2.3.6 Vrij verkeer van diensten

Aangezien installaties gevestigd zijn in een lidstaat en goederen produceren, vallen de bepalingen inzake installaties mijns inziens buiten de bepalingen inzake het vrij verkeer van diensten. Deze installaties verrichten, althans voor zover het de toepassing van de Richtlijn betreft, geen diensten. Daarnaast kan van deze installaties worden gezegd, in de woorden van het Hof in Factortame II,1 dat zij een economische activiteit uitoefenen door middel van een duurzame vestiging in een lidstaat en dus voor zover het de toepassing van de Richtlijn in die lidstaat betreft, de Richtlijn reeds om die reden niet onder de reikwijdte van de bepalingen inzake het vrij verkeer van diensten valt. Het navolgende heeft derhalve betrekking op de Richtlijn, voor zover deze ziet op de luchtvaart.

De Verdragsbepalingen inzake het vrij verkeer van diensten zijn alleen van toepassing op diensten verricht door een onderdaan van een lidstaat, gevestigd in een andere lidstaat dan degene aan wie de dienst wordt verricht. Daarnaast vallen onder de Verdragsbepalingen tevens, voor zover de Raad en het Europees Parlement hierover wetgeving hebben uitgevaardigd, diensten verricht door een onderdaan in een derde staat, maar gevestigd in een EU-lidstaat.2

Voor zover de Richtlijn dus eisen stelt aan vliegtuigexploitanten die niet zijn gevestigd in de EU, kan de Richtlijn niet worden getoetst aan de Verdragsbepalingen inzake het vrije verkeer van diensten. Voor zover zij wel gevestigd zijn in een EU-lidstaat, is van belang dat de Richtlijnbepalingen ten aanzien van de luchtvaart met betrekking tot de vliegtuigexploitant door de administrerende lidstaat worden beheerd.3 De administrerende lidstaat is, ten aanzien van vliegtuigexploitanten die in een EU-lidstaat zijn gevestigd, de lidstaat van vestiging.4 Aangezien deze vliegtuigexploitanten dus een economische activiteit uitoefenen door middel van een duurzame vestiging in die lidstaat, valt de Richtlijn ook in zoverre niet onder het vrij verkeer van diensten.5

Echter, daar waar de Richtlijn niet naar de ‘administrerende lidstaat’, maar naar de lidstaat in het algemeen verwijst, komt het vrij verkeer van diensten wel in beeld. Als voorbeeld kan hiervoor artikel 16 lid 1 Richtlijn dienen, dat, voor zover relevant, bepaalt:

Denkbaar is dat een lidstaat ingevolge deze bepaling een sanctie in het leven roept voor vliegtuigexploitanten die vluchten naar de lidstaat uitvoeren, maar gevestigd zijn in een andere lidstaat.6 In zoverre een lidstaat een dergelijke sanctie oplegt, komt het vrij verkeer van diensten wel in beeld, aangezien de betreffende vlucht onder het begrip ‘dienst’ in de zin van deel 3, titel IV, hoofdstuk 3 VwEU valt. 7Aangezien de Nederlandse implementatiewetgeving voor vliegtuigxploitanten alleen van toepassing is voor zover Nederland de administrerende lidstaat is, zullen deze situaties zich in Nederland niet voordoen.8 Er moet verder op worden gewezen dat niet de Richtlijn zelf het vrij verkeer van diensten aantast, nu de Richtlijn niet de verplichting in het leven roept voorwaarden te stellen aan de uitoefening van de dienst.