5.5.5 Procedure rechtsvormwijziging

Nu de Belastingdienst (nog) geen vaste procedure heeft ontwikkeld met betrekking tot rechtsvormwijziging van anbi's, zijn er in elk geval twee opties om de rechtsvormwijziging van een anbi te behandelen.1 Elke rechtsvormwijziging dient opgegeven te worden.

De aard van de rechtsvormwijziging en de invulling van het wettelijke kader in het licht van de registratie, leidt ertoe dat elke rechtsvormwijziging meer of minder (dis)continue elementen vertoont.2 Vanwege de eenduidigheid voor de praktijk dient echter continuïteit of discontinuïteit als uitgangspunt genomen te worden om elke rechtsvormwijziging op dezelfde manier in het register te registreren. Indien continuïteit als uitgangspunt wordt genomen, leidt rechtsvormwijziging tot handhaving van de registratie (optie 2), discontinuïteit leidt tot een nieuwe registratie (optie 1).

Deze optie benadrukt de discontinuïteit van de rechtspersoon door rechtsvorm-wijziging en sluit aan bij de fiscale behandeling van rechtsvormwijziging 3 In de vennootschapsbelasting wordt rechtsvormwijziging als bedoeld in artikel 2:18 BW beschouwd als liquidatie van de ene en oprichting van de andere rechtspersoon. Deze systematiek geldt uitsluitend voor de vennootschapsbelasting en niet voor de Successiewet. Vooralsnog gaat de voorkeur van de Belastingdienst, mede vanuit praktisch oogpunt, naar toepassing van deze optie uit.

Na rechtsvormwijziging van een anbi zijn er twee gevolgen mogelijk, te weten verlies of behoud van de anbi-registratie. Indien bijvoorbeeld een stichting van rechtsvorm wordt gewijzigd in een naamloze vennootschap met verlies van de anbi-status wordt onder de naam van de stichting de datum van intrekking van de beschikking vermeld. Dit is de datum van de akte van rechtsvormwijziging. De naamloze vennootschap komt niet in aanmerking voor de anbi-status dus die rechtspersoon wordt niet geregistreerd.

Indien een stichting van rechtsvorm wordt gewijzigd in een naamloze vennootschap met behoud van anbi-status wordt bij de registratie van de stichting de datum van rechtsvormwijziging vermeld als datum van intrekking van de beschikking. Onder de naam van de naamloze vennootschap wordt de datum van rechts-vormwijziging vermeld onder 'datum beschikking'. Deze optie leidt daarom tot een nieuwe registratie als anbi. Uit een dergelijke manier van registreren is niet op te maken dat de naamloze vennootschap voorheen een stichting was die ook de anbi-status had. Dat is uitsluitend te achterhalen via een historisch uittreksel uit het handelsregister.

De tweede optie benadrukt de continuïteit van de rechtspersoon door rechts-vormwijziging en heeft mijn voorkeur. Ik beschouw rechtsvormwijziging als een bijzondere vorm van statutenwijziging.4 Rechtsvormwijziging dient dan ook op dezelfde als statutenwijziging behandeld te worden. Deze systematiek doet het meest recht aan het uitgangspunt dat rechtsvormwijziging het bestaan van de rechtspersoon niet beëindigt.

Deze procedure sluit aan bij de methodiek die uitgaat van continuïteit van de rechtspersoon als gehanteerd door het Ministerie van Justitie en de Kamer van Koophandel. Bij het Ministerie van Justitie wordt het B.V.- of N.V. nummer behouden indien een kapitaalvennootschap van rechtsvorm wordt gewijzigd. Toekenning van een nieuw nummer vindt niet plaats. Het unieke inschrijfnummer in het handelsregister wijzigt evenmin indien een rechtspersoon van rechtsvorm wordt gewijzigd. Vanuit het oogpunt van rechtszekerheid verdient het de voorkeur dat alle officiële registraties op eenzelfde manier de rechtsfiguur 'rechtsvorm-wijziging' in hun systemen opnemen zodat de wetstoepasser niet onnodig in verwarring wordt gebracht. Het verdient dan ook aanbeveling dat bij rechtsvormwijziging het fiscale nummer van de instelling gehandhaafd blijft.

Indien bijvoorbeeld een stichting van rechtsvorm wordt gewijzigd in een naamloze vennootschap met verlies van de anbi-status geldt wat hiervoor onder optie 1 is gezegd. Onder de naam van de stichting wordt de datum intrekking beschikking (datum akte van rechtsvormwijziging) vermeld. De naamloze vennootschap wordt niet geregistreerd.

Indien een stichting van rechtsvorm wordt gewijzigd in een naamloze vennootschap met behoud van anbi-status wordt bij de registratie van de stichting de naam vervangen door de naam zoals die luidt na rechtsvormwijziging. De vestigingsplaats wordt, voor zover van toepassing, aangepast en de datum van de beschikking blijft gehandhaafd op de oorspronkelijke datum waarop de anbi-status aan de stichting is afgegeven. Uit een dergelijke manier van registreren blijkt dat de anbi-status eerder is verkregen dan het moment waarop de naamloze vennootschap als rechtsvorm haar intrede heeft gedaan.