), van deze richtlijn geeft definities van de volgende begrippen:

Artikel 9 van richtlijn 2003/87, met het opschrift ‘Hoeveelheid emissierechten voor de hele Gemeenschap’, luidt:

Artikel 9 bis van die richtlijn, ‘Aanpassing van de hoeveelheid emissierechten voor de hele Gemeenschap’, is als volgt geformuleerd:

Artikel 10, lid 1, van deze richtlijn bepaalt:

Artikel 10 bis van richtlijn 2003/87, met het opschrift ‘Overgangsregels voor de hele Gemeenschap voor een geharmoniseerde kosteloze toewijzing’, luidt als volgt:

In artikel 11, lid 2, van richtlijn 2003/87 is bepaald:

Artikel 23, lid 3, van deze richtlijn bepaalt:

In de overwegingen 3, 5, 13, 14, 19 en 21 van richtlijn 2009/29 van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 tot wijziging van richtlijn 2003/87 teneinde de regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten van de Gemeenschap te verbeteren en uit te breiden (PB L 140, blz. 63), is vermeld:

De overwegingen 21 en 32 van besluit 2011/278 luiden:

Artikel 10 van besluit 2011/278 luidt als volgt:

Artikel 15 van besluit 2011/278, met het opschrift ‘Nationale uitvoeringsbepalingen’ bepaalt:

De overwegingen 22, 23 en 25 van besluit 2013/448 vermelden het volgende:

In artikel 4 van besluit 2013/448 is bepaald:

Bijlage II bij besluit 2013/448 vermeldt:

Borealis Polyolefine GmbH (hierna: ‘Borealis’) en OMV Refining & Marketing GmbH (hierna: ‘OMV’) komen in aanmerking voor kosteloze toewijzing van emissierechten voor de jaren 2013-2020. De Bundesminister für Land- und Forstwirtschaft, Umwelt und Wasserwirtschaft (federale minister van Landbouw, Bosbeheer, Milieu en Waterbeheer) heeft onder toepassing van de correctiefactor bij beschikkingen de definitieve hoeveelheid voor die periode aan Borealis en aan OMV toe te wijzen emissierechten vastgesteld.

Borealis en OMV zijn in respectievelijk zaak C-191/14 en zaak C-192/14 bij het Landesverwaltungsgericht Niederösterreich opgekomen tegen die beschikkingen. Ter ondersteuning van hun beroepen voeren zij met name aan dat de besluiten 2011/278 en 2013/448 gedeeltelijk ongeldig zijn. Artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278, waarin nader is bepaald hoe de correctiefactor moet worden berekend, en artikel 4 van besluit 2013/448, waarbij de Commissie deze factor heeft vastgesteld, wijzigen immers wezenlijke onderdelen van richtlijn 2003/87 en, met name van artikel 10 bis, lid 5, daarvan. Die beide eerstgenoemde bepalingen zijn volgens hen dus ongeldig, zoals ook de nationale beschikkingen waarbij toepassing is gegeven aan die factor.

Daarop heeft het Landesverwaltungsgericht Niederösterreich de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu heeft bij voorlopig besluit van 2 juli 2012 voor het tijdvak 2012-2020 kosteloos emissierechten toegewezen aan een aantal bedrijven. Hij heeft dat besluit gewijzigd bij besluit van 29 oktober 2013 door de in artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 bedoelde correctiefactor toe te passen.

Tegen laatstgenoemd besluit is bij de Raad van State beroep tot nietigverklaring ingesteld. Ter onderbouwing van hun beroep voeren verzoeksters in het hoofdgeding in zaak C-295/14 met name aan dat besluit 2013/448 onwettig is voor zover bij de vaststelling van de correctiefactor de vereisten van richtlijn 2003/87 zijn geschonden. Voorts betwisten zij de geldigheid van artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278, waarin de in artikel 10 bis, lid 5, van die richtlijn voorziene regels voor de bepaling van de correctiefactor nader zijn bepaald.

De Raad van State meent dat een aantal argumenten die verzoeksters in het hoofdgeding in zaak C-295/14 ter betwisting van de geldigheid van de besluiten 2013/448 en 2011/278 hebben aangevoerd, gegrond zouden kunnen zijn. Hij brengt evenwel in herinnering dat uit het arrest TWD Textilwerke Deggendorf (C-188/92, EU:C:1994:90) voortvloeit dat een particulier zich in een procedure bij de nationale rechter niet op de ongeldigheid van een besluit van de Commissie kan beroepen, indien die particulier ongetwijfeld bij het Gerecht van de Europese Unie nietigverklaring van dat besluit had kunnen vorderen. In casu is niet uitgesloten dat deze verzoeksters individueel worden geraakt aangezien zij deel uitmaken van een beperkte kring van marktdeelnemers.

Ten gronde vraagt de Raad van State zich af of besluit 2013/448 een uitvoeringsmaatregel vormt in de zin van artikel 10 bis, lid 1, van richtlijn 2003/87, die had moeten worden vastgesteld volgens de regelgevingsprocedure met toetsing waarnaar wordt gewezen in artikel 23, lid 3, van die richtlijn. Volgens die rechter is evenwel niet uitgesloten dat artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278, dat is vastgesteld volgens die procedure, de rechtsgrondslag voor besluit 2013/448 kan vormen.

Wat de uitlegging van artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 betreft, kan volgens de Raad van State niet worden uitgesloten dat dit voorschrift vereist dat bij de bepaling van de correctiefactor rekening wordt gehouden met emissies in verband met, ten eerste, elektriciteitsopwekking uit rookgassen en, ten tweede, middels warmte-krachtkoppeling geproduceerde warmte. Deze bepaling verzet zich in voorkomend geval tegen artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278 en bijgevolg tegen artikel 4 van besluit 2013/448. Uit genoemd artikel 15, lid 3, vloeit immers voort dat alleen de emissies van andere installaties dan elektriciteitsopwekkers bij de bepaling van de correctiefactor in aanmerking worden genomen.

De Raad van State meent voorts dat de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten die vanaf 2013 kosteloos kan worden toegewezen, in strijd zou kunnen zijn met artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87. Deze rechter heeft evenwel besloten daarover geen prejudiciële vraag te stellen. Volgens hem heeft het Koninkrijk der Nederlanden de Commissie immers alle gegevens verstrekt die nodig zijn om die hoeveelheid te berekenen. Uit deze bepaling, gelezen in samenhang met artikel 9 bis, lid 2, van richtlijn 2003/87, vloeit voort dat zij ziet op emissies van enkel de installaties die vanaf 2013 onder de regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten vallen. Omgekeerd menen verzoeksters in het hoofdgeding dat emissies die worden veroorzaakt door installaties die reeds vóór die datum onder de regeling voor de handel in emissierechten vielen, relevant zijn voor de bepaling van het maximumaantal emissierechten dat kosteloos kan worden toegewezen.

Volgens de Raad van State zou besluit 2013/448 ook ongeldig kunnen zijn vanwege het feit dat de gegevens die ingevolge artikel 9 bis, lid 2, tweede alinea, van richtlijn 2003/87 juncto artikel 14, lid 1, daarvan bij de Commissie zijn ingediend, niet in overeenstemming met verordening (EU) nr. 601/2012 van de Commissie van 21 juni 2012 inzake de monitoring en rapportage van de emissies van broeikasgassen overeenkomstig richtlijn 2003/87 (PB L 181, blz. 30) zijn verzameld.

Wat de vraag betreft of besluit 2013/448 toereikend is gemotiveerd, is de Raad van State van oordeel, ten eerste, dat dit besluit niet alle voor de berekening van de correctiefactor relevante gegevens bevat en, ten tweede, dat verzoeksters in het hoofdgeding in zaak C-295/14 niet van alle relevante gegevens kennis hebben kunnen nemen.

Daarop heeft de Raad van State de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

Bij het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio zijn verscheidene beroepen ingesteld betreffende met name de geldigheid van de besluiten nr. 29/2013, nr. 10/2014 en nr. 16/2014 van het Comitato nazionale per la gestione della direttiva 2003/87/CE e per il supporto nella gestione delle attività di progetto del protocollo di Kyoto (nationaal comité voor de uitvoering van richtlijn 2003/87 en voor de ondersteuning bij het beheer van de activiteiten van het project van het protocol van Kyoto), die zijn vastgesteld ter uitvoering van besluit 2013/448.

In wezen wordt voor die rechter betoogd dat die besluiten van het nationaal comité voor de uitvoering van richtlijn 2003/87 en voor de ondersteuning bij het beheer van de activiteiten van het project van het protocol van Kyoto ongeldig zijn voor zover daarin de correctiefactor wordt toegepast, die zelf niet in overeenstemming is met artikel 10 bis, lid 5, van die richtlijn.

In dit verband meent het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio dat de Commissie met de vaststelling van besluit 2013/448 wezenlijke onderdelen van richtlijn 2003/87 heeft gewijzigd. Deze rechter merkt op dat de correctiefactor volgens artikel 10 bis, lid 5, van die richtlijn moet worden bepaald door rekening te houden met de emissies van installaties die niet onder lid 3 van genoemd artikel 10 bis vallen. Uit de verwijzing naar laatstgenoemde bepaling vloeit voort dat de Commissie bij de bepaling van die factor rekening had moeten houden met de emissies van alle activiteiten waarop die bepaling geen betrekking heeft. Dat is het geval voor emissies die verband houden met, ten eerste, elektriciteitsopwekking uit rookgassen en, ten tweede, door warmte-krachtkoppeling geproduceerde warmte. De benadering van de Commissie heeft een asymmetrische verhouding tot stand gebracht tussen de emissies die in aanmerking kunnen komen voor kosteloze toewijzing van emissierechten en de daadwerkelijk toegewezen emissierechten. Een dergelijke asymmetrie druist in tegen de doelen van richtlijn 2003/87, zoals deze met name voortvloeien uit artikel 10 bis daarvan.

Voorts is het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio van mening dat de toepassing van de correctiefactor afbreuk kan doen aan het gerechtvaardigd vertrouwen van de exploitanten dat zij uiteindelijk de beschikking zullen krijgen over het, vóór de toepassing van de correctiefactor, voorlopig toegewezen aantal emissierechten.

Het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio acht de motivering van besluit 2013/448 ontoereikend. Bij gebreke van informatie over de gegevens die de Commissie concreet heeft gebruikt, valt op basis van de motivering niet te begrijpen waarom het noodzakelijk is om een correctiefactor toe te passen van het niveau als daarin is vastgesteld.

Voorts houdt dit besluit geen rekening met de wijziging in de uitlegging van het begrip ‘verbrandingsinstallatie’ die zich heeft voorgedaan aan het eind van de eerste handelsperiode (2005–2007). De Commissie heeft weliswaar gepreciseerd dat de emissies die voortkomen uit bepaalde verbrandingsactiviteiten die plaatsvinden in installaties die door bepaalde lidstaten niet waren gelijkgesteld met ‘verbrandingsinstallaties’, vanaf 2008 als zodanig moesten worden aangemerkt en in aanmerking worden genomen, doch deze instelling heeft bij de vaststelling van de correctiefactor alleen de emissies in aanmerking genomen die zijn geregistreerd in het onafhankelijk transactielogboek in de periode 2005–2007, waartoe de emissies van die installaties niet behoren.

Volgens het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio ligt de uitbreiding van de werkingssfeer van richtlijn 2003/87 in 2013 tevens ten grondslag aan een fout die de geldigheid van besluit 2013/448 kan aantasten. De door de lidstaten ingevolge artikel 9 bis, lid 2, van deze richtlijn verstrekte gegevens, die door de Commissie zijn gebruikt om tot de in artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van deze richtlijn bedoelde optelsom te komen, zijn immers incoherent. In het bijzonder het Koninkrijk der Nederlanden heeft bij de Commissie alleen de gegevens ingediend betreffende de emissies van de installaties die in 2013 voor het eerst onder richtlijn 2003/87 vielen. Het Koninkrijk België en de Franse Republiek hebben daarenboven ook gegevens ingediend over de emissies van voordien reeds onder richtlijn 2003/87 vallende installaties, die voortkomen uit activiteiten die vanaf 2013 binnen de werkingssfeer van deze richtlijn zijn gebracht. Bovendien merkt het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio op dat besluit 2013/448 niet is vastgesteld overeenkomstig de regelgevingsprocedure met toetsing als is voorzien in de artikelen 10 bis, lid 1, en 23, lid 3, van richtlijn 2003/87, en uit dien hoofde ongeldig zou kunnen zijn.

Daarop heeft het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

Wegens de — tijdens de mondelinge behandeling bevestigde — verknochtheid van alle vragen, dienen de onderhavige zaken overeenkomstig artikel 54 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof te worden gevoegd voor het arrest.

Met zijn eerste vraag brengt de Raad van State, gelet op de rechtspraak van het Hof die is voortgekomen uit het arrest TWD Textilwerke Deggendorf (C-188/92, EU:C:1994:90), twijfels tot uiting over de ontvankelijkheid van de verzoeken om een prejudiciële beslissing over de geldigheid van besluit 2013/448.

Bovendien meent de Nederlandse regering dat de bedrijven die broeikasgasemissies veroorzaken, rechtstreeks worden geraakt door artikel 4 van besluit 2013/448, waarbij de correctiefactor is vastgesteld. Deze factor leidt tot een vermindering van de kosteloos toe te wijzen emissierechten en bij de toepassing ervan beschikken de lidstaten over geen enkele beoordelingsbevoegdheid. Voorts worden die bedrijven door dat besluit ook individueel geraakt in de zin van het arrest Stichting Woonpunt e.a./Commissie (C-132/12 P, EU:C:2014:100). Als houdsters van emissievergunningen behoren zij tot een gesloten kring van marktdeelnemers. In die hoedanigheid waren aan hen voorlopig kosteloze emissierechten toegekend door de nationale autoriteiten. Aangezien de toepassing van de correctiefactor tot een vermindering van de emissierechten leidt, wijzigt besluit 2013/448 de eerder door deze bedrijven verworven rechten.

Bijgevolg betoogt de Nederlandse regering dat verzoeksters in het hoofdgeding, aangezien zij niet krachtens artikel 263 VWEU bij het Gerecht zijn opgekomen tegen besluit 2013/448, niet indirect de geldigheid van dat besluit in twijfel kunnen trekken middels een verzoek om een prejudiciële beslissing.

Opgemerkt zij in dit verband dat de mogelijkheid voor een justitiabele om voor de door hem aangezochte nationale rechter de ongeldigheid aan te voeren van bepalingen die zijn neergelegd in een Uniehandeling, veronderstelt dat die partij niet gerechtigd was krachtens artikel 263 VWEU een rechtstreeks beroep in te stellen tegen die bepalingen (zie arresten TWD Textilwerke Deggendorf, C-188/92, EU:C:1994:90, punt 23, en Valimar, C-374/12, EU:C:2014:2231, punt 28).

Uit deze rechtspraak volgt echter ook dat, om deze niet-ontvankelijkheid te kunnen aanvoeren, er geen enkele twijfel over mag bestaan dat een beroep tot nietigverklaring van deze partij ontvankelijk zou zijn.

In deze context moet eraan worden herinnerd dat volgens artikel 263, vierde alinea, VWEU ‘[i]edere natuurlijke of rechtspersoon […] onder de in de eerste en tweede alinea vastgestelde voorwaarden beroep [kan] instellen tegen handelingen die tot hem gericht zijn of die hem rechtstreeks en individueel raken, alsmede tegen regelgevingshandelingen die hem rechtstreeks raken en die geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengen’.

Meteen moet worden uitgesloten dat het eerste en het derde aspect van deze bepaling van toepassing zouden zijn. Ten eerste is besluit 2013/448 immers een handeling van algemene strekking waarvan de lidstaten de adressaten zijn, en ten tweede staat het overeenkomstig de artikelen 15, lid 4, en 10, lid 9, van besluit 2011/278 aan de lidstaten om uitvoeringsmaatregelen vast te stellen in de zin van artikel 263, vierde alinea, VWEU teneinde toepassing te geven aan de correctiefactor die is vastgesteld in artikel 4 van besluit 2013/448 juncto bijlage II daarbij.

Daaruit volgt dat een door verzoeksters in het hoofdgeding ingesteld beroep tot nietigverklaring van besluit 2013/448 slechts ontvankelijk zou zijn geweest indien zij door dat besluit rechtstreeks en individueel werden geraakt.

Wat de tweede van deze voorwaarden van artikel 263, vierde alinea, VWEU betreft, namelijk dat de betrokkene individueel door de betrokken handeling wordt geraakt, blijkt uit vaste rechtspraak dat andere personen dan de adressaten van een beslissing slechts kunnen stellen dat zij individueel worden geraakt, indien deze beslissing hen raakt uit hoofde van bepaalde bijzondere hoedanigheden of van een feitelijke situatie die hen ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hen derhalve individualiseert op soortgelijke wijze als een adressaat (arresten Plaumann/Commissie, 25/62, EU:C:1963:17, blz. 211, en T & L Sugars en Sidul Açúcares/Commissie, C-456/13 P, EU:C:2015:284, punt 63).

De enkele omstandigheid dat het aantal of zelfs de identiteit van de rechtssubjecten op wie een maatregel van toepassing is, meer of minder nauwkeurig kan worden bepaald, impliceert als zodanig niet dat deze subjecten moeten worden geacht door die maatregel individueel te worden geraakt, wanneer deze toepasselijkheid wordt bepaald op grond van een door de betrokken handeling omschreven objectieve feitelijke of juridische situatie (arrest Stichting Woonpunt e.a./Commissie, C-132/12 P, EU:C:2014:100, punt 58).

Niettemin blijkt uit vaste rechtspraak dat wanneer het besluit een groep personen raakt die op het tijdstip waarop deze handeling werd vastgesteld, waren of konden worden geïdentificeerd op basis van specifieke kenmerken van de leden van de groep, deze personen door deze handeling individueel kunnen zijn geraakt voor zover zij deel uitmaken van een beperkte kring van marktdeelnemers, en dat dit met name het geval kan zijn wanneer het besluit de rechten aantast die de particulier vóór de vaststelling ervan heeft verworven (arrest Stichting Woonpunt e.a./Commissie, C-132/12 P, EU:C:2014:100, punt 59).

In casu raakt besluit 2013/448, voor zover daarbij de correctiefactor is bepaald, verzoeksters in de hoofdgedingen in hun objectieve hoedanigheid van exploitanten van installaties die broeikasgasemissies veroorzaken, zonder rekening te houden met hun individuele situatie.

Voorts heeft de vaststelling van de correctiefactor bij besluit 2013/448 niet zonder meer tot gevolg dat door die verzoeksters vóór de vaststelling van dat besluit verworven rechten worden gewijzigd, omdat voor de definitieve kosteloze toewijzing van emissierechten eerst de correctiefactor moet worden vastgesteld. Krachtens de artikelen 10 bis, lid 5, en 11, lid 2, van richtlijn 2003/87 juncto artikel 10, lid 9, eerste alinea, van besluit 2011/278, moeten de lidstaten de definitieve hoeveelheid kosteloos toe te wijzen emissierechten immers vaststellen onder toepassing van deze correctiefactor.

Deze overwegingen betreffende besluit 2013/448 gaan mutatis mutandis op voor artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278, waarvan de geldigheid eveneens in twijfel is getrokken. Deze bepaling, die zowel tot de lidstaten als tot de Commissie is gericht, neemt immers in wezen de in artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 geregelde wijze van vaststelling van de correctiefactor over.

Gelet op het bovenstaande kan niet worden aangenomen dat een rechtstreeks beroep in de zin van artikel 263 VWEU van verzoeksters in de hoofdgedingen tegen de besluiten 2011/278 en 2013/448 zonder enige twijfel ontvankelijk zou zijn geweest.

Derhalve dienen de verzoeken om een prejudiciële beslissing ontvankelijk te worden verklaard voor zover zij betrekking hebben op het onderzoek van de geldigheid van besluit 2013/448 en van besluit 2011/278.

Met de eerste tot en met de vierde vraag in de zaken C-191/14 en C-192/14, met de derde vraag in zaak C-295/14 en met de eerste vraag in de zaken C-389/14 en C-391/14 tot en met C-393/14, verzoeken de verwijzende rechters het Hof in wezen zich uit te spreken over de geldigheid van artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278 voor zover deze bepaling uitsluit dat bij de bepaling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten in de zin van artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 (hierna: ‘maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten’) rekening wordt gehouden met emissies van elektriciteitsopwekkers.

Daar deze hoeveelheid bepalend is voor de correctiefactor, zou de ongeldigheid van deze bepaling gevolgen hebben voor de geldigheid van artikel 4 van besluit 2013/448 en van bijlage II daarbij, waarbij de Commissie deze factor heeft vastgesteld.

Volgens verzoeksters in de hoofdgedingen vloeit uit artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 voort dat de Commissie bij de vaststelling van de correctiefactor de emissies van bepaalde elektriciteitsopwekkers had moeten opnemen in de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten. Zij betogen meer in het bijzonder dat de uitsluiting van emissies ten gevolge van uit rookgassen geproduceerde elektriciteit en van uit warmte-krachtkoppeling geproduceerde warmte in strijd is met deze bepaling.

In dit verband moet worden opgemerkt dat de correctiefactor wordt vastgesteld wanneer de uitkomst van de in artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 bedoelde berekeningen dat vereist. Blijkens die bepaling, gelezen in samenhang met artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278, dient de Commissie de voorlopige hoeveelheid emissierechten die kosteloos worden toegewezen aan de installaties die niet onder artikel 10 bis, lid 3, van deze richtlijn vallen, te vergelijken met de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten. Dit laatste aantal komt overeen met de som van de in artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder a) en b), van deze richtlijn bedoelde hoeveelheden emissierechten.

Alleen wanneer de voorlopige hoeveelheid emissierechten die kosteloos wordt toegewezen aan de niet onder artikel 10 bis, lid 3, van richtlijn 2003/87 vallende installaties, groter is dan de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten, stelt de Commissie op basis van de uitkomst van die vergelijking de correctiefactor vast.

De uitsluiting van de emissies van elektriciteitsopwekkers uit de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten is het gevolg van de werkingssfeer van artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87, welke beperkt is tot ‘installaties die niet onder lid 3 [van dit artikel] vallen’. Dat lid 3 noemt immers elektriciteitsopwekkers, installaties voor het afvangen van CO₂, pijpleidingen voor het vervoer van CO₂ en CO₂-opslagplaatsen, en bepaalt dat deze in beginsel zijn uitgesloten van elke kosteloze toewijzing van emissierechten.

Daaruit vloeit voort dat de verwijzing in artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 naar ‘installaties die niet onder lid 3 vallen’ aldus moet worden begrepen dat deze ziet op installaties die noch elektriciteitsopwekkers, noch installaties voor het afvangen van CO₂, noch pijpleidingen voor het vervoer van CO₂ noch CO₂-opslagplaatsen zijn.

Het feit dat het verbod in artikel 10 bis, lid 3, van richtlijn 2003/87 van toepassing is met inachtneming van in andere bepalingen geformuleerde regels, kan aan deze vaststelling niet afdoen. Zoals de advocaat-generaal in punt 73 van haar conclusie heeft opgemerkt, is de daarin voorziene uitsluiting van de kosteloze toewijzing van emissierechten het rechtstreekse gevolg van deze basisregel, waarop uitzonderingen worden gemaakt uit hoofde van andere bepalingen die toestaan dat daarvan wordt afgeweken.

Voorts berusten de in artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 bedoelde waarden op historische gegevens. Anders dan het geval is voor elektriciteitsopwekkers, bestonden de installaties voor het afvangen van CO₂, pijpleidingen voor het vervoer van CO₂ en CO₂-opslagplaatsen als bedoeld in artikel 10 bis, lid 3, van deze richtlijn niet tijdens de referentieperioden, zoals de Commissie ter terechtzitting heeft opgemerkt. Voor de vaststelling van de uitvoeringsmaatregelen in de zin van artikel 10 bis, lid 1, van die richtlijn, teneinde uitvoering te geven aan artikel 10 bis, lid 5, daarvan, kon de Commissie de verwijzing in laatstgenoemde bepaling naar ‘installaties die niet onder lid 3 vallen’ dus terecht aldus uitleggen dat zij alleen ziet op installaties die geen elektriciteitsopwekkers zijn.

Bijgevolg is artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278 in overeenstemming met de tekst van artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87 juncto lid 3 van dat artikel, door niet toe te staan dat bij de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten rekening wordt gehouden met de emissies van elektriciteitsopwekkers.

Deze uitlegging is tevens in overeenstemming met de opzet van richtlijn 2003/87 en met de daarmee nagestreefde doelen.

Artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278 geeft immers de dichotomie weer die is vervat in met name artikel 10 bis, lid 1, derde alinea, en leden 3 tot en met 5, van richtlijn 2003/87. Krachtens deze bepalingen dient onderscheid te worden gemaakt tussen onder artikel 10 bis, lid 3, van deze richtlijn vallende installaties en andere installaties die broeikasgasemissies veroorzaken (hierna: ‘industriële installaties’). Tot eerstbedoelde installaties behoren onder meer elektriciteitsopwekkers in de zin van artikel 3, onder u), van die richtlijn.

Overeenkomstig dit onderscheid wordt krachtens artikel 10, lid 9, eerste alinea, van besluit 2011/278 de correctiefactor alleen toegepast op de voorlopige hoeveelheid emissierechten die kosteloos worden toegewezen aan de industriële installaties. Wat de onder artikel 10 bis, lid 3, van richtlijn 2003/87 vallende installaties betreft die wel voldoen aan de voorwaarden voor kosteloze toewijzing van emissierechten, bepaalt artikel 10, lid 9, tweede alinea, van besluit 2011/278 dat de definitieve hoeveelheid kosteloos toegewezen emissierechten voortvloeit uit de aanpassing van de voorlopige totale jaarlijkse hoeveelheid met enkel de in artikel 9 van richtlijn 2003/87 bedoelde lineaire factor.

Niettegenstaande dit duidelijke onderscheid tussen elektriciteitsopwekkers en industriële installaties kunnen laatstgenoemde kosteloos emissierechten ontvangen voor bepaalde emissies die verband houden met elektriciteitsproductie. Deze emissies worden echter niet in aanmerking genomen in de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten.

Met betrekking tot elektriciteitsopwekking uit afvalgassen, blijkt immers uit overweging 32 van besluit 2011/278 dat de Commissie ingevolge artikel 10 bis, lid 1, derde alinea, van richtlijn 2003/87 rekening heeft gehouden met emissies die verband houden met de efficiënte terugwinning van energie uit afvalgassen. Zoals de advocaat-generaal in punt 68 van haar conclusie heeft opgemerkt, heeft de Commissie daartoe bepaalde productbenchmarks aangepast, waaronder met name die voor cokes, vloeibaar ruwijzer en gesinterd erts. Zij beoogt aldus ondernemingen te stimuleren om de bij de vervaardiging van die producten veroorzaakte rookgassen te hergebruiken of te verkopen. Blijkens die overweging 32 van besluit 2011/278 geeft het hergebruik ervan door een industriële installatie in een andere procedé immers in beginsel recht op kosteloze toewijzing van extra emissierechten. Hoewel de verbranding van deze gassen door een elektriciteitsopwekker geen recht geeft op een dergelijke toewijzing, kan de verkoop ervan aan een elektriciteitsopwekker de producent van de rookgassen emissierechten besparen.

Aangezien de voorlopige jaarlijkse hoeveelheid emissierechten die kosteloos worden toegewezen aan industriële installaties, volgens artikel 10, lid 2, van besluit 2011/278 met name voortvloeit uit de vermenigvuldiging van hun historische activiteitsniveau met de benchmarks in bijlage I bij dit besluit, waaronder die voor cokes, vloeibaar ruwijzer en gesinterd erts, is deze hoeveelheid verhoogd naargelang van de aanpassingen door de Commissie. Voor zover de rookgassen zijn verbrand door elektriciteitsopwekkers, zijn de desbetreffende emissies echter niet in aanmerking genomen bij de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten.

Wat de productie van warmte door warmte-krachtkoppeling betreft, volgt uit artikel 10 bis, leden 3 en 5, van richtlijn 2003/87 dat de emissies die worden veroorzaakt door elektriciteitsopwekkers, daaronder begrepen die welke worden uitgestoten door installaties voor warmte-krachtkoppeling die elektriciteit opwekken, niet in aanmerking worden genomen voor de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten. Artikel 10 bis, lid 1, derde alinea, van richtlijn 2003/87 bepaalt daarentegen dat de toewijzing gebeurt op een wijze die de reductie van broeikasgasemissies en het gebruik van energie-efficiënte technieken stimuleert door rekening te houden met, onder meer, hoogrenderende warmte-krachtkoppeling. In deze context vermeldt overweging 21 van besluit 2011/278 dat, om te verzekeren dat het aantal kosteloos toe te wijzen emissierechten onafhankelijk is van de warmteleveringsstructuur, emissierechten moeten worden toegewezen aan de warmteverbruiker.

Zoals de advocaat-generaal in punt 87 van haar conclusie heeft opgemerkt, vergemakkelijkt het feit dat installaties die zelf warmte produceren en installaties die deze warmte kopen van warmte-krachtkoppelingsinstallaties, gelijk worden behandeld, het praktische beheer van het gebruik van warmte in het kader van de kosteloze toewijzing. In beginsel hoeft voor de toewijzing van emissierechten aan deze installaties niet afzonderlijk te worden onderzocht hoeveel warmte uit welke bronnen afkomstig is. Dit mechanisme draagt voorts bij tot de verwezenlijking van het doel van bevordering van het gebruik van technieken als warmte-krachtkoppeling, daar industriële installaties, door het gebruik van warmte van installaties voor warmte-krachtkoppeling, besparen op emissierechten, die zij kunnen verkopen.

Deze asymmetrische inachtneming van emissies in verband met uit rookgassen geproduceerde elektriciteit en met uit warmte-krachtkoppeling geproduceerde warmte leidt tot een verhoging van de correctiefactor die, zoals in de punten 62 en 63 van het onderhavige arrest is vastgesteld, voortkomt uit een vergelijking van enerzijds de som van de voorlopige totale jaarlijkse hoeveelheden aan de industriële installaties kosteloos toegewezen emissierechten en anderzijds de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten.

Ongetwijfeld kan de correctiefactor vanwege deze asymmetrieën de werking van de door de Commissie ingevolge artikel 10 bis, lid 1, derde alinea, van richtlijn 2003/87 genomen maatregelen afzwakken, doch anders dan een aantal verzoeksters in de hoofdgedingen stellen, was de Commissie niet gehouden deze emissies bij de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten symmetrisch te behandelen. Integendeel, blijkens de punten 62 tot en met 68 van het onderhavige arrest volgt de uitsluiting, voor de bepaling van deze hoeveelheid, van door elektriciteitsopwekkers veroorzaakte emissies uit artikel 10 bis, lid 5, van deze richtlijn, welke bepaling de Commissie in dit verband geen enkele beoordelingsbevoegdheid laat.

Voorts is een dergelijke asymmetrische behandeling van emissies in overeenstemming met het hoofddoel van richtlijn 2003/87, te weten bescherming van het milieu door een vermindering van de broeikasgasemissies (zie in die zin arrest Arcelor Atlantique et Lorraine e.a., C-127/07, EU:C:2008:728, punt 31).

In dit verband vloeit uit artikel 1, tweede alinea, van die richtlijn voort dat deze voorziet in een sterkere verlaging van de emissies van broeikasgassen teneinde tot het reductieniveau te komen dat op wetenschappelijke gronden nodig wordt geacht om bij te dragen tot een beperking van de klimaatverandering.

Daartoe beoogt richtlijn 2003/87, zoals met name blijkt uit de overwegingen 3 en 5 van richtlijn 2009/29, de algehele emissie van broeikasgassen door de Unie tegen 2020 met ten minste 20 % ten opzichte van 1990 te verlagen op een economisch efficiënte wijze. Om dat doel te bereiken heeft de Uniewetgever twee mechanismen ingesteld. Het eerste, ingesteld bij artikel 9 van richtlijn 2003/87, bestaat, volgens de overwegingen 13 en 14 van richtlijn 2009/29, in de lineaire vermindering van de hoeveelheid beschikbare emissierechten middels de toepassing van een factor 1,74 % van de gemiddelde jaarlijkse totale hoeveelheid emissierechten die door de lidstaten overeenkomstig de beschikkingen van de Commissie inzake hun nationale toewijzingsplannen voor de periode 2008–2012 worden verleend. Het tweede mechanisme is dat van de veiling van emissierechten, waarmee de broeikasgasemissies eveneens op een economisch efficiënte wijze zouden moeten kunnen worden verminderd.

Volgens overweging 19 van richtlijn 2009/29 volgt uit de artikelen 10, lid 1, en 10 bis, lid 3, van richtlijn 2003/87 dat sinds 2013 voor elektriciteitsopwekkers veiling de regel is. Met betrekking tot installaties die na die datum kosteloos emissierechten ontvangen overeenkomstig artikel 10 bis, lid 11, van richtlijn 2003/87, gelezen in het licht van overweging 21 van richtlijn 2009/29, wordt deze hoeveelheid emissierechten geleidelijk verminderd teneinde te bereiken dat er in 2027 geen kosteloze toewijzing meer is.

Zoals de advocaat-generaal in de punten 57 en 58 van haar conclusie heeft opgemerkt, draagt de correctiefactor bij tot de verwezenlijking van deze doelen. Ten eerste geeft deze factor uitvoering aan de in artikel 9 van richtlijn 2003/87 voorziene lineaire vermindering van de beschikbare emissierechten. Ten tweede verzekert die factor, aangezien in de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten geen rekening wordt gehouden met emissies in verband met elektriciteitsopwekking, dat die emissies niet zijn begrepen in de hoeveelheid kosteloos toe te wijzen emissierechten die definitief aan de industriële installaties worden toegewezen. Aldus beoogt de correctiefactor het meetellen van emissies in verband met elektriciteitsopwekking uit rookgassen en warmte uit warmte-krachtkoppeling bij de bepaling van het voorlopige aantal kosteloos toegewezen emissierechten, te compenseren.

De overwegingen in de punten 62 tot en met 83 van het onderhavige arrest gaan tevens op voor besluit 2013/448 voor zover daarin de correctiefactor is bepaald overeenkomstig artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278.

Uit het voorgaande volgt dat bij het onderzoek van de eerste tot en met de vierde vraag in de zaken C-191/14 en C-192/14, van de derde vraag in zaak C-295/14 en van de eerste vraag in de zaken C-389/14 en C-391/14 tot en met C-393/14 niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid kunnen aantasten van artikel 15, lid 3, van besluit 2011/278 voor zover deze bepaling uitsluit dat emissies van elektriciteitsopwekkers in aanmerking worden genomen voor de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten.

Met de negende vraag in de zaken C-191/14 en C-192/14, en met de vijfde vraag in de zaken C-389/14 en C-391/14 tot en met C-393/14 verzoeken het Landesverwaltungsgericht Niederösterreich en het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio in wezen dat het Hof zich uitspreekt over de geldigheid van artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij voor zover de daarin vastgestelde correctiefactor op incoherente gegevens zou berusten.

Verzoeksters in de hoofdgedingen menen namelijk dat de Commissie bij de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten fouten heeft gemaakt. Deze fouten zijn volgens hen het gevolg van uiteenlopende uitleggingen van artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87, dat volgens hen ziet op alle emissies ‘die pas vanaf 2013 in de gemeenschapsregeling worden opgenomen’ door de lidstaten.

Diezelfde fouten zijn door verzoeksters in het hoofdgeding voor de Raad van State aangevoerd. Deze rechter heeft het Hof daarover echter geen vraag voorgelegd. Hij meent dat de aan de Commissie verstrekte gegevens betreffende de emissies van de Nederlandse installaties in overeenstemming zijn met de vereisten van artikel 10 bis, lid 5, van richtlijn 2003/87. Deze bepaling vereist volgens hem dat alleen emissies van de installaties die pas vanaf 2013 zijn onderworpen aan de regeling voor de handel in emissierechten, in aanmerking worden genomen voor de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten.

In dit verband moet worden opgemerkt dat de verschillende taalversies niet met elkaar overeenkomen. Terwijl de Franse taalversie van artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87 verwijst naar ‘emissies […] die pas vanaf 2013 in de in de gemeenschapsregeling worden opgenomen’, verwijzen andere taalversies, waaronder met name de Spaanse, de Deense, de Duitse, de Engelse, de Italiaanse, de Nederlandse, de Poolse, de Portugese, de Roemeense, de Sloveense en de Zweedse, naar ‘emissies van installaties die pas vanaf 2013 in de gemeenschapsregeling worden opgenomen’.

Volgens vaste rechtspraak van het Hof vereist de noodzaak van een eenvormige uitlegging van een Unierechtelijke bepaling dat wanneer de verschillende taalversies ervan van elkaar afwijken, bij de uitlegging van de betrokken bepaling wordt gelet op de context en de doelstelling van de regeling waarvan zij een onderdeel vormt (arrest Nike European Operations Netherlands, C-310/14, EU:C:2015:690, punt 17).

Dat artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87 alleen verwijst naar ‘emissies van installaties die pas vanaf 2013 in de gemeenschapsregeling worden opgenomen’ en niet naar alle vanaf die datum opgenomen emissies, vloeit voort uit de algemene opzet van deze richtlijn. Artikel 9 bis, lid 2, van deze richtlijn, dat daarin is ingevoegd bij artikel 1, punt 10, van richtlijn 2009/29, beoogt blijkens overweging 14 van laatstgenoemde richtlijn immers de aanpassing van de hoeveelheid emissierechten voor de hele Gemeenschap te verzekeren teneinde rekening te houden met de emissies van installaties die vanaf 2013 in de gemeenschapsregeling voor handel in emissierechten worden opgenomen.

Zoals de advocaat-generaal in punt 50 van haar conclusie heeft opgemerkt, is de werkingssfeer van richtlijn 2003/87 per 1 januari 2013 aldus uitgebreid dat bijvoorbeeld emissies bij de productie van aluminium en in bepaalde sectoren van de chemische industrie zijn opgenomen. Daartoe is bijlage I bij richtlijn 2003/87, waarin de binnen de werkingssfeer van deze richtlijn vallende categorieën activiteiten zijn genoemd, gewijzigd bij richtlijn 2009/29. Bijgevolg is de hoeveelheid emissierechten voor de gehele Unie overeenkomstig artikel 9 bis, lid 2, van richtlijn 2003/87 aangepast door de emissies van ‘installaties die in bijlage I genoemde activiteiten uitvoeren en [die] pas met ingang van 2013 in de gemeenschapsregeling worden opgenomen’, mede te omvatten.

Artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87 houdt rekening met de aanpassing van de hoeveelheid emissierechten voor de hele Gemeenschap teneinde in de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten de overeenkomstige verhoging van de voorlopige hoeveelheid kosteloos aan de industriële installaties toegewezen emissierechten weer te geven. Vanwege de samenhang tussen deze bepaling en artikel 9 bis, lid 2, van deze richtlijn zou het gebruik van verschillende gegevens dus incoherent zijn.

Uit de voorgaande overwegingen volgt dat de Commissie bij de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten, overeenkomstig artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87 alleen rekening diende te houden met de emissies van installaties die vanaf 2013 in de gemeenschapsregeling worden opgenomen. Deze bepaling verzet zich er dus tegen dat rekening wordt gehouden met emissies die het gevolg zijn van activiteiten die sinds 2013 in bijlage I bij richtlijn 2003/87 staan voor zover deze emissies zijn veroorzaakt door installaties die vóór die datum aan de regeling voor de handel in emissierechten waren onderworpen.

Evenwel blijkt uit de bij het Hof ingediende schriftelijke opmerkingen alsmede uit de toelichtingen die de Commissie tijdens de mondelinge behandeling heeft gegeven, dat deze instelling voor de vaststelling van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten, althans gedeeltelijk, rekening heeft gehouden met de emissies van installaties die vóór 2013 aan de regeling voor de handel in emissierechten waren onderworpen. Bijgevolg is die maximale jaarlijkse hoeveelheid niet in overeenstemming met de vereisten van artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87, daar zij te groot is.

Aan deze vaststelling wordt niet afgedaan door de redenering van de Commissie volgens welke richtlijn 2003/87 haar niet toestaat de gegevens die de lidstaten ingevolge artikel 9 bis, lid 2, van deze richtlijn bij haar hebben ingediend, te wijzigen.

Deze bepaling bevat immers een dubbele verplichting. Ten eerste verzamelen de lidstaten de emissiegegevens van de installaties die pas vanaf 2013 in de regeling voor de handel in emissierechten zijn opgenomen, en ten tweede worden deze gegevens aan de Commissie gezonden opdat deze de bij richtlijn 2003/87 vereiste maatregelen kan vaststellen. Zo had deze instelling erop moeten toezien dat de lidstaten haar de relevante gegevens verstrekken opdat zij aan haar eigen verplichtingen kan voldoen. Althans voor zover zij aan de hand van die gegevens niet de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten, en bijgevolg de correctiefactor, kon bepalen, had zij de lidstaten moeten verzoeken de nodige correcties aan te brengen.

Aangezien de Commissie, zoals in punt 95 van het onderhavige arrest is vastgesteld, de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten niet in overeenstemming met de vereisten van artikel 10 bis, lid 5, eerste alinea, onder b), van richtlijn 2003/87 heeft bepaald, is de in artikel 4 van besluit 2013/448 en in bijlage II daarbij vastgestelde correctiefactor eveneens strijdig met deze bepaling.

Uit het voorgaande volgt dat op de negende vraag in de zaken C-191/14 en C-192/14 en op de vijfde vraag in de zaken C-389/14 en C-391/14 tot en met C-393/14 moet worden geantwoord dat artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij ongeldig zijn.

100 Gelet op het antwoord op de negende vraag in de zaken C-191/14 en C-192/14 alsmede op de vijfde vraag in de zaken C-389/14 en C-391/14 tot en met C-393/14, hoeven de overige vragen over de geldigheid van artikel 4 en bijlage II van besluit 2013/448 niet te worden beantwoord.

Voor het geval het Hof zou oordelen dat artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij, waarbij de correctiefactor is vastgesteld, ongeldig zijn, heeft de Commissie verzocht om de gevolgen van het arrest te beperken in de tijd.

Dit verzoek sluit ook aan bij de bezorgdheid die tot uiting is gebracht door het Landesverwaltungsgericht Niederösterreich, in zijn zesde en zevende vraag, en door het Tribunale amministrativo regionale per il Lazio, in zijn tweede vraag, waarmee deze rechters wensen te vernemen welke gevolgen moeten worden verbonden aan de ongeldigheid van artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij.

In dit verband zij eraan herinnerd dat het Hof, wanneer dwingende redenen van rechtszekerheid dit rechtvaardigen, ingevolge artikel 264, tweede alinea, VWEU, dat van overeenkomstige toepassing is op krachtens artikel 267 VWEU ingediende verzoeken om een prejudiciële beslissing over de geldigheid van handelingen van de Unie, bevoegd is om van geval tot geval die gevolgen van de betrokken handeling aan te wijzen welke als gehandhaafd moeten worden beschouwd (arrest Volker und Markus Schecke en Eifert, C-92/09 en C-93/09, EU:C:2010:662, punt 93).

In casu vormen de vaststelling van de correctiefactor en de toepassing ervan door de lidstaten noodzakelijke stappen voor de uitvoering van de bij richtlijn 2003/87 ingestelde regeling voor de handel in emissierechten. Zoals blijkt uit punt 83 van het onderhavige arrest, draagt deze factor immers bij tot de verwezenlijking van de doelstellingen van deze richtlijn, waaronder met name de vermindering van de hoeveelheid beschikbare emissierechten. Zoals voorts blijkt uit punt 55 van het onderhavige arrest, bepalen de lidstaten de definitieve totale hoeveelheid kosteloos toe te wijzen emissierechten onder toepassing van de correctiefactor.

Daaruit vloeit in de eerste plaats voort dat door het wegvallen van de correctiefactor alle van vóór het onderhavige arrest daterende definitieve toewijzingen die in de lidstaten hebben plaatsgevonden op basis van een geldig geachte regeling, in twijfel kunnen worden getrokken. Aldus zou de ongeldigverklaring van artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij ernstige gevolgen hebben voor een groot aantal te goeder trouw tot stand gebrachte rechtsverhoudingen. Deze dwingende redenen van rechtszekerheid kunnen rechtvaardigen dat de gevolgen van die ongeldigverklaring worden beperkt in de tijd.

In de tweede plaats zou de ongeldigverklaring van artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij bij het ontbreken van een toepasselijke correctiefactor in de weg staan aan de toewijzing van emissierechten in de periode na het wijzen van het onderhavige arrest. Het tijdelijke rechtsvacuüm dat daardoor zou ontstaan, zou de uitvoering van de bij richtlijn 2003/87 ingestelde regeling voor de handel in emissierechten, en bijgevolg de verwezenlijking van de doelstellingen ervan, in gevaar kunnen brengen. Elke onderbreking van de handel in emissierechten zou immers indruisen tegen het hoofddoel van deze richtlijn, te weten de bescherming van het milieu door een vermindering van de broeikasgasemissies (zie naar analogie arrest Inter-Environnement Wallonie en Terre wallonne, C-41/11, EU:C:2012:103, punt 61).

Evenwel dient in herinnering te worden gebracht dat wanneer het Hof in het kader van een procedure overeenkomstig artikel 267 VWEU de ongeldigheid van een Unierechtelijke handeling vaststelt, deze beslissing als rechtsgevolg heeft dat de bevoegde instellingen van de Unie de noodzakelijke maatregelen moeten treffen teneinde de vastgestelde onwettigheid te herstellen (zie in die zin arrest Régie Networks, C-333/07, EU:C:2008:764, punt 124).

In de derde plaats staat het aan het Hof om, wanneer het gebruikmaakt van de mogelijkheid om de gevolgen van een prejudiciële ongeldigverklaring van een Uniehandeling voor het verleden te beperken, te beslissen of met betrekking tot deze beperking van de werking van zijn arrest in de tijd een uitzondering kan worden gemaakt ten gunste van de partij in het hoofdgeding die het beroep tegen de nationale maatregelen ter uitvoering van de Uniehandeling bij de nationale rechter heeft ingesteld, dan wel of, omgekeerd, ook ten aanzien van die partij een enkel voor de toekomst werkende ongeldigverklaring van de Uniehandeling een passend rechtsherstel vormt (zie in die zin arrest Roquette Frères, C-228/92, EU:C:1994:168, punt 25).

Daar de in punt 99 van het onderhavige arrest vastgestelde ongeldigheid meebrengt dat de Commissie de correctiefactor onder toepassing van artikel 10 bis, leden 1 en 5, van richtlijn 2003/87 moet herzien, is het niet uitgesloten dat deze herziening uitmondt in een verlaging van de maximale jaarlijkse hoeveelheid emissierechten alsmede in een overeenkomstige verhoging van de correctiefactor.

Bijgevolg dienen verzoeksters in de hoofdgedingen niet te worden uitgezonderd van de beperking in de tijd van de gevolgen van de ongeldigverklaring van artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij.

Uit een en ander volgt dat de gevolgen van de ongeldigverklaring van artikel 4 van besluit 2013/448 en bijlage II daarbij op zodanige wijze in de tijd dienen te worden beperkt dat, ten eerste, deze ongeldigverklaring pas effect sorteert na een periode van tien maanden vanaf de datum waarop het onderhavige arrest wordt gewezen, teneinde de Commissie in staat te stellen de noodzakelijke maatregelen vast te stellen, en ten tweede, niet kan worden afgedaan aan de tot dat tijdstip op grondslag van de ongeldig verklaarde bepalingen vastgestelde maatregelen.