17.7.3 Haags Forumkeuzeverdrag

Het Haags Forumkeuzeverdrag regelt de verplichtingen van de gekozen rechter en de gederogeerde gerechten nauwkeurig in de art. 5 en 6 Haags Forumkeuzeverdrag. Art. 5 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag laat geen ruimte aan de gekozen rechter zich aan het geschil te onttrekken. Deze bepaling heeft als achtergrond het uitsluiten van de forum non conveniens en de lis pendens theorieën in de common law respectievelijk civil law jurisdicties,1 maar kan mijns inziens eveneens dienen als basis om afwijkingen van de bevoegdheid van de gekozen rechter op andere gronden af te wijzen. Voor redelijkheid en billijkheid is mijns inziens derhalve geen ruimte. Dat is anders voor misbruik van omstandigheden of bevoegdheid, omdat art. 5 lid 1 Haags Forum-keuzeverdrag de gekozen rechter niet bevoegd acht indien de forumkeuze onder het recht van de aangewezen rechter nietig is.2 Het aangewezen gerecht is daarom niet bevoegd, indien het recht van die staat bepaalt dat een overeenkomst nietig of vernietigbaar is wegens misbruik van omstandigheden of misbruik van bevoegdheid. Ook ingeval van bedrog, dwaling, misleiding en bedreiging, is de overeenkomst naar de meeste rechtsstelsels nietig of vernietigbaar en daarmee de forumkeuze ongeldig.3 De overgang naar art. 6 Haags Forumkeuzeverdrag is naadloos omdat onder a is bepaald dat een niet-gekozen gerecht de zaak moet aanhouden of zich onbevoegd moet verklaren, tenzij de overeenkomst nietig of vernietigbaar is volgens het recht van het gekozen gerecht. Het gederogeerde gerecht moet derhalve eveneens het recht van de staat van de aangewezen rechter toepassen, indien een beroep wordt gedaan op misbruik van omstandigheden of bevoegdheid en een succesvol beroep volgens het recht van de staat van de gekozen rechter zou leiden tot nietigheid of vernietigbaarheid. Art. 6 sub c Haags Forumkeuzeverdrag laat ruimte om een forumkeuze te passeren, indien sprake is van duidelijk onrecht of strijd met de (internationale) openbare orde. De bepaling beoogt te voorkomen dat het aangewezen gerecht essentiële rechtsbeginselen of regels van fundamentele openbare orde niet zou toepassen.4 Daartoe behoort niet een redelijkheid en billijkheid toets, maar wel een beoordeling van misbruik van omstandigheden of bevoegdheid voor zover dat niet reeds leidt tot de nietigheid of vernietigbaarheid van de forumkeuze (art. 6 sub a Haags Forumkeuze-verdrag).