III.C.7.2 'Insichgeschafte'

Mag dit wel,'contracteren' met jezelf? Deze problematiek is geregeld in § 181

BGB:

In het Duitse recht is, zoals gezien in de heersende leer,Testamentsvollstrecker een 'Amt'. In hoeverre kan een bepaling uit de titel 'vertegenwoordiging, volmacht' op dit ambt van toepassing zijn? Over deze vraag heeft het 'Bun-desgerichtshof' zich dan ook moeten buigen en beslist dat deze bepaling weliswaar rechtstreekse toepassing mist, doch, aangezien belangenverstrengeling niet uitgesloten is, wel van overeenkomstige toepassing kan zijn.1

In beginsel zijn derhalve de zogeheten 'Insichgeschafte' verboden. Echter, § 181 BGB is van regelendrecht, zodat, zoals hierboven in de 'modelclausule' is gebeurd, het verbod door de erflater eenvoudig uitgesloten kan worden. In het algemeen wordt aangenomen dat erflater ook stilzwijgend toestemming kan geven tot het 'Insichgeschaft'. Dit zou kunnen worden afgeleid uit het feit dat erflater de 'Testamentsvollstrecker' tevens als mede-erfgenaam heeft benoemd.2 Een interessante gedachte.Voorts is voor het al dan niet van toepassing zijn van het verbodvan § 181 BGB van belang of 'das Rechtsgeschaft ausschliesslich3 in der Erfullung einer Verbindlichkeit besteht.' Het louter voldoen aan een verplichting blijft buiten schot. Het staat niet ter discussie dat het afgeven van een legaat, het louter voldoen aan een verplichting is.4

Tanck/Kerscher/Krug,5 een van de vele Duitse zogeheten 'Formularbu-cher' wijst erop dat ondanks dat het bij een legaat een 'Erfullung einer Ver-bindlichkeit' betreft en de problematiek derhalve in beginsel geen roet in het eten gooit, het toch verstandig kan zijn om 'den Testamentsvollstrecker von den Beschrankungen des § 181 BGB zu befreien.' Dit speelt als de Testa-mentsvollstrecker nog meer taken heeft dan alleen het afgeven van een legaat. Het buiten spel verklaren van de betreffende bepaling verschaft in ieder geval duidelijkheid.

Het fenomeen 'Vermachtnisvollstrecker' gaat blijkbaar zover dat het afgeven van het legaat zijn enige taak is. Het model spreekt van 'erlischt mit dem Ver-machtnisvollzug.' Ook in Nieder6 lees ik dat de legataris alsTestamentsvoll-strecker ingezet kan worden om er zeker van te zijn dat het legaat ook afgegeven wordt, waarbij er op gewezen wordt dat dit zijn enige taak kan zijn. Per legaat zou dan ook een Testamentsvollstrecker benoemd kunnen worden, oftewel zoveel legaten, zoveel 'Testamentsvollstrecker'en nog anders gezegd: iedere legataris 'executeert' zijn eigen legaat.