27 Belangenafweging

De misbruikvraag bij executiegeschillen moet worden beantwoord aan de hand van een afweging van de belangen die een rol spelen bij de executie van een vonnis. Niet het vonnis zelf maar de executie daarvan moet centraal staan.1 Het moet onaanvaardbaar zijn dat het vonnis, gelet op de gevolgen van de executie voor de geëxecuteerde, ten uitvoer wordt gelegd. Ook hier spelen de criteria van misbruik en belangenafweging door elkaar heen. Het overkoepelende criterium is misbruik maken van een in beginsel bestaande executiebevoegdheid. Het misbruik kan bestaan in het feit dat de executant zich de belangen van de geëxecuteerde onvoldoende aantrekt. Dat is echter pas aan de orde indien er ofwel sprake is van nieuwe feiten, ofwel van een (juridische of feitelijke) misslag.2 Een kwade bedoeling van de executant is niet vereist. Het ontstaan van een noodtoestand door executie zal ook aan de hand van een belangenafweging moeten worden vastgesteld. Daarbij is van belang dat de onevenredigheid van de belangen aan de executant kenbaar is.3 In een sprekend geval van misbruik van executiebevoegdheid door het ontstaan van een noodtoestand oordeelde de rechtbank Den Haag dat ‘er sprake is van een gezin met ernstige beperkingen in een vaste sociale structuur welke nu nog de mogelijkheid biedt zelfstandig te functioneren.’4 De executie van het ontruimingsvonnis door de gemeente werd derhalve als misbruik van bevoegdheid aangemerkt omdat, kort gezegd, de psychische en sociale schade aan de geëxecuteerde in een wanverhouding stonden tot het belang van de gemeente bij executie: ‘Elke andere oplossing brengt onherstelbare schade aan hem (de geëxecuteerde, JV) toe en waarschijnlijk hoge kosten voor de samenleving als geheel.’5 Een mooi voorbeeld van een juridische misslag levert het geval op waarbij de schuldenaar – ondanks dat de schuldsaneringsregeling op hem van toepassing was – werd veroordeeld tot voldoening van een geldbedrag. Het executeren van een dergelijk vonnis leidde tot het oordeel dat sprake was van misbruik van executiebevoegdheid.6 Juridische misslagen kunnen ook worden gevonden in het veronachtzamen van elementaire procesrechtelijke beginselen.7