15.5.3 Forumkeuze biedt een ruimere keuzemogelijkheid

Volgens art. 13 sub 2 EEX-V°/12 sub 2 Verdrag (verzekeringsovereenkomsten), 17 sub 2 EEX-V°/15 sub 2 Verdrag (consumentenovereenkomsten) en art. 21 sub 2 EEX-V°/17 lid 5 EEX is een forumkeuze ook toegelaten, indien de forumkeuze aan de sociaal-economisch zwakke partij1de mogelijkheid geeft het geschil bij andere gerechten aanhangig te maken dan de gerechten die bevoegd zijn op grond van de Afdelingen 3, 4 resp. 5 c.q. art. 17 lid 5 EEX. Art. 17 lid 5 EEX laat een vergelijkbare afwijking van de bevoegdheid van de art. 2 en 5 sub 1 EEX toe. Het gaat derhalve om een verruiming van het aantal fora ten gunste van de zwakke partij. Deze bepaling is een species van het bepaalde in art. 17 lid 4 Verdrag.2 Het gaat om een eenzijdige forumkeuze voor de sociaal-economisch zwakkere partij, zodat de sterke partij deze mogelijkheid niet heeft.3 Zijn in algemene zin 'gerechten' aangewezen, dan heeft de zwakke partij de keuze om de zaak bij één van deze gerechten aanhangig te maken.

Een bepaling van nationaal recht mag op deze mogelijkheid voor de zwakke partij geen inbreuk maken. Art. 8 lid 4 sub b Rv laat derhalve terecht de mogelijkheid open voor de consument om zich tot een andere rechter dan de Nederlandse rechter te wenden. Art. L121-73Code de la Consommation, dat iedere forumkeuze verbiedt in een time-sharing overeenkomst, gaat echter te ver indien de consument van de forumkeuze gebruik wil maken om een geschil voor de aangewezen rechter aanhangig te maken.4

Aangezien de wederpartij van de zwakke partij in de regel zorgt voor het opstellen van de (gestandaardiseerde) overeenkomst (bijv. een verzekeringspolis of arbeidsovereenkomst) of de algemene voorwaarden (bijv. de algemene verkoopvoorwaarden die gebruikelijk zijn in de detailhandel), zal deze mogelijkheid zich niet vaak voordoen. De wederpartij van de zwakke partij kan van deze mogelijkheid geen gebruik maken en een uitbreiding van het aantal fora is doorgaans niet in zijn belang. Er zal daarom niet vaak voorkomen dat de sterke partij in standaard overeenkomsten of algemene voorwaarden kiest voor een uitbreiding van het aantal fora. Ik kan mij alleen voorstellen dat verwijzing plaatsvindt naar de bevoegde rechter van het filiaal waar de transactie met de zwakke partij heeft plaatsgevonden. Voor de wederpartij zal hier een voordeel kunnen bestaan, omdat in de nevenvestiging de 'know how' (met name deskundigen en getuigen) over de transactie aanwezig zal zijn. De zwakke partij kan de vordering dan op grond van de forumkeuze brengen voor het bevoegde gerecht van het filiaal, agentschap of enige andere vestiging, hoewel niet is voldaan aan de eisen van art. 5 sub 5 EEX-V°Nerdrag. De zwakke partij is daartoe echter niet verplicht.

Voor verzekeringszaken doet zich nog de bijzonderheid voor dat de verzekerde en de begunstigde niet hebben ingestemd met de forumkeuze die een ruimere keuzemogelijkheid geeft. De verzekerde of begunstigde — indien niet dezelfde persoon als de verzekeringnemer — kunnen op een dergelijke forumkeuze echter toch een beroep doen, hoewel zij bij de forumkeuze geen partij zijn.5 De forumkeuze werkt in zoverre ten gunste van derden. De verzekerde of begunstigde behoeft ten tijde van het sluiten van de forumkeuze nog niet bekend te zijn, maar dat staat een beroep op de forumkeuze niet in de weg. In par. 11.2 over derdenwerking ben ik hier nader op ingaan.