HR (A-G), 31-01-2012, nr. 10/02857

Het Gerechtshof te Amsterdam heeft verzoeker bij arrest van 24 april 2009 wegens ‘overtreding van het bepaalde bij artikel 62 van het RVV 1990’, veroordeeld tot een geldboete van € 1.400,-, subsidiair 28 dagen hechtenis. Daarnaast heeft het Hof verzoeker de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van acht maanden ontzegd.

Namens verzoeker heeft mr. P.A. van der Waal, advocaat te Amsterdam, een schriftuur ingezonden houdende twee middelen van cassatie.

In vervolg op mijn conclusie van 6 december 2011 concludeer ik thans aanvullend, omdat ik destijds ten onrechte heb gemeend dat de schriftuur houdende middelen van cassatie te laat bij de Hoge Raad was binnengekomen. Ik ging er toen van uit dat de door art. 437, tweede lid, Sv op straffe van niet-ontvankelijkheid gestelde termijn van twee maanden afliep op 3 juni 2011. Bij nader inzien is deze vrijdag na Hemelvaart met een algemeen erkende feestdag gelijkgesteld1., zodat de bij de wet gestelde termijn eerst op maandag 6 juni 2011 afliep. De op die datum binnengekomen schriftuur is derhalve wel tijdig ingediend. Dit betekent dat ik de daarin voorgestelde middelen van cassatie alsnog zal bespreken.

Het eerste middel klaagt dat de bewezenverklaarde snelheidsovertreding niet uit het enige door het Hof gebezigde bewijsmiddel kan worden afgeleid, aangezien de in het bedoelde proces-verbaal van verbalisanten d.d. 13 juni 2007 gerelateerde waarneming van de door verzoeker gereden snelheid niet juist kan zijn, althans dat het Hof het daaromtrent gevoerde bewijsverweer onvoldoende gemotiveerd heeft verworpen.

In het bestreden arrest heeft het Hof ten laste van verzoeker bewezen verklaard dat:

Het Hof heeft in zijn arrest het in het middel bedoelde verweer als volgt samengevat en verworpen:

In de aanvulling op het verkort arrest heeft het Hof als enig bewijsmiddel de volgende inhoud van het proces-verbaal van de verbalisanten [verbalisant 1] en [verbalisant 2] d.d. 13 juni 2007 tot het bewijs gebezigd:

De vraag die opkomt is of het bestreden arrest een voorbeeld is van een ontoelaatbare bewijsoverweging onder de streep.

In beginsel mag de feitenrechter ‘geen gebruik maken van feiten of omstandigheden die redengevend zijn voor de bewezenverklaring doch die niet in de bewijsmiddelen voorkomen’.2. Blijkens de rechtspraak van de Hoge Raad geldt dit verbod niet absoluut; uitzonderingen zijn mogelijk. Zo indien het duidelijk is dat in de bewijsoverweging een getuigenverklaring als zelfstandig bewijsmiddel is weergegeven.3. Voorts is nog toelaatbaar de bewijsoverweging van de feitenrechter, waarin met voldoende mate van nauwkeurigheid a) de redengevende feiten en omstandigheden zijn aangeduid, en b) het wettige bewijsmiddel aangeeft waaraan die feiten en omstandigheden zijn ontleend.4.

In de ‘aanvulling verkort arrest’ is slechts één bewijsmiddel opgenomen, met een wel heel kort en zakelijk weergegeven inhoud van het proces-verbaal van de verbalisanten [verbalisant 1] en [verbalisant 2].5. Op zichzelf genomen kan dit bewijsmiddel de bewezenverklaring niet dragen, nu het slechts zegt dat ter plaatse een maximumsnelheid van 100 kilometer per uur geldt en dat de verbalisanten zagen dat de bestuurder met een gecorrigeerde snelheid van 220 kilometer per uur reed. In de bewijsoverweging haalt het Hof echter ook expliciet de verklaringen van verbalisant [verbalisant 1] aan, die deze in de hoedanigheid van getuige op de terechtzittingen in hoger beroep van 28 november 2008 en 10 april 2009 heeft afgelegd. Niet lees ik in de bewijsoverweging van het Hof dat het daarbij ook de inhoud van het volledig uitgewerkt proces-verbaal van de verbalisanten [verbalisant 1] en [verbalisant 2] als redengevend bewijsmiddel in ogenschouw heeft genomen.

Als ik het middel goed begrijp houdt het daarin vervatte betoog vooreerst het volgende in. Het Hof had (de bedoelde verkorte inhoud van) het proces-verbaal van verbalisanten niet tot het bewijs mogen bezigen, omdat de daarin gerelateerde snelheidswaarneming dat ‘de bestuurder reed met een gecorrigeerde snelheid van 202 kilometer per uur’ niet juist kan zijn. De steller van het middel komt vervolgens tot een eigen berekening die hij klaarblijkelijk heeft gebaseerd op door hem aan het volledig uitgewerkt proces-verbaal ontleende gegevens; deze gegevens komen immers niet voor in het door het Hof gebezigde bewijsmateriaal. Ter onderbouwing van zijn standpunt dat de zo-even geciteerde snelheidswaarneming niet juist kan zijn, wijst de steller van het middel op de in het volledig uitgewerkt proces-verbaal genoemde afstand waarover en de tijdspanne waartussen de snelheid van het voertuig werd gemeten. Op grond daarvan komt hij tot zijn standpunt dat de snelheidsmeting over een afstand van exact 2000 meter (van hectometerpaal 33.6 tot 35.6) en precies tussen 21.18 uur en 21.20 uur heeft plaatsgevonden, hetgeen niet kan leiden tot de conclusie dat verzoeker 202 km/u heeft gereden. Indien verzoeker minimaal 1 minuut over 2000 meter heeft gedaan, heeft hij immers slechts 120 km/u gereden, aldus de steller van het middel.

Deze berekening heeft mij uitgenodigd kennis te nemen van de volledige inhoud van het zich bij de stukken van het geding bevindend, volledig uitgewerkt proces-verbaal. Na bestudering daarvan kom ik tot de slotsom dat voornoemd standpunt van de steller van het middel op een verkeerde lezing van dat proces-verbaal berust. Daarin relateren de verbalisanten immers (bladen 1 en 2) dat zij verzoeker als bestuurder van een motorrijtuig voor het eerst om 21.18 uur op de A2 ter hoogte van hectometerpaal 33.6 waarnamen en dat zij hem voorts om 21.20 uur op het punt waar de A2 overgaat in de A9 (volgens de steller van het middel is dit ter hoogte van hectometerpaal 35.6) inhaalden en hem daarop een volgteken gaven.

Weliswaar blijkt uit het volledig uitgewerkt proces-verbaal dat de snelheid van het motorrijtuig (ergens) tussen voormelde tijdstippen werd gemeten, maar niet dat de snelheidsmeting over een afstand van exact 2000 meter en precies tussen 21.18 uur en 21.20 uur heeft plaatsgevonden. Integendeel zelfs. Het proces-verbaal houdt namelijk in dat de verbalisanten op de A2 een eerste snelheidsmeting hebben gedaan tussen 21.18 uur en ‘omstreeks (mijn cursivering, EH) 21.20 uur’, waarbij zij een gecorrigeerde snelheid van 202 km/u ‘over een afstand van ongeveer (mijn cursivering) 2000 meter’ hebben waargenomen. Voorts vermeldt het proces-verbaal niet alleen dat de verbalisanten verzoeker om ongeveer 21.20 uur inhaalden en hem een volgteken gaven, maar ook dat — nadat verzoeker niet aan het volgteken had voldaan en er met hoge snelheid vandoor was gegaan — op de A9 een tweede snelheidsmeting werd gedaan ‘omstreeks (mijn cursivering) 21.21 uur’, waarbij wederom een gecorrigeerde snelheid van 202 km/u ‘over een afstand van ongeveer (mijn cursivering) 2000 meter’ werd waargenomen.

Uit de inhoud van het volledig uitgewerkt proces-verbaal kan dus worden afgeleid dat de verbalisanten twee snelheidsmetingen hebben uitgevoerd, waarbij telkens over een afstand van ongeveer 2000 meter een gecorrigeerde snelheid is gemeten van 202 km/u. De precieze tijdspanne waartussen de snelheid van het voertuig werd gemeten, wordt niet vermeld, maar een eenvoudige rekensom leert dat wanneer verzoeker meer dan 200 km/u heeft gereden, hij een afstand van 2000 meter in minder dan 36 seconden heeft afgelegd. De in het bewijsmiddel verkort en zakelijk weergegeven waarneming van verbalisanten dat ‘de bestuurder reed met een gecorrigeerde snelheid van 202 kilometer per uur’, kan dus wel degelijk juist zijn. Het is op zichzelf genomen dan ook niet onbegrijpelijk dat het Hof de kort en zakelijk weergegeven inhoud van het proces-verbaal van de verbalisanten [verbalisant 1] en [verbalisant 2] tot het bewijs heeft gebezigd en de daarin gerelateerde snelheidswaarneming redengevend en betrouwbaar heeft geacht voor de bewezenverklaring. In zoverre is het middel tevergeefs voorgesteld.

Aan het volledig uitgewerkt proces-verbaal zijn verder geen nadere redengevende feiten ontleend. Wel heeft het Hof, als gezegd (zie onder 10) in zijn bewijsoverweging expliciet de verklaringen van verbalisant [verbalisant 1] aangehaald, die deze in de hoedanigheid van getuige op de terechtzittingen in hoger beroep van 28 november 2008 en 10 april 2009 heeft afgelegd. Deze verklaringen zijn van belang voor de verdere beoordeling van het middel.

Het middel klaagt immers ook dat het proces-verbaal van de verbalisanten niet voldoet aan de onder 4.4 in de ‘Aanwijzing snelheidsoverschrijdingen en snelheidsbegrenzers’ genoemde vereisten, nu in dat proces-verbaal niet is gerelateerd wat de afstand tussen het gemeten en metend voertuig was en niet is vastgesteld dat die onderlinge afstand tijdens het meten van de snelheid gelijk dan wel nagenoeg gelijk bleef. Hierover is in hoger beroep een verweer gevoerd, maar het Hof heeft daarop niet gereageerd, aldus het middel.

Ik stel voorop dat de ‘Aanwijzing snelheidsoverschrijdingen en snelheidsbegrenzers’ van het College van procureurs-generaal6. (hierna: Aanwijzing), een ‘aanwijzing’ is als bedoeld in art. 130, vierde lid, RO. De Aanwijzing moet daarom worden beschouwd als ‘recht’ in de zin van art. 79 RO. Deze Aanwijzing bevat immers door het College van procureurs-generaal vastgestelde en behoorlijk bekend gemaakt regels omtrent de uitoefening van het beleid van het Openbaar Ministerie, die weliswaar niet kunnen gelden als algemeen verbindende voorschriften omdat zij niet krachtens enige wetgevende bevoegdheid zijn gegeven, maar die het Openbaar Ministerie wel op grond van beginselen van behoorlijke procesorde binden, en die zich naar hun inhoud en strekking ertoe lenen jegens betrokkenen als rechtsregels te worden toegepast.7.

Nu de steller van het middel zich de vrijheid heeft veroorloofd om zijn hierboven onder 11 weergegeven betoog mede te baseren op de inhoud van het volledig uitgewerkt proces-verbaal van de verbalisanten [verbalisant 1] en [verbalisant 2], meen ik mij hier te kunnen permitteren om nog even te wijzen op hetgeen dit proces-verbaal tevens vermeldt als relaas van deze verbalisanten:8.

Uit dit citaat blijkt dat de (exacte) afstand tussen het gemeten en metend voertuig niet is vermeld en dat niet (expliciet) is vastgesteld dat die onderlinge afstand tijdens het meten van de snelheid gelijk dan wel nagenoeg gelijk bleef. In zoverre is de door de raadsman in hoger beroep en in cassatie aangehaalde Aanwijzing door de verbalisanten niet in acht genomen. Anders dan het middel stelt, behoeft die enkele omstandigheid hier echter niet tot cassatie te leiden.

Voor zover hier relevant heeft de getuige [verbalisant 1], blijkens de daarvan opgemaakte processen-verbaal, op de terechtzittingen van het Hof van 28 november 2008 en 10 april 2009 verklaard:

28 november 2008

10 april 2009

Weliswaar is de op de terechtzitting van het Hof van 10 april 2009 door de getuige [verbalisant 1] afgelegde verklaring van verbalisant [verbalisant 1] deels enigszins innerlijk tegenstrijdig. Eerst zegt hij namelijk dat hij zich niet kan herinneren dat verzoeker op zijn motorfiets af en toe op hem uitliep en vervolgens verklaart hij dat de afstand tussen zijn voertuig en dat van verzoeker variabel was, dat hij de motor niet altijd kon bijhouden en dat verzoeker op die momenten op hem uitliep. Echter, uit de verklaring van [verbalisant 1] kan wél met zekerheid worden afgeleid dat de verbalisanten de motorfiets van verzoeker gedurende enige en zelfs langere tijd hebben achtervolgd met een constante en voor het dienstvoertuig maximale snelheid van ongeveer 220 km/h. En ondanks dat de verbalisanten verzoeker met deze zeer hoge topsnelheid achtervolgden, slaagde verzoeker er kennelijk in om af en toe met zijn motorfiets van hun auto weg te rijden.

Hoewel het volledig uitgewerkt proces-verbaal van de verbalisanten niet geheel voldoet aan de in de Aanwijzingen genoemde vereisten en het Hof ook niet in het bijzonder heeft gereageerd op het hierover in hoger beroep gevoerde verweer, heeft het Hof niettemin overwogen dat het ‘geen reden [heeft] te twijfelen aan de bevindingen van de verbalisanten, waar het betreft de door hen gereden snelheid’. In die overweging ligt mijns inziens (mede) het oordeel besloten dat het Hof in het tekortschietend proces-verbaal van verbalisanten geen aanleiding heeft gezien om te twijfelen aan de betrouwbaarheid van de snelheidsmeting. Dat oordeel acht ik niet onbegrijpelijk, in aanmerking genomen dat de verbalisanten de meting hebben verricht terwijl zij gedurende langere tijd en met een constante snelheid van 220 km/h verzoeker hebben achtervolgd, waarbij verzoeker ook nog eens in staat bleek om soms op hen uit te lopen.

Gelet op het voorgaande kom ik, zij het niet geheel zonder enige aarzeling, tot de slotsom dat de verwerping van het in het middel bedoelde verweer door het Hof toereikend is gemotiveerd en dat de bewezenverklaring van de tenlastegelegde snelheidsovertreding naar de eis der wet met voldoende redenen omkleed.

Het eerste middel faalt en kan worden afgedaan met de aan art. 81 RO ontleende motivering.

Het tweede middel klaagt dat de inzendtermijn in cassatie is overschreden.

Het middel treft doel. Namens verzoeker is op 7 mei 2009 beroep in cassatie ingesteld. De stukken van het geding zijn blijkens een daarop gezet stempel op 24 maart 2011 ter griffie van de Hoge Raad ontvangen. Dat brengt mee dat de inzendtermijn van maximaal acht maanden inderdaad is overschreden.

Ambtshalve wijs ik er op dat de zaak ook in cassatie niet binnen de daarvoor gestelde termijn zal kunnen worden afgedaan. Het geding behoort in cassatie binnen twee jaren met een einduitspraak te zijn afgerond nadat het rechtsmiddel is ingesteld. Deze termijn is inmiddels overschreden.

Deze overschrijdingen van de redelijke termijn dienen te leiden tot een door de Hoge Raad te bepalen vermindering van de opgelegde straf.9.

Andere gronden waarop de Hoge Raad gebruik zou moeten maken van zijn bevoegdheid de bestreden uitspraak ambtshalve te vernietigen heb ik niet aangetroffen.

Deze conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest voor wat betreft de hoogte van de opgelegde straf. De Hoge Raad kan de hoogte daarvan verminderen naar de gebruikelijke maatstaf. Voor het overige dient het cassatieberoep te worden verworpen.

De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Het Gerechtshof te Amsterdam heeft verzoeker bij arrest van 24 april 2009 wegens ‘overtreding van het bepaalde bij artikel 62 van het RVV 1990’, veroordeeld tot een geldboete van € 1.400,-, subsidiair 28 dagen hechtenis. Daarnaast heeft het Hof verzoeker de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van acht maanden ontzegd.

Tegen deze uitspraak is namens verzoeker tijdig cassatieberoep ingesteld.

Op 4 april 2011 is aan verzoeker de aanzegging als bedoeld in art. 435, eerste lid, Sv in persoon betekend. De door het tweede lid van art. 437 Sv op straffe van niet-ontvankelijkheid gestelde termijn van twee maanden liep af op 3 juni 2011. De schriftuur houdende middelen van cassatie is echter te laat, want op 6 juni 2011 bij de Hoge Raad binnengekomen.

Nu verzoeker niet binnen de bij de wet gestelde termijn bij de Hoge Raad door een raadsman een schriftuur houdende middelen van cassatie heeft doen indienen, kan hij ingevolge art. 437, tweede lid, Sv niet in zijn cassatieberoep worden ontvangen.

Deze conclusie strekt tot niet-ontvankelijkverklaring van verzoeker in zijn beroep in cassatie.

De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G