9.6 Afsluiting

Reeds in 1969 is naar aanleiding van een rapport van de Commissie ter bestudering van verandering van regime voor vermogensbestanddelen van dezelfde belastingplichtige in de fiscale literatuur gediscussieerd over de vraag hoe de totaalwinst bij een sfeerovergang moet worden bepaald. Toen al begon de discussie met de vraag of het moment van realisatie of het moment dat de vermogensmutatie ontstaat het moment van belastingheffing aanwijst in geval van een sfeerovergang. Nu in 2021 wordt bij een sfeerovergang nog steeds het systeem van waardering tegen waarde in het economische verkeer op de fiscale openingsbalans gehanteerd. Uit mijn onderzoek blijkt echter dat er situaties zijn waarbij deze methode onredelijk uitwerkt. Zowel de Hoge Raad, de wetgever als het HvJ EU hebben geworsteld met de vraag wat de fiscale consequenties van een sfeerovergang van een onderneming zijn. Uiteindelijk heeft de Europese Commissie met de invoering van de ATAD-richtlijn een belangrijke eerste stap genomen om te komen tot een rechtvaardiger systeem bij grensoverschrijdende sfeerovergangen binnen de EU. Wel is het van belang dat de waarde in het economische verkeer van de vermogensbestanddelen op een objectieve en begrijpelijk manier wordt bepaald, omdat de ontvangststaat gebonden is aan de exitwaarde zoals vastgesteld door het vertrekland. De praktijk zou moeten uitwijzen of dit niet leidt tot nieuwe discussies tussen de lidstaten. In de verhouding met derde landen kunnen nog wel mismatches ontstaan bij een sfeerovergang.

Hoewel aan de ATAD-oplossing ook nadelen kleven, is dit wel een belangrijke eerste stap in de goede richting. De problematiek in binnenlandse situaties blijft echter onverkort groot. Ook in nationale situaties komen immers geregeld sfeerovergangen voor. In mijn onderzoek heb ik beoordeeld welke tekortkomingen het huidige systeem heeft en of deze kunnen worden verholpen met een alternatief systeem. Het zal de lezer niet verbazen dat dit een enorme worsteling was. Ik hoop dat dit onderzoek een eerste aanzet is om ook in binnenlandse situaties de discussie over de werking van het systeem (opnieuw) te gaan voeren en dat de wetgever zijn verantwoordelijkheid neemt en zorgt voor adequate wetgeving bij een sfeerovergang.