CRvB, 10-08-2021, nr. 19/3569 PW

Appellant ontving sinds 29 november 2013 bijstand, laatstelijk ingevolge de Participatiewet (PW), naar de norm voor een alleenstaande.

In het kader van het project Heronderzoek PW 2018 (project) heeft een medewerker van de gemeente Rotterdam een onderzoek ingesteld naar de rechtmatigheid van de aan appellant verleende bijstand. Op de door appellant overgelegde bankafschriften staan in de periode van 1 januari 2017 tot en met 31 januari 2018 meerdere opnames in gokinstellingen, vaak meerdere keren kort na elkaar, vermeld. De opgenomen bedragen variëren van € 1,- tot € 50,- per opname en van € 30,- tot € 314,- per maand. Appellant is op 26 februari 2018 gehoord. De bevindingen van het onderzoek zijn neergelegd in een rapport van 26 februari 2018.

Bij besluit van 9 maart 2018, na bezwaar gehandhaafd bij besluit van 19 oktober 2018 (bestreden besluit), heeft het college de bijstand van appellant over de periode van 1 januari 2017 tot en met 31 januari 2018 herzien (lees: ingetrokken) en de gemaakte kosten van bijstand tot een bedrag van € 12.413,25 van appellant teruggevorderd. Aan de besluitvorming ligt ten grondslag dat appellant zijn inlichtingenverplichting heeft geschonden door niet te melden dat hij gokactiviteiten heeft verricht. Appellant heeft geen concrete en controleerbare gegevens over de gokactiviteiten verstrekt, waardoor het recht op bijstand niet is vast te stellen.

2. Bij de aangevallen uitspraak heeft de rechtbank het beroep tegen het bestreden besluit ongegrond verklaard.

3. In hoger beroep heeft appellant zich op de hierna te bespreken gronden tegen de aangevallen uitspraak gekeerd.

4. De Raad komt tot de volgende beoordeling.

De te beoordelen periode loopt van 1 januari 2017 tot en met 31 januari 2018.

Intrekking en terugvordering van bijstand zijn voor de betrokkene belastende besluiten. Daarom rust de bewijslast om aannemelijk te maken dat aan de voorwaarden voor intrekking en terugvordering is voldaan in beginsel op de bijstandverlenende instantie. Dat betekent dat de bijstandverlenende instantie de nodige kennis over de relevante feiten moet verzamelen.

Aanleiding onderzoek

Appellant heeft aangevoerd dat de onderzoeksbevindingen onrechtmatig zijn verkregen en om die reden niet aan de besluitvorming ten grondslag mogen worden gelegd. Daartoe heeft appellant aangevoerd dat de manier waarop hij is geselecteerd voor het heronderzoek niet transparant is. Het college heeft namelijk niet duidelijk gemaakt of het gebruik heeft gemaakt van algoritmes en welke variabelen er bij de selectie zijn gehanteerd. Deze beroepsgrond slaagt niet. Hierbij is het volgende van betekenis

Voorop staat dat het college op grond van artikel 53a, zesde lid, van de PW bevoegd is onderzoek in te stellen naar de juistheid en de volledigheid van de verstrekte gegevens en zo nodig naar andere gegevens die noodzakelijk zijn voor de verlening dan wel de voortzetting van de bijstand. Deze algemene onderzoeksbevoegdheid kan steeds en spontaan worden uitgeoefend. Daartoe is geen daaraan voorafgaand en redengevend feit, signaal, grond of vermoeden vereist.

Het college heeft ter zitting van de Raad de selectie van appellant voor het heronderzoek en de werkwijze van team Heronderzoek bij het project nader toegelicht. Het is volgens het college niet mogelijk om ieder jaar een heronderzoek te verrichten naar de rechtmatigheid van de bijstand van alle bijstandsgerechtigden in de gemeente Rotterdam. Daarom worden thema’s gekozen. Er is geen onderzoeksplan voor selecties van thema’s voor het heronderzoek. Jaarlijks stemt de afdeling Werk en Inkomen van de gemeente Rotterdam met de wethouder af welke selecties worden gehanteerd. Het team Heronderzoek onderzoekt vervolgens per stadsgebied alle bijstandsgerechtigden die aan het selectiecriterium voldoen. Nadat dit onderzoek in alle stadsgebieden is afgerond, worden andere thema’s ontwikkeld die nog niet aan de orde zijn geweest. In dat kader is in 2018 de rechtmatigheid van de bijstand van de alleenstaande, alleenwonende mannen onderzocht. Na afronding van het onderzoek naar deze groep zijn ook de groepen alleenstaande, inwonende mannen, alleenstaande, alleenwonende vrouwen en alleenstaande, inwonende vrouwen onderzocht. In het geval van appellant is het onderzoek door een medewerker van het team Heronderzoek gestart omdat appellant behoorde tot de op dat moment onderzochte themagroep en aan het selectiecriterium alleenstaande, alleenwonende mannen voldeed. Er is geen gebruik gemaakt van algoritmes bij het bepalen van de onderzoeksgroep.

Het college heeft met deze toelichting de wijze van selecteren voor het rechtmatigheidsonderzoek voldoende transparant gemaakt. Het college maakt geen onredelijk gebruik van de onderzoeksbevoegdheid als het ter controle van de rechtmatigheid van verleende bijstand onderzoek instelt naar vele bijstandsgerechtigden als in dit project, waaronder onder ook appellant.

In reactie op de toelichting van het college ter zitting, heeft appellant zich op het standpunt gesteld dat met deze wijze van selecteren onderscheid wordt gemaakt op basis van geslacht en op basis van postcode. Uit de gegevens van het college kan echter niet worden afgeleid dat het college bij de selectie van de bijstandsgerechtigden in het project enig rechtens relevant onderscheid heeft gemaakt tussen verschillende groepen bijstandsgerechtigden. Het college heeft zich, anders dan appellant ter zitting heeft gesteld, niet beperkt tot een onderzoek in een bepaald postcodegebied, maar heeft ervoor gekozen het onderzoek wijk voor wijk uit te voeren. Uiteindelijk zijn bijstandsgerechtigden uit de gehele gemeente onderzocht. De stelling van appellant dat het college ten onrechte een onderscheid heeft gemaakt op basis van geslacht, slaagt, gelet op wat in 4.4.1 is vermeld, ook niet omdat zowel mannen als vrouwen aan een heronderzoek zijn onderworpen. Ook anderszins heeft appellant niet gemotiveerd waarom het project onrechtmatig is.

Kenbaarheidsvereiste

Appellant heeft verder aangevoerd dat het voor hem niet kenbaar was dat hij gokactiviteiten moest melden. Het college heeft appellant nooit informatie verstrekt over het feit dat deze activiteiten van belang kunnen zijn voor het recht op bijstand. Het college is daarmee tekort geschoten in zijn zorgplicht ten aanzien van appellant. Deze beroepsgrond slaagt niet. Daartoe is het volgende van betekenis.

Indien de betrokkene meerdere opnames in een casino of gokinstelling heeft verricht en daarbij meerdere keren kort na elkaar bedragen heeft opgenomen, is aannemelijk dat hij gokactiviteiten heeft verricht. Vergelijk de uitspraken van 9 maart 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:629 en van 7 mei 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:1548. Deze gokactiviteiten moeten worden gemeld, omdat het gokken op zichzelf een activiteit is uit de aard waarvan voortvloeit dat er inkomsten mee kunnen worden verworven. De bij het gokken ontvangen bedragen zijn bedragen die appellant met het verrichten van gokactiviteiten in handen krijgt en waarover hij vrijelijk kan beschikken. Daarom zijn deze bedragen als inkomsten aan te merken en van belang voor het recht op bijstand. Appellant had het college van de gokactiviteiten op de hoogte moeten stellen, zodat het college kon onderzoeken of appellant inkomsten heeft verworven en tot welk bedrag. Dit heeft de Raad eerder overwogen (uitspraak van 5 maart 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:703). Appellant had ook redelijkerwijs kunnen begrijpen dat de gokactiviteiten en de daarmee behaalde gokopbrengsten van belang zijn voor het recht op bijstand. Verricht een bijstandsgerechtigde activiteiten waarmee hij inkomsten kan verwerven, dan is dat van invloed op het recht op bijstand. Vergelijk de uitspraak van 20 juli 2021, ECLI:NL:CRVB:2021:1786.

Dat het college hierover niet expliciet informatie heeft verstrekt, betekent niet dat het college niet heeft voldaan aan zijn zorgplicht. De inlichtingenverplichting is immers een open norm. Dat brengt mee dat van het college niet kan worden verwacht dat het op voorhand alle concrete situaties benoemt waarmee een bijstandsgerechtigde te maken kan krijgen en die deze moet melden. Uit 4.4.1 volgt dat het appellant redelijkerwijs duidelijk moest zijn dat gokactiviteiten van invloed kunnen zijn op het recht op bijstand.

Gokactiviteiten

Niet in geschil is dat appellant in de te beoordelen periode gokactiviteiten heeft verricht. Appellant heeft echter betwist dat hij met elke opname bij een pinautomaat in een gokinstelling vervolgens gokactiviteiten heeft verricht. In de maanden april 2017, juni 2017, augustus 2017, september 2017, oktober 2017 en januari 2018 heeft appellant slechts kleine bedragen opgenomen en heeft hij niet gegokt. Deze beroepsgrond slaagt niet. Daarbij is het volgende van betekenis.

Op de bankafschriften van appellant staan in de te beoordelen periode maandelijks geldopnames in gokinstellingen vermeld van bedragen variërend van € 1,- tot € 50,- per keer. Gelet op het aantal en de frequentie van die geldopnames, die regelmatig meerdere keren op één dag gebeurden, heeft het college aannemelijk gemaakt dat appellant in alle maanden in de te beoordelen periode gokactiviteiten heeft verricht. Anders dan appellant stelt, betekent het feit dat hij in sommige maanden alleen kleine bedragen heeft opgenomen, niet dat in die maanden geen gokactiviteiten zijn verricht. Ook met kleine bedragen kunnen immers gokactiviteiten worden verricht en inkomsten worden verworven.

Vaststaat dat appellant geen melding heeft gemaakt van het gokken en van de gokopbrengsten. Wat in 4.5 tot en met 4.6.1 is overwogen betekent, dat hij hierdoor de inlichtingenverplichting geschonden, zodat het recht op bijstand over de te beoordelen periode niet kan worden vastgesteld. Het lag in die situatie op de weg van appellant om aannemelijk te maken dat hij, als hij zijn inlichtingenverplichting wel was nagekomen, recht op aanvullende bijstand zou hebben gehad. Appellant is daarin niet geslaagd. Hij heeft namelijk geen enkel controleerbaar inzicht gegeven in de omvang van zijn gokactiviteiten en ook niet in de tijdens die activiteiten uitgekeerde bedragen in de vorm van contant geld dan wel fiches of muntjes. De stelling dat appellant slechts zelden iets heeft gewonnen, leidt niet tot een ander oordeel, alleen al niet omdat die stelling ook niet is onderbouwd. Dit betekent dat het recht op bijstand niet, ook niet schattenderwijs, kan worden vastgesteld.

Terugvordering

Appellant heeft tot slot aangevoerd dat sprake is van dringende redenen om van terugvordering af te zien. Deze beroepsgrond slaagt evenmin.

Dringende redenen om van terugvordering af te zien kunnen slechts zijn gelegen in onaanvaardbare sociale of financiële gevolgen van een terugvordering voor de betrokkene. Het moet dan gaan om incidentele gevallen, waarin iets bijzonders en uitzonderlijks aan de orde is en waarin een individuele afweging van alle relevante omstandigheden plaatsvindt.

Dat volgens appellant door de terugvordering zijn schuldhulpverleningstraject waarschijnlijk zal worden beëindigd, had voor het college geen reden hoeven zijn om van terugvordering af te zien. Appellant heeft deze stelling niet met enig concreet gegeven onderbouwd. Van belang is verder dat appellant bij de verdere tenuitvoerlegging van de terugvordering de bescherming heeft van de beslagvrije voet als neergelegd in artikel 475b tot en met 475e van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering of deze bescherming zo nodig kan inroepen.

Uit 4.1 tot en met 4.7 volgt dat het hoger beroep niet slaagt, zodat de aangevallen uitspraak moet worden bevestigd. Gelet hierop bestaat geen aanleiding voor een veroordeling tot vergoeding van wettelijke rente, zodat het verzoek daartoe dient te worden afgewezen.

5. Voor een veroordeling in de proceskosten bestaat geen aanleiding.