3.3.2.1 Taken en bevoegdheden van de organen

Art. 2:129/239 lid 1 BW bepaalt dat de algemene taak van het bestuur bestaat in het besturen van de vennootschap. In de literatuur is breed gedragen dat besturen niet alleen de dagelijkse leiding en het beheer van het vermogen omvat, maar ook het voorbereiden en het bepalen van beleid en strategie, op kortere en op langere termijn, alsmede de uitvoering daarvan.1 De Hoge Raad2 en de Ondernemingskamer3 hebben zich in die zin uitgelaten, en principe II.1 van de Corporate Governance Code geeft evenzeer blijk van dit uitgangspunt.4 Tot de algemene bestuurstaak hoort ook het uitvoeren van besluiten die de algemene vergadering van aandeelhouders, met inachtneming van de haar toekomende bevoegdheden,5 heeft genomen. Uit de algemene bestuurstaak vloeit een aantal bijzondere taken voort, waaronder de verantwoordelijkheid voor het functioneren voor de inwendige structuur van de vennootschap.6

Het besturen van de onderneming maakt deel uit van het besturen van de vennootschap. De wetgever spreekt zich met zoveel woorden in die zin uit in de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel tot wijziging van de structuurregeling.7 En hoewel de strekking daarvan is te voorkomen dat bestuurders bij hun handelen eigenbelang voorop stellen, treffen we het besturen van de onderneming ook in lid 5 van art. 2:129/139 BW: bestuurders hebben zich bij de vervulling van hun taak te richten op het belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming. Zoals dat ook het geval is met het besturen van de vennootschap, maakt van het besturen van de onderneming deel uit het dragen van de verantwoordelijkheid voor het functioneren van de inwendige structuur. Hoewel de ondernemingsbegrippen in Boek 2 BW en de WOR van elkaar verschillen, mag men tot die verantwoordelijkheid ook de zorg voor een goede toepassing van de Wet op de ondernemingsraden rekenen.

De belangrijkste taak van de raad van commissarissen is toezicht te houden op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken in de vennootschap en de met haar verbonden onderneming, en het bestuur met advies terzijde te staan (art. 2:140/250 lid 2 BW). Best practice bepaling 3.1.6 in de Corporate Governance Code (2008) geeft een concrete invulling aan het toezicht.8 Hoewel de Code niet van toepassing is op besloten vennootschappen en op naamloze vennootschappen die niet beursgenoteerd zijn, scheppen de daarin opgenomen bepalingen wel een zeker kader voor de binnen die vennootschappen functionerende raden van commissarissen.9 Belangrijke bevoegdheden die Boek 2 BW de raad van commissarissen toekent om zijn taak uit te oefenen zijn die tot schorsing van bestuurders (art. 2:147/ 257 lid 1 BW),10 en die tot het al dan niet verlenen van goedkeuring aan bepaalde voorstellen (artt. 2:312 lid 4 en 2:334f lid 4 BW) en aan ingrijpende bestuursbesluiten (art. 2:164/274 lid 1 BW).11 De betrokkenheid van de commissarissen en de intensiteit van hun toezicht behoren toe te nemen indien zich bijzondere omstandigheden voordoen die de continuïteit van de onderneming in gevaar brengen, zo kan worden afgeleid uit de OK-uitspraak in de Laurus-zaak.12 In de Stork-beschikking overwoog de Ondernemingskamer dat uit de toezichtstaak van de raad van commissarissen zelfs een verplichting voortspruit een bemiddelende rol te spelen bij ernstige geschillen tussen het bestuur en aandeelhouders die een zodanige kwantitatieve positie innemen dat zij een rol van betekenis spelen in de vennootschap.13 Bedenken we ons dat de toezichtstaak van de commissarissen zich mede uitstrekt tot de met de vennootschap verbonden onderneming, dan zou een dergelijke verplichting ook bestaan indien de relatie van het bestuur met de ondernemingsraad ernstig verstoord is. In de ASMI-beschikking (ook hier betrof het een conflict tussen bestuur en aandeelhouders) heeft de Hoge Raad echter overwogen dat een verplichting te bemiddelen op gespannen voet staat met de beleidsvrijheid die de raad van commissarissen hoort te hebben bij de uitvoering van zijn taak.14 Dat neemt niet weg dat een raad van commissarissen er verstandig aan doet zich niet afzijdig te houden indien de verhouding van het bestuur met invloedrijke aandeelhouders of de ondernemingsraad ernstig verstoord is.

Boek 2 BW bevat geen bepaling inzake de taak van de algemene vergadering van aandeelhouders. Wel kent zij de algemene vergadering bevoegdheden toe: binnen de door de wet en de statuten gestelde grenzen, behoren alle bevoegdheden die niet aan het bestuur of aan anderen zijn toegekend toe aan de algemene vergadering van aandeelhouders (art. 2:107/217 lid 1 BW). Een aantal bevoegdheden kent de wet dwingendrechtelijk toe aan de algemene vergadering van aandeelhouders, ze kunnen niet bij wege van een statutaire bepaling aan een ander orgaan worden toegekend.15 Men spreekt ook wel van kernbevoegdheden.16 Hoewel het daarbij gaat om besluiten die betrekking hebben op de organen en op de structuur van de vennootschap, kan de algemene vergadering daarmee indirect ook invloed uitoefenen op de gang van zaken binnen de door de vennootschap in stand gehouden onderneming. Het gaat dan met name om de bevoegdheid tot benoeming, schorsing en ontslag van bestuurders (artt. 2:132/242 lid 1 jo. 2:134/244lid 1 BW) en commissarissen (2:142/252 lid 1 jo 2:144/254 lid 1 BW), die tot statutenwijziging (art. 2:121/231 lid 3 BW) en die tot fusie (art. 2:317 lid 1 BW).