IV.4.2.2 Verhouding tot algemene voorzorgsmaatregelen

Er is ook een andere reden dat het onwenselijk kan zijn als de bereddingsplicht te ruim wordt toegepast. In een digitale context valt een complexe samenloopdiscussie te voorzien tussen het ontstaan van een onmiddellijk dreigend gevaar en de verplichting om algemene voorzorgsmaatregelen te treffen.

Een onmiddellijk dreigend gevaar kan min of meer spontaan ontstaan, maar kan ook te maken hebben met onvoldoende onderhoud of voorzorgsmaatregelen. Hiervoor noemde ik reeds het Staedion-arrest, waarin preventieve asbestsaneringskosten als bereddingskosten onder de AVB-verzekering werden gebracht. De Hoge Raad passeerde daarbij het verweer van de verzekeraars dat Staedion al jarenlang wist dat asbest gevaarlijk kon zijn en dat in de woningen die zij als woningcorporatie verhuurde asbest was verwerkt. Staedion had het op een acuut gevaar laten aankomen, aldus verzekeraars. Een specifiek beroep op eigen schuld komt echter niet helder naar voren.1 A-G Wuisman verwerpt dit verweer onder verwijzing naar het advies dat de deskundige aan Staedion had uitgebracht. De Hoge Raad laat zich hier verder niet over uit.

De kosten van normaal onderhoud lijken in dit arrest iets te gemakkelijk te zijn afgewenteld op de aansprakelijkheidsverzekeraar.2 Indien een verzekerde immers lang genoeg geen algemene voorzorgsmaatregelen treft, krijgt zij vanzelf te maken met een onmiddellijk dreigend gevaar op schade.3 Het is onwenselijk en ook onjuist als een verzekerde die zijn algemene onderhoudsplicht verzaakt, de kosten voor de noodmaatregelen kan claimen bij haar verzekeraar.4 Dit kan strijdig zijn met het indemniteitsbeginsel en/of het vereiste van onzekerheid (artikel 7:925 BW), of zelfs misbruik van verzekering (artikel 6:248 lid 2 BW) opleveren.5

Specifiek bij de cyberverzekering zou de verzekeraar zich in dat geval wellicht kunnen beroepen op de eigen schuld van de verzekerde wegens de schending van de verplichting om redelijke voorzorgsmaatregelen te treffen. De verzekerde organisaties weten immers dat digitale processen risico’s meebrengen en dat slecht onderhoud tot verwezenlijking van die risico’s kan leiden. Vrijwel alle cyberverzekeraars leggen de verzekerden daarbij bovendien expliciet een ‘voorzorgverplichting’ op.

Gezien de huidige lijn in de jurisprudentie zal een succesvol beroep op de schending van de algemene ‘voorzorgsverplichting’ evenwel niet gemakkelijk zijn. Bij gebrek aan duidelijkheid over de invulling van de ‘voorzorgverplichting’ van de verzekerde is lastig te onderbouwen dat daaraan niet is voldaan. Zoals ook in Staedion zal het advies van de deskundige daaraan in de weg kunnen staan, zeker nu er geen standaarden bestaan waaraan verzekerden zelf kunnen toetsen en het kennisniveau zodanig is dat verzekerden veelal vertrouwen op extern advies. Dit laat hen een grote beoordelingsvrijheid bij de inschatting van het gevaar. Door de voorzorgsverplichtingen concreter te beschrijven in de polisvoorwaarden en waar mogelijk expliciete uitsluitingen op te nemen, kunnen verzekeraars die beoordelingsvrijheid verkleinen en ongewenste situaties voorkomen.