Rb. Assen, 20-11-2001, nr. 01/624, 625, 626 en 627 BESLU

een beschermd monument af te breken, te verstoren, te verplaatsen of in enig opzicht te wijzigen;

een beschermd monument te herstellen, te gebruiken of te laten gebruiken op een wijze, waardoor het wordt ontsierd of in gevaar gebracht.’

Beoordeling

Ontvankelijkheid

Ten aanzien van de ontvankelijkheid overweegt de rechtbank als volgt.

Dat de Stichting Behoud Aanzicht Rijksmonument voormalig gemeentehuis Eelde te Paterswolde mede is opgericht ter vermijding van de vraag wie van alle mede-ondertekenaars al dan niet belanghebbende is in de zin van artikel 1:2 van de Awb, kan naar het oordeel van de rechtbank niet doorslaggevend zijn voor de vraag of de stichting in haar beroep kan worden ontvangen.

Niet het doel waarvoor de stichting is opgericht is voor de beantwoording van de vraag of zij in haar beroep kan worden ontvangen doorslaggevend, maar slechts is van belang in hoeverre de stichting, als deelnemer aan het rechtsverkeer, alvorens beroep in te stellen, bezwaar bij verweerder heeft ingediend. Aangezien dit niet het geval is, moet het beroep van de stichting niet-ontvankelijk worden verklaard.

Vervolgens dient de vraag beantwoord te worden in hoeverre eisers als persoon en met hen degene die zij vertegenwoordigen als belanghebbenden zijn aan te merken.

Overeenkomstig het advies van de Commissie heeft verweerder in het bestreden besluit drie criteria gehanteerd ter vaststelling van de kring van belanghebbenden. Verweerder heeft op een bij het bestreden besluit behorende kaart aangegeven binnen welk gebied de belanghebbenden zich bevinden.

De omvang van het gebied is bepaald op grond van het zicht-criterium, de mate van uitstraling die het object van het besluit heeft op zijn omgeving en de ingrijpendheid van het besluit voor het object.

Eisers zijn van mening dat verweerder de grens van het gebied waarin zich de belanghebbenden bevinden te beperkt heeft getrokken en aldus het zgn. “Kiki-criterium” zoals gehanteerd in de uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van 10 juni 1999 (AB 2000/19) te eng heeft geïnterpreteerd.

De rechtbank deelt deze mening niet.

Daartoe stelt de rechtbank vast dat verweerder niet uitsluitend het zicht-criterium heeft gehanteerd. In samenhang met de door verweerder gehanteerde andere twee criteria is een categoriale groep van omwonenden tot belanghebbende gerekend. De vaststelling van deze groep kan niet in objectieve zin plaatsvinden gelet op het feit dat hantering van de overige twee criteria afhankelijk is van beoordelingen, waarover verschillend kan worden gedacht.

Bij de vaststelling van de kring van belanghebbenden heeft verweerder zich beperkt tot de directe omgeving van het object waarop het besluit betrekking heeft, hetgeen het gevolg heeft dat enerzijds omwonenden die in het geheel geen zicht hebben op het object waarop het besluit betrekking heeft tot de kring van belanghebbenden worden gerekend, en anderzijds omwonenden die -hoewel zij zicht (kunnen) hebben op het object- niet tot deze kring behoren, aangezien zij (van het object) te ver verwijderd zijn.

Gelet op de uitstraling naar de omgeving en de ingrijpendheid van het besluit komt de door verweerder gehanteerde omvang van het gebied ter bepaling van de kring van belanghebbenden de rechtbank noch onjuist, noch onredelijk voor. Daarbij laat de rechtbank meewegen dat de ingreep aan het monumentale gebouw zelve van geringe omvang is, terwijl voorts de aantasting van de monumentale tuin zich niet bevindt op de in de redengevende omschrijving aangeduide gebieden of structuren. Voorts is de rechtbank van oordeel dat, aangezien het vigerende bestemmingsplan ter plaatse reeds uitbreidingsmogelijkheden bevatte, het vorenstaande daardoor wordt ondersteund.

Eén en ander leidt tot de conclusie dat het bestreden besluit ten aanzien van de ontvankelijkheid in stand kan blijven.

Artikel 7:9 Awb

De rechtbank deelt de opvatting van eisers met betrekking tot de (niet-)toepasselijkheid van artikel 7:9 van de Awb evenmin. Eisers doelen op de omstandigheid dat tijdens de hoorzitting ten behoeve van de heroverweging kennelijk onduidelijkheid heeft bestaan omtrent de status van de tuin.

De rechtbank stelt vast dat ten tijde van de heroverweging de redengevende omschrijving van de aanwijzing van het monument aanwezig was. Voorts hebben verschillende appellanten gewezen op de omstandigheid dat de tuin als zodanig mede onder de bescherming van de monumentenwet valt. Het moge zo zijn dat tijdens de hoorzitting omtrent dit laatste onduidelijkheid heeft bestaan en dat verweerder dienaangaande nadere inlichtingen heeft ingewonnen bij de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, feit blijft dat enerzijds het standpunt van appellanten bekend was en dat anderzijds de redengevende omschrijving beschikbaar was. Wanneer al onduidelijkheid bestond, betrof dit niet de feiten of omstandigheden doch enkel de interpretatie van de feiten en omstandigheden. Op deze situatie is artikel 7:9 van de Awb niet van toepassing.

Los van het vorenstaande is de rechtbank overigens van oordeel dat, zo er sprake zou zijn geweest van strijdigheid met artikel 7:9 van de Awb, dit niet tot een vernietiging van het bestreden besluit zou hebben geleid, nu één en ander in beroep uitvoerig aan de orde is gesteld en alsnog hoor en wederhoor heeft plaatsgehad. Eisers zijn naar het oordeel van de rechtbank in hun belangen niet geschaad.

Monumentenvergunning

Bij besluit van 30 januari 2001 heeft verweerder op basis van de door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg uitgebrachte adviezen van 28 augustus 2000 en 10 januari 2001 en de adviezen van de monumentencommissie van 7 juli 2000 en 13 december 2000 vergunning verleend op grond van artikel 11 van de Monumentenwet. Bij het bestreden besluit heeft verweerder de tegen deze vergunning ingebrachte bezwaren ongegrond verklaard en het primaire besluit gehandhaafd.

Onbestreden is -en de rechtbank is ook niet anders gebleken- dat aan de formeel wettelijke vereisten is voldaan.

Eisers zijn van mening dat de adviezen van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg een genoegzame motivering ontberen en onzorgvuldig zijn voorbereid. Tevens menen eisers dat ten onrechte niet naar alternatieven is gezocht. Verweerder had daarom dan ook niet zonder meer deze adviezen aan het bestreden besluit ten grondslag mogen leggen.

De rechtbank deelt eisers opvattingen niet.

Blijkens de redengevende omschrijving valt het gemeentehuis en de bijbehorende tuin onder de bescherming van de Monumentenwet.

Aan de omschrijving wordt het volgende ontleend:

“de tuinaanleg die het monumentale karakter van het gemeentehuis versterkt omvat beplanting van verschillende soort, een royale vijver, een enigszins glooiend gazon met klein en een bloemperk. In de nabijheid van het representatieve deel ligt de bij het oorspronkelijke ontwerp behorende parkeerplaats die is afgezet met een muur van gesinterde baksteen en een beplanting van o.a. leilinden.”

Vervolgens wordt de waardering als volgt omschreven:

“gemeentehuis, waardevolle interieuronderdelen en een bijbehorende tuinaanleg zijn van cultuurhistorisch, architectuurhistorisch, typologisch, stedenbouwkundig belang alsook van belang vanwege gaafheid (met uitzondering van de overigens niet storend uitgevoerde achterzijde)”.

De rechtbank overweegt dat, wanneer de toepasselijke bepalingen van de Monumentenwet en de Woningwet in onderling verband worden beschouwd, daaruit moet worden afgeleid dat niet wordt beoogd om elke aantasting van een monument onmogelijk te maken, maar juist om bij een voorgenomen verbouwing een (extra) garantie in te bouwen dat uitdrukkelijk wordt gekeken naar de vraag of door de in beginsel (planologisch) toegestane verbouwing het monument onevenredig wordt aangetast. Dit is de in casu toe te passen beoordelingsmaatstaf.

In zijn advies van 28 augustus 2000 heeft de Rijksdienst voor de Monumentenzorg het bouwplan beoordeeld op de mate waarin de monumentale waarde wordt beïnvloed.

Daarbij is niet uitsluitend gelet op de fysieke aantasting van het gemeentehuis zelve, die overigens ook naar het oordeel van de rechtbank beperkt blijft, maar ook naar de aantasting van de tuin sec en de visuele eenheid die gemeentehuis en tuin vormen.

De Rijksdienst is daarbij gekomen tot de opvatting dat “de invloed van de beoogde nieuwbouw op de historische kwaliteit van gebouw en tuin van beperkte aard is”.

Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen, geeft het advies naar het oordeel van de rechtbank blijk van een juiste beoordelingsmaatstaf en een voldoende motivering. Daarbij merkt de rechtbank op dat, zoals ook ter zitting is gebleken, de uitbreiding zich niet bevindt op de met name in de redengevende omschrijving genoemde meest waardevolle gedeelten van de tuin, zodat de opvatting dat de aantasting beperkt van aard is redelijkerwijs getrokken kan worden.

Voorts acht de rechtbank van belang dat de Rijksdienst na kennisneming van de zienswijzen die tegen het voornemen tot vergunning verlening zijn ingediend geen aanleiding heeft gezien een ander standpunt in te nemen.

Aangezien niet gebleken is dat de adviezen van de Rijksdienst onvoldoende zijn gemotiveerd, noch dat sprake is van een onzorgvuldige voorbereiding, welk oordeel mede geldt voor de adviezen van de Monumentencommissie van het Drents landschap, komt de rechtbank tot de conclusie dat verweerder terecht de genoemde adviezen ten grondslag kon leggen aan het bestreden besluit.

Ook overigens is de rechtbank niet gebleken dat het bestreden besluit genomen is in strijd met de wet of (geschreven) beginselen van behoorlijk bestuur. Dat verweerder geen alternatieven heeft onderzocht is naar het oordeel van de rechtbank geen reden om het bestreden besluit niet in stand te houden. Verweerder diende tenslotte te beslissen op een bij haar ingediende aanvraag.

De Kapvergunning

Bij besluit van 21 december 2000, verzonden 8 januari 2001, heeft verweerder vergunning verleend voor het kappen van een linde onder de voorwaarde dat van de vergunning eerst gebruik mag worden gemaakt als een bouwvergunning is verleend en de verwijdering van de boom voor de bouw noodzakelijk is.

Bij uitspraak van 23 februari 2001 heeft de president van de rechtbank een verzoek tot schorsing van de vergunning, gelet op het ontbreken van een spoedeisend belang, onder verwijzing naar de voorwaarde bij de vergunning afgewezen.

Overeenkomstig het advies van de Commissie heeft verweerder in het bestreden besluit een nadere motivering gegeven en het primaire besluit gehandhaafd.

Zoals reeds eerder overwogen behoort de tuin onder de beschermende werking van de Monumentenwet. Daarbij gaat het met name om de structurele opzet van de tuin en de in de redengevende omschrijving voorkomende elementen.

Nu de betreffende boom daar niet toe behoort en ook overigens niet als monumentale boom is opgenomen, heeft verweerder kunnen volstaan met toepassing te geven aan het bepaalde in artikel 4.5.5 van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV).

Overigens wijst de rechtbank in dit verband nog op het advies van de Rijksdienst van 28 augustus 2000, waarin zoals reeds eerder door de rechtbank is aangegeven de consequentie van het bouwplan op de tuin is beoordeeld.

Verweerder heeft bij het bestreden besluit getoetst aan de in de APV voorkomende toetsingsgronden. De gegeven motivering kan naar het oordeel van de rechtbank de rechterlijke toets doorstaan. Daarbij moet worden geoordeeld dat het belang van de vergunninghouder in deze prevaleert boven het belang van eisers.

Conclusie

Gelet op hetgeen hierboven is overwogen concludeert de rechtbank tot ongegrond- verklaring van de beroepen van eisers.

De rechtbank acht geen termen aanwezig voor het uitspreken van een proceskostenveroordeling.

Beslist wordt als volgt.