HvJ EU, 30-01-2019, nr. C-220/17

De verwijzende rechter vraagt zich af of artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40, dat de lidstaten opdraagt het in de handel brengen van bepaalde tabaksproducten te verbieden doch niet duidelijk en nauwkeurig specificeert welke van die producten vanaf 20 mei 2016 verboden moesten worden en welke van die producten pas vanaf 20 mei 2020 verboden moeten worden, het rechtszekerheidsbeginsel schendt.

Volgens vaste rechtspraak eist het rechtszekerheidsbeginsel dat een regeling van de Unie de belanghebbenden in staat stelt de omvang van de verplichtingen die zij hun oplegt, nauwkeurig te kennen, en dat deze laatsten ondubbelzinnig hun rechten en verplichtingen kunnen kennen en dienovereenkomstig hun voorzieningen kunnen treffen (arrest van 25 juli 2018, Teglgaard en Fløjstrupgård, C-239/17, EU:C:2018:597, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Er zij echter ook aan herinnerd dat het niet noodzakelijk is dat een wetgevingshandeling zelf verduidelijkingen van technische aard verschaft en dat het de wetgever van de Unie vrijstaat om gebruik te maken van een algemeen rechtskader dat in voorkomend geval later moet worden gespecificeerd (zie in die zin arrest van 4 mei 2016, Pillbox 38, C-477/14, EU:C:2016:324, punten 78 en 139).

Dat artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40 ten eerste geen producten met een bepaald aroma specificeert waarvan het verkoopvolume in de Unie 3 % of meer van een bepaalde productcategorie vertegenwoordigt, en ten tweede niet voorziet in een concrete methode om te bepalen welke producten onder artikel 7, lid 14, van die richtlijn vallen, betekent evenwel niet dat artikel 7, leden 1, 7 en 14, van die richtlijn het rechtszekerheidsbeginsel schendt. Bij gebreke van regelgeving op dat punt op het niveau van de Unie is het namelijk aan de lidstaten of, in voorkomend geval, aan de fabrikanten zelf om een betrouwbare methode te kiezen die eerbiediging van het uit die bepaling voortvloeiende vereiste kan waarborgen (zie in die zin arrest van 4 mei 2016, Pillbox 38, C-477/14, EU:C:2016:324, punt 101).

In deze omstandigheden moet worden vastgesteld dat artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40 geen schending oplevert van het rechtszekerheidsbeginsel.

De verwijzende rechter vraagt zich om te beginnen af of deze bepaling, gelet op het door artikel 7, lid 14, van richtlijn 2014/40 gemaakte onderscheid tussen tabaksproducten aan de hand van het verkoopvolume, het beginsel van gelijke behandeling schendt.

Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het beginsel van gelijke behandeling, als algemeen beginsel van Unierecht, voorschrijft dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij dit objectief gerechtvaardigd is (arrest van 4 mei 2016, Pillbox 38, C-477/14, EU:C:2016:324, punt 35).

Of verschillende situaties vergelijkbaar zijn, moet worden beoordeeld aan de hand van alle aspecten die deze situaties kenmerken. Die aspecten moeten met name worden bepaald en beoordeeld tegen de achtergrond van het voorwerp en het doel van de handeling van de Unie die het betrokken onderscheid invoert. Bovendien moet rekening worden gehouden met de beginselen en de doelstellingen van het gebied waaronder de betrokken handeling valt (arrest van 12 mei 2011, Luxemburg/Parlement en Raad, C-176/09, EU:C:2011:290, punt 32).

Zo streeft richtlijn 2014/40 volgens artikel 1 ervan een tweeledig doel na, namelijk het beter doen functioneren van de interne markt voor tabaks- en aanverwante producten en het bereiken van een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid, met name voor jongeren (arrest van 4 mei 2016, Polen/Parlement en Raad, C-358/14, EU:C:2016:323, punt 80).

Om de doelstelling van het beter doen functioneren van de interne markt voor tabaks- en aanverwante producten te bereiken, moeten, volgens overweging 16 van richtlijn 2014/40, maatregelen die leiden tot een ongerechtvaardigde gedifferentieerde behandeling van verschillende soorten gearomatiseerde sigaretten worden vermeden.

Bovendien heeft het Hof in het arrest van 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a. (C-547/14, EU:C:2016:325, punt 114), geoordeeld dat tabaksproducten met een kenmerkend aroma ten eerste vergelijkbare objectieve kenmerken hebben en ten tweede gelijksoortige effecten hebben op het beginnen met de consumptie van tabak en op het doorgaan met tabaksgebruik.

Derhalve onderscheiden tabaksproducten die een bijzonder kenmerkend aroma bevatten en waarvan het verkoopvolume in de gehele Unie minder dan 3 % van een bepaalde productcategorie vertegenwoordigt, zich niet van tabaksproducten met een bijzonder kenmerkend aroma waarvan het verkoopvolume in de gehele Unie 3 % of meer van een bepaalde productcategorie vertegenwoordigt, noch ten aanzien van de doelstelling om de interne markt voor tabaks- en aanverwante producten beter te doen functioneren noch ten aanzien van de doelstelling om een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te bereiken.

Hieruit volgt dat de gearomatiseerde producten waarop het in artikel 7, leden 1 en 7, van richtlijn 2014/40 bedoelde verbod op kenmerkende aroma's betrekking heeft, zich met het oog op de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling in vergelijkbare situaties bevinden.

Zoals volgt uit de in punt 36 van dit arrest aangehaalde rechtspraak is een verschil in behandeling tussen vergelijkbare situaties echter gerechtvaardigd indien het berust op een objectief en redelijk criterium, dat wil zeggen wanneer het verband houdt met een door de betrokken wetgeving nagestreefd wettelijk toelaatbaar doel, en dit verschil in verhouding staat tot het met de betrokken behandeling nagestreefde doel (arrest van 16 december 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine e.a., C-127/07, EU:C:2008:728, punt 47).

In dit verband beschikt de wetgever van de Unie in het kader van de uitoefening van de hem toegekende bevoegdheden op gebieden waarop van hem politieke, economische en sociale keuzes worden verlangd en wanneer hij ingewikkelde beoordelingen moet maken, over een ruime beoordelingsbevoegdheid (arrest van 16 december 2008, Arcelor Atlantique et Lorraine e.a., C-127/07, EU:C:2008:728, punt 57). De wetgever van de Unie kon de harmonisatie, in de uitoefening van deze ruime beoordelingsbevoegdheid, dus slechts stapsgewijs uitvoeren en enkel een geleidelijke afschaffing van de unilateraal door de lidstaten genomen maatregelen verlangen (zie in die zin arrest van 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a., C-547/14, EU:C:2016:325, punten 63 en 134).

Met betrekking tot de doelstellingen van artikel 7, lid 14, van richtlijn 2014/40 volgt uit overweging 16 daarvan dat producten met een kenmerkend aroma die een groter verkoopvolume vertegenwoordigen, over een langere termijn dienen te worden uitgefaseerd, teneinde consumenten voldoende tijd te geven om naar andere producten over te stappen.

Zoals de advocaat-generaal in punt 48 van zijn conclusie heeft opgemerkt, heeft het criterium van het verkoopvolume van een bepaalde categorie van tabaksproducten met een kenmerkend aroma geen betrekking op tabaksproducten met een specifiek aroma, en is het neutraal ten opzichte van de fabrikanten. Uit het dossier waarover het Hof beschikt, blijkt namelijk niet dat tabaksproducten die een bijzonder kenmerkend aroma bevatten en waarvan het verkoopvolume in de Unie minder dan 3 % van een bepaalde productcategorie vertegenwoordigt, hoofdzakelijk door kleine en middelgrote ondernemingen worden vervaardigd. Dit criterium moet derhalve als objectief gerechtvaardigd worden beschouwd.

Bovendien moet het passend worden geacht de consument de nodige tijd te geven om over te schakelen op andere producten, zodat de economische gevolgen van het in artikel 7 van richtlijn 2014/40 neergelegde verbod kunnen worden verzoend met de noodzaak om een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te waarborgen.

Een criterium als in het hoofdgeding, dat berust op het verkoopvolume van producten, weerspiegelt immers, zoals de advocaat-generaal in punt 50 van zijn conclusie heeft aangegeven, de consumptiepatronen en het economische belang van de productie van de bedoelde producten.

In deze omstandigheden moet worden vastgesteld dat artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40 geen schending oplevert van het beginsel van gelijke behandeling.

Vervolgens vraagt de verwijzende rechter zich af of artikel 7, leden 1 en 7, van richtlijn 2014/40 verenigbaar is met het evenredigheidsbeginsel op grond dat het het in de handel brengen verbiedt van tabaksproducten met een kenmerkend aroma waarvan het marktaandeel in de gehele Unie minder dan 3 % van een bepaalde productcategorie bedraagt.

Dienaangaande is het vaste rechtspraak dat het evenredigheidsbeginsel vereist dat de handelingen van de instellingen van de Unie geschikt zijn om de legitieme doelen die met de betrokken regeling worden nageleefd te bereiken en niet verder gaan dan noodzakelijk is om deze doelen te bereiken, met dien verstande dat, wanneer een keuze tussen meerdere passende maatregelen mogelijk is, gebruik moet worden gemaakt van de maatregel die het minst belastend is en de veroorzaakte nadelen niet onevenredig mogen zijn ten opzichte van de nagestreefde doelen (arrest van 4 mei 2016, Polen/Parlement en Raad, C-358/14, EU:C:2016:323, punt 78).

Wat het rechterlijk toezicht op de in het voorgaande punt van het onderhavige arrest vermelde voorwaarden betreft, beschikt de wetgever van de Unie, zoals volgt uit de in punt 44 van dit arrest aangehaalde rechtspraak, op een gebied zoals in het hoofdgeding aan de orde is, waarin van hem politieke, economische en sociale keuzes worden verlangd en waarin hij ingewikkelde beoordelingen moet maken, over een ruime discretionaire bevoegdheid.

Gezien de doelstelling van het verbod op het in de handel brengen van tabaksproducten met een kenmerkend aroma moet worden opgemerkt dat dit verbod ook geschikt is om een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te waarborgen, met name voor jongeren. Het wordt immers niet betwist dat bepaalde aroma's bijzonder aantrekkelijk zijn voor jongeren en dat zij het beginnen met de consumptie van tabak vergemakkelijken (arrest van 4 mei 2016, Polen/Parlement en Raad, C-358/14, EU:C:2016:323, punten 81 en 82).

In dit verband heeft het Hof in de arresten van 4 mei 2016, Polen/Parlement en Raad (C-358/14, EU:C:2016:323, punt 102), en 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a. (C-547/14, EU:C:2016:325, punt 190), vastgesteld dat de wetgever van de Unie in artikel 7, lid 14, van richtlijn 2014/40 de economische gevolgen van het verbod van artikel 7 van die richtlijn afweegt tegen de noodzaak om een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te waarborgen met betrekking tot een product dat wordt gekenmerkt door zijn schadelijke eigenschappen.

Derhalve moet worden vastgesteld dat het verbod op het in de handel brengen van tabaksproducten met een kenmerkend aroma niet duidelijk verder gaat dan noodzakelijk om het beoogde doel te bereiken.

In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40 geen schending oplevert van het evenredigheidsbeginsel.

Ten aanzien van de twijfels van de verwijzende rechter over de verenigbaarheid van artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40 met artikel 34 VWEU moet bovendien worden opgemerkt dat artikel 7, leden 1, 7 en 14, van die richtlijn weliswaar een beperking vormt in de zin van artikel 34 VWEU, maar een dergelijke beperking, zoals in punt 54 van het onderhavige arrest is vastgesteld, wordt gerechtvaardigd door de economische gevolgen van het verbod van artikel 7 van richtlijn 2014/40 af te wegen tegen de noodzaak om een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid te waarborgen, en geen schending oplevert van het evenredigheidsbeginsel. Bijgevolg levert artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40 evenmin schending op van artikel 34 VWEU.

Gelet op alle voorgaande overwegingen moet op de eerste vraag, onder a) tot en met c), worden geantwoord dat uit het onderzoek van deze vraag niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van artikel 7, leden 1, 7 en 14, van richtlijn 2014/40 kunnen aantasten.

Met de tweede vraag, onder a), wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 8 tot en met 11 van richtlijn 2014/40 aldus moeten worden uitgelegd dat zij de lidstaten toestaan om, naast de omzettingsperioden van artikel 29, lid 1, en artikel 30, onder a), van die richtlijn, nog andere omzettingsperioden vast te stellen.

Opgemerkt zij dat artikel 29, lid 1, van richtlijn 2014/40 bepaalt dat de lidstaten de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking doen treden om uiterlijk op 20 mei 2016 aan die richtlijn te voldoen en dat zij die bepalingen met ingang van 20 mei 2016 toepassen, onverminderd met name artikel 7, lid 14, van die richtlijn.

Artikel 30 van deze richtlijn, met het opschrift ‘Overgangsbepaling’, bepaalt evenwel in punt a) dat de lidstaten mogen toestaan dat tabaksproducten die vóór 20 mei 2016 zijn geproduceerd of in het vrije verkeer zijn gebracht en geëtiketteerd overeenkomstig richtlijn 2001/37, tot 20 mei 2017 in de handel worden gebracht.

De artikelen 8 tot en met 11 van richtlijn 2014/40 voorzien daarentegen niet in omzettingsperioden die in de plaats komen van die van de artikelen 29 en 30 van die richtlijn.

Gelet op die overwegingen dient op de tweede vraag, onder a), te worden geantwoord dat de artikelen 8 tot en met 11 van richtlijn 2014/40 aldus moeten worden uitgelegd dat zij de lidstaten niet toestaan om, naast de omzettingsperioden van de artikelen 29 en 30 van die richtlijn, nog andere omzettingsperioden vast te stellen.

Met de tweede vraag, onder b), wenst de verwijzende rechter te vernemen, ingeval de tweede vraag, onder a), ontkennend wordt beantwoord, of artikel 9, lid 1, tweede alinea, lid 4, onder a), tweede zin, en lid 6, artikel 10, lid 1, onder b), e) en f), en artikel 11, lid 1, eerste alinea, eerste zin, van richtlijn 2014/40 een schending vormen van het evenredigheidsbeginsel en artikel 34 VWEU.

In dit verband herinnert de nationale rechter eraan dat artikel 9, lid 6, en artikel 10, lid 1, onder f), van richtlijn 2014/40 de vaststelling van bepaalde voorschriften inzake de etikettering en verpakking van tabaksproducten aan de Commissie delegeren, zonder hiervoor een termijn vast te stellen en zonder te voorzien in verdergaande overgangsregelingen of -perioden die waarborgen dat de betrokken ondernemingen voldoende tijd hebben om te voldoen aan de voorschriften van de richtlijn.

Wat het evenredigheidsbeginsel betreft, zij erop gewezen dat de algemene rechtsbeginselen, waaronder dit beginsel, deel uitmaken van de rechtsorde van de Unie, zodat zij niet alleen in acht moeten worden genomen door de instellingen van de Unie, maar ook door de lidstaten, wanneer deze de hun door de richtlijnen van de Unie verleende bevoegdheden uitoefenen (arrest van 2 juni 2016, ROZ-ŚWIT, C-418/14, EU:C:2016:400, punt 20).

In casu is richtlijn 2014/40 overeenkomstig artikel 32 ervan in werking getreden op 19 mei 2014, terwijl de lidstaten de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking moesten doen treden om uiterlijk op 20 mei 2016 aan die richtlijn te voldoen, onverminderd met name artikel 7, lid 14.

De periode van twee jaar waarover de lidstaten beschikten om voornoemde bepalingen vast te stellen met het oog op de omzetting van richtlijn 2014/40 en om ervoor te zorgen dat de betrokken marktdeelnemers voldoende tijd hebben om zich aan te passen aan de eisen van die richtlijn, is in het licht van het evenredigheidsbeginsel toereikend.

Bovendien machtigt artikel 30 van richtlijn 2014/40 de lidstaten om tot 20 mei 2017 toe te staan dat tabaksproducten die vóór 20 mei 2016 zijn geproduceerd of in het vrije verkeer zijn gebracht en geëtiketteerd overeenkomstig richtlijn 2001/37, in de handel worden gebracht.

Wat de naleving van artikel 34 VWEU door artikel 9, lid 1, tweede alinea, lid 4, onder a), tweede zin, en lid 6, artikel 10, lid 1, onder b), e) en f), en artikel 11, lid 1, eerste alinea, eerste zin, van richtlijn 2014/40 betreft, moet bovendien worden opgemerkt dat het beginsel van het vrije verkeer van goederen geen beletsel vormt voor een verbod op of beperkingen van invoer, uitvoer of doorvoer die met name gerechtvaardigd zijn uit hoofde van bescherming van de gezondheid en het leven van personen (zie in die zin arrest van 14 december 2004, Swedish Match, C-210/03, EU:C:2004:802, punt 60).

Hieruit volgt dat de bepalingen van artikel 9, lid 1, tweede alinea, lid 4, onder a), tweede zin, en lid 6, artikel 10, lid 1, onder b), e) en f), en artikel 11, lid 1, eerste alinea, eerste zin, van richtlijn 2014/40 moeten worden geacht in overeenstemming te zijn met het evenredigheidsbeginsel en met artikel 34 VWEU.

In deze omstandigheden moet op de tweede vraag, onder b), worden geantwoord dat bij het onderzoek van deze vraag niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van artikel 9, lid 1, tweede alinea, lid 4, onder a), tweede zin, en lid 6, artikel 10, lid 1, onder b), e) en f), en artikel 11, lid 1, eerste alinea, eerste zin, van richtlijn 2014/40 kunnen aantasten.

Met de derde vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 13, lid 1, onder c), en lid 3, van richtlijn 2014/40 aldus moet worden uitgelegd dat het de lidstaten opdraagt het gebruik van informatie die verwijst naar een smaak, naar geur- of smaakstoffen of naar andere additieven ook te verbieden wanneer het niet om reclame-uitingen gaat en het gebruik van de betrokken ingrediënten nog is toegestaan.

Volgens artikel 13, lid 1, onder c), en lid 3, van richtlijn 2014/40 mag de etikettering van verpakkingseenheden en van elke buitenverpakking en het tabaksproduct zelf geen enkel element of kenmerk bevatten dat verwijst naar een smaak, geur- of smaakstoffen of andere additieven, of het ontbreken daarvan. Opgemerkt zij dat die elementen en kenmerken met name kunnen worden weergegeven door teksten, symbolen, namen, merken en al dan niet figuratieve tekens.

Aangezien tabaksproducten volgens de bewoordingen van artikel 13, lid 1, onder c), van richtlijn 2014/40 ‘geen enkel element of kenmerk’ mogen bevatten dat ‘verwijst’ naar ‘smaakstoffen’ en deze elementen of kenmerken volgens de tekst van artikel 13, lid 3, van die richtlijn met name teksten, symbolen, namen, merken en al dan niet figuratieve tekens kunnen omvatten die geen reclamekarakter hebben, moet worden aangenomen dat de wetgever van de Unie geen onderscheid heeft willen maken tussen informatie die wel en informatie die geen reclame-uiting is. Deze uitlegging wordt bevestigd door het feit dat de wetgever van de Unie, in tegenstelling tot wat in artikel 13 van voornoemde richtlijn is bepaald, in artikel 20, lid 4, onder b), van diezelfde richtlijn uitdrukkelijk heeft bepaald dat verpakkingseenheden en eventuele buitenverpakkingen van elektronische sigaretten en navulverpakkingen geen elementen of kenmerken als bedoeld in artikel 13 van richtlijn 2014/40 — met uitzondering van die waarop wordt gedoeld in artikel 13, lid 1, onder c), van die richtlijn — mogen bevatten die verwijzen naar smaakstoffen of het ontbreken daarvan.

Zoals de advocaat-generaal heeft opgemerkt in punt 78 van zijn conclusie, kunnen tabaksproducten met een kenmerkend aroma voorts nog altijd worden onderscheiden van andere tabaksproducten, mits zij geen van de elementen van artikel 13, lid 1, onder a) tot en met e), van die richtlijn bevatten.

Aangezien het Hof in het arrest van 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a. (C-547/14, EU:C:2016:325, punt 141), heeft geoordeeld dat het verbod op elk element of kenmerk dat naar een smaak verwijst, van toepassing is ongeacht de vraag of de betrokken informatie feitelijk juist is, moet worden aangenomen dat dat verbod ook betrekking heeft op informatie die geen reclame-uiting is en waarin ingrediënten worden genoemd waarvan het gebruik krachtens richtlijn 2014/40 is toegestaan.

Hieruit volgt dat artikel 13, lid 1, onder c), en lid 3, van richtlijn 2014/40 aldus moet worden uitgelegd dat het de lidstaten opdraagt het gebruik van informatie die verwijst naar een smaak, naar geur- of smaakstoffen of naar andere additieven te verbieden, zelfs wanneer het niet om reclame-uitingen gaat en het gebruik van de betrokken ingrediënten nog is toegestaan.

Met de derde vraag, onder b), wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 13, lid 1, onder c), van richtlijn 2014/40, vanwege de daarin neergelegde aanzienlijke beperkingen van het gebruik van merken, artikel 17 van het Handvest schendt.

Opgemerkt moet worden dat het eigendomsrecht dat is neergelegd in artikel 17 van het Handvest, overeenkomstig lid 2 van dat artikel ook betrekking heeft op intellectuele eigendom.

Door te verbieden dat op de etikettering van verpakkingseenheden, op de buitenverpakking en op het tabaksproduct zelf merken worden vermeld die naar een aroma verwijzen, beperkt artikel 13, lid 1, onder c), van richtlijn 2014/40, gelezen in samenhang met artikel 13, lid 3, van die richtlijn, het gebruik van deze merken.

Het eigendomsrecht heeft echter geen absolute gelding, doch moet in relatie tot zijn sociale functie worden beschouwd (zie in die zin arrest van 15 januari 2013, Križan e.a., C-416/10, EU:C:2013:8, punt 113).

Deze overweging vindt haar weerslag met name in de wijze waarop het evenredigheidsbeginsel overeenkomstig artikel 52, lid 1, van het Handvest moet worden toegepast (arrest van 22 januari 2013, Sky Österreich, C-283/11, EU:C:2013:28, punt 47).

Overeenkomstig laatstgenoemde bepaling moet elke beperking op de uitoefening van de in het Handvest verankerde rechten en vrijheden bij wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden eerbiedigen en moet zij met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen (arrest van 4 mei 2016, Pillbox 38, C-477/14, EU:C:2016:324, punt 160).

In casu moet worden opgemerkt dat de beperking van het gebruik van merken wordt gesteld bij richtlijn 2014/40 en alleen betrekking heeft op het gebruik, door de fabrikanten, van hun merken op de etikettering van verpakkingseenheden, op de buitenverpakking en op het tabaksproduct zelf, zonder afbreuk te doen aan het wezen van hun merkrecht, zulks om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid te waarborgen bij het wegwerken van de belemmeringen die voortvloeien uit de nationale wetgevingen inzake etikettering [zie in die zin arrest van 10 december 2002, British American Tobacco (Investments) en Imperial Tobacco, C-491/01, EU:C:2002:741, punt 150].

Richtlijn 2014/40 laat de houders van de in artikel 13, lid 1, onder c), en lid 3, van die richtlijn bedoelde merken immers vrij om deze op elke andere wijze te exploiteren, met name door middel van groothandelsverkoop, dan de wijzen waarop in die bepalingen wordt gedoeld. Bijgevolg staat de beperking van het gebruik van merken als bedoeld in punt 93 van dit arrest niet gelijk aan het ontnemen van eigendom.

Bovendien kan, aangezien volgens overweging 16 van richtlijn 2014/40 tabaksproducten met een kenmerkende smaakstof het beginnen met de consumptie van tabak vergemakkelijken en de consumptiepatronen beïnvloeden, het verbod om op de etikettering van verpakkingseenheden, de buitenverpakking en het tabaksproduct zelf merken aan te brengen die verwijzen naar een aroma, hun aantrekkingskracht verminderen en beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang door bij te dragen tot het waarborgen van een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid.

Hieruit volgt dat uit het onderzoek van de derde vraag niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid kunnen aantasten van artikel 13, lid 1, onder c), en lid 3, van richtlijn 2014/40.