6.3 Zelfregulering voor intermediaire pools

Het protocol is door het Verbond van Verzekeraars, de VNAB en de NVGA in onderlinge samenwerking opgesteld. Zoals gezegd beoogt het protocol deelnemers aan intermediaire pools richtsnoeren te bieden voor een vanuit mededingingsrechtelijk perspectief verantwoorde bedrijfsuitoefening.1 Uit de toelichting die wordt gegeven bij het protocol blijkt dat verzekeraars verplicht zijn om de naleving van de bepalingen uit het protocol vast te leggen in de samenwerkingsovereenkomst die zij aangaan met de intermediair en de poolovereenkomst zelf.2 In de VPV 2017 is dat gedaan door het opnemen van een aantal modelbepalingen die overeenstemmen met de inhoud van het protocol.3 De VSV 2017 bevat niet een dergelijke nadrukkelijke aansluiting bij het protocol. Ik besprak deze overeenkomsten in de vorige paragraaf.

Het protocol voorziet in de regeling van een aantal onderwerpen zoals de totstandkoming, de looptijd, de voortzetting, het beheer, de aanpassing van de voorwaarden, informatieverstrekking en overleg met andere verzekeraars binnen de pool. De kern van het protocol vormt mijns inziens echter de verplichting tot een zogenoemd ‘self assessment’. Wat wordt daarmee bedoeld? Twee categorieën pools worden in het protocol verplicht tot een jaarlijks ‘self assessment’ van het marktaandeel in de relevante markt:

Het begrip ‘standaardrisico’ neemt dus een belangrijke plaats in. Een standaardrisico is krachtens artikel 1 sub d van het protocol een risico dat een doorsnee intermediair op de relevante markt ook zonder gedeelde dekking (in coassurantie) zonder problemen kan onderbrengen bij een andere verzekeraar dan een van de deelnemers aan de intermediaire pool. Het gaat er dus om dat sprake is van een risico dat ook zonder coassurantie verzekerd had kunnen worden. Voor intermediaire pools voor niet-standaardrisico’s geldt altijd de verplichting tot een jaarlijks ‘self assessment’. Daarnaast is er kennelijk voldoende aanleiding om indien een pool betrekking heeft op standaardrisico’s en het marktaandeel meer is dan 5% de pool aan een self assessment te onderwerpen.

Zoals ik eerder in par. 6.2.2.2 besprak zijn intermediaire pools juist opgericht voor de verzekering van standaardrisico’s. Mijns inziens zal de eerste groep (i) die in het protocol verplicht wordt tot een self assessment in de praktijk dan ook minder voorkomen dan de tweede groep (ii). Ondanks het verschil dat er dus kan bestaan in het type risico dat in een intermediaire pool wordt ondergebracht, geldt dat het self assessment hetzelfde is. Uit artikel 3 sub a van het Protocol volgt dat de gedachte achter het self assessment is dat het gezamenlijke marktaandeel van de in de pool deelnemende verzekeraars niet hoger mag zijn dan 20% van de relevante markt.5 Het gaat er dus om dat voor beide groepen intermediaire pools, voor niet- standaardrisico’s (groep i) en standaardrisico’s met een aandeel groter dan 5% (groep ii), wordt beoordeeld of het marktaandeel niet groter is dan 20% van de relevante markt. Hoe de relevante markt moet worden geïnterpreteerd zal ik uitgebreid bespreken onder par. 6.4.1.2.3.Ik volsta op deze plaats met te vermelden dat indien blijkt dat het marktaandeel hoger is dan deze norm van 20% de intermediaire pool op grond van artikel 2 sub d van het protocol moet worden beëindigd of getoetst aan de voorwaarden die zijn neergelegd in artikel 6 lid 3 van de Mededingingswet (de vrijstelling van het kartelverbod, waar ik uitgebreider bij zal stilstaan in par. 6.4.2). Hiermee gaat de zelfregulering op dit terrein behoorlijk ver, omdat dit suggereert dat intermediaire pools met een marktaandeel dat groter is dan 20% van de relevante markt steeds de mededinging merkbaar beperken in de zin van artikel 6 lid 1 van de Mededingingswet. Of dat het geval is zou juist per geval vastgesteld moeten worden. Het self assessment beoogt – in mijn bewoordingen – de deelnemers inzicht te geven in de mededingingsrechtelijke consequenties van de (on)toelaatbaarheid van de samenwerking, maar stelt daarvoor stringente eisen.

Schematisch zou de toets die uit het protocol voortvloeit als volgt kunnen worden weergegeven:

Ter toelichting op dit – door mij opgestelde – schema. De pijlen geven steeds de antwoordmogelijkheid ‘Ja’ weer. Als de vraag niet bevestigend wordt beantwoord, is de toets in principe klaar. Als bijvoorbeeld het marktaandeel van een pool niet groter is dan 20% (stap 2) stopt de beoordeling onder het protocol.