4.2.3 Lichamelijk letsel

Lichamelijk letsel vormt in de praktijk de belangrijkste poort naar het smartengeld. Dat letsel kan het gevolg zijn van uiteenlopende oorzaken zoals verkeersongevallen, bedrijfsongevallen, mishandeling of behandelingsfouten van medici. Letsel aan het lichaam veroorzaakt doorgaans immateriële schade in de vorm van pijn en kan daarnaast oorzaak zijn van het verlies van lichaamsfuncties, waardoor men in allerlei activiteiten wordt belemmerd. De gedachte dat bij lichamelijk letsel een recht op vergoeding van immateriële schade dient te bestaan is inmiddels diep geworteld en ondervindt in het algemeen grote mstemming.1 In de ons omringende landen is dit overigens niet anders.

Het begrip lichamelijk letsel omvat uiteenlopende gevallen.2 Daaronder valt niet alleen verwonding in de zin van de beschadiging van weefsel door een oorzaak van buitenaf, maar ook de lichamelijke gevolgen van besmetting3 en ziekte of 'lichamelijke achteruitgang' als gevolg van niet tijdig of onjuist medisch ingrijpen.4 Beschadiging van de ongeboren vrucht kan eveneens worden aangemerkt als lichamelijk letsel (van de moeder).5

Traditioneel wordt lichamelijk letsel onderscheiden van geestelijk letsel. Hoewel de scheiding tussen lichaam en geest niet door iedereen als zinvol wordt ervaren, is zij vanuit juridisch oogpunt wel hanteerbaar, mits men de grote verwevenheid van beide facetten in het oog houdt. Lichamelijk letsel kan tevens psychische gevolgen hebben. Men denke aan geheugenstoornissen, concentratiestoornissen, neuroses, depressies, et cetera. Dergelijke gevolgen plegen bij de beoordeling van de immateriële schade als gevolg van lichamelijk letsel te worden meegewogen.6 Psychische gevolgen van een schadeveroorza-kende gebeurtenis die niet tevens (eigen) lichamelijk letsel van betekenis heeft veroorzaakt worden hierna behandeld bij de bespreking van de 'andere persoonsaantastingen'.7 Hetzelfde geldt voor eventuele somatische verschijnselen bij dergelijk geestelijk letsel.

Aan de afbakening van de inhoud van het begrip lichamelijk letsel wordt in Nederland betrekkelijk weinig aandacht besteed. Dat laat zich mogelijk mede verklaren, doordat de kwalificatie van een bepaalde aantasting als lichamelijk letsel niet bepalend is voor het verkrijgen van smartengeld. Wat niet kan worden aangemerkt als lichamelijk letsel kan immers onder omstandigheden nog worden gekwalificeerd als andersoortige persoonsaantasting en uit dien hoofde aanleiding geven tot de vergoeding van immateriële schade.8 Dit ligt bijvoorbeeld moeilijker in Duitsland, waar de 'delictsomschijvingen' van § 823 en § 847 BGB voor het ontstaan van een recht op smartengeld vergen dat sprake is van 'Körperverletzung' of 'Gesundheitsverletzung'.9

Soms bestaat twijfel of het gaat om lichamelijk letsel. Men denke aan het afknippen van haar,10 aan de beschadiging of vernietiging van protheses of van, van het lichaam afgescheiden, doch aan de persoon gebonden, lichaamsmateriaal.11 In dergelijke gevallen kan uit de hchaamsfunctie van het materiaal mijns inziens een indicatie worden afgeleid dat sprake is van een persoonsaantasting in de zin van artikel 6:106 lid 1 onder b (slot). In het Duitse recht wordt in dit verband ook het veroorzaken van een ongewenste zwangerschap aangemerkt als 'Körperverletzung' die recht geeft op smartengeld, omdat anders'das Recht am eigenen Kórper als gesetzlich ausgeformter Teil des allgemeinen Persönlichkeitsrecht' onvoldoende zou worden beschermd.12

Is eenmaal sprake van lichamelijk letsel, dan bestaat volgens artikel 6:106 lid 1 onder b recht op smartengeld. De formulering van deze bepaling biedt geen aanknopingspunt voor het aannemen van een algemene (nadere) drempel, in die zin dat eerst bij letsel van een bepaalde ernst een recht op smartengeld bestaat.13 De ernst van het letsel kan - uiteraard - wel in de omvang van het smartengeld tot uitdrukking worden gebracht.14