5.3 Conclusie

In de huidige responsieve rechtsstaat is de rol van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties bij bestuurlijke besluitvorming groot. Daarnaast ligt de nadruk op eigen verantwoordelijkheid, zelfredzaamheid en zelfregulering. Het is daarom goed verklaarbaar waarom de overheid in de door haar zo aangeduide doe-democratie aan noties als ‘burgerschap’ en de ‘participatiesamenleving’ een centrale betekenis geeft. Omdat bestuursorganen in hun besluitvorming in een gevoelsmatige nabijheid van de maatschappij (willen) staan, gaat veel aandacht uit naar de behoor-lijkheid van de omgang met de burger. Het project Prettig contact met de overheid beoogt dat te bevorderen.

Zelfregie, behoorlijke bejegening en het centraal stellen van de burger zijn aspecten die niet alleen in besluitvormingsprocedures belangrijk zijn. Ze spelen óók een steeds belangrijker rol in de procedure bij de bestuursrechter. De Nieuwe Zaaksbehandeling en de nu geldende Professionele standaarden spelen in op het ‘gebruikersperspectief’ van de beroepsprocedure door het bevorderen van procedurele rechtvaardigheid en geschiloplossing. De Awb-wetgever haakt op deze ontwikkelingen in door het bestuursprocesrecht met de subjectiveringstendens te laten meebewegen. Hierbij is het bevorderen van slagvaardig bestuur een factor die meer dan ooit op de voorgrond staat. De aandacht voor het recours objectif is hierdoor verder verflauwd. In het algemeen kan worden gezegd dat door de in dit hoofdstuk en in de vorige hoofdstukken besproken ontwikkelingen in de procedure bij de bestuursrechter het (concrete) partijenperspectief het (abstracte) toezichtsperspectief grotendeels heeft overvleugeld.