5.2.2 Omvang van het statutaire doel

Het statutaire doel bestaat in de eerste plaats uit de doorgaans in artikel 2 van de statuten opgenomen doelomschrijving. In de praktijk bevat deze een omschrijving van de belangrijkste activiteiten die de vennootschap zal gaan ontplooien aangevuld met een lange (relatief standaard) lijst van activiteiten die de vennootschap (mogelijk) eveneens zal gaan verrichten. Typisch gaat het daarbij om handelingen zoals:

Het opnemen van de belangrijkste werkzaamheden in de doelomschrijving van de vennootschap was een verplichting onder § 5 van de Departementale Richtlijnen 1986. Voor het overige mocht de doelomschrijving algemeen zijn. Bij de herziening van het preventief toezicht kwam § 5 van de Departementale Richtlijnen 1986 evenwel te vervallen. De wetgever vond het kennelijk niet nodig om een nadere (wettelijke) regeling te treffen.1 Een en ander betekent dat de oprichters/aandeelhouders zeer vrij zijn in het bepalen van de doelomschrijving.2^,3 Deze kan zeer krap zijn: het doel van de vennootschap is het houden van de aandelen in de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid X; of zeer ruim: het doel van de vennootschap is het behalen van winst. Er zijn slechts een paar grenzen. Een eerste ondergrens is dat de doelomschrijving een zekere (economische) activiteit binnen de vennootschap mogelijk moet maken. Het lijkt evenwel onwaarschijnlijk dat deze ondergrens in de praktijk ooit een probleem zal vormen.

Een tweede ondergrens is dat het doel van de vennootschap niet in strijd mag zijn met de wet, de goede zeden of de openbare orde. Gelet op artikel 21 lid 2 Wet op het notarisambt4 zou ook deze grens in de praktijk niet tot problemen moeten leiden. Zie bijvoorbeeld de statutaire doelomschrijvingen van de vereniging Martijn en de stichting Hells Angels Northcoast Harlingen, welke beide rechtspersonen op voet van artikel 2:20 lid 1 BW werden ontbonden omdat hun (feitelijke) werkzaamheden in strijd waren met de openbare orde.5^,6

De statutaire doelomschrijving is niet alles bepalend voor het antwoord op de vraag wat het statutaire doel van de vennootschap precies behelst. Andere statutaire bepalingen kunnen de statutaire doelomschrijving verder uitbreiden of beperken. Zij kunnen voor bepaalde handelingen van de vennootschap (die niet uitdrukkelijk in de statutaire doelomschrijving zijn opgenomen of daaruit voortvloeien) voorafgaande goedkeuring van een van de vennootschappelijke organen eisen (waaruit volgt dat deze handelingen tot het statutaire doel van de vennootschap mogen worden gerekend), 7 of bepaalde handelingen uitdrukkelijk verbieden (waardoor deze handelingen buiten het statutaire doel van de vennootschap komen te vallen).8

Tevens dienen tot het statutaire doel te worden gerekend de zogenaamde secundaire handelingen, oftewel die handelingen die naar hun aard of gebruik voortvloeien uit de statutaire doelomschrijving hoewel zij daar niet letterlijk in zijn opgenomen.9 Een aardig voorbeeld daarvan is te vinden in een beschikking van de Ondernemingskamer in een enquêteprocedure. In deze beschikking merkte de Ondernemingskamer op dat de stelling van een der partijen dat het voeren van de betreffende procedure door de vennootschap in kwestie niet tot haar statutaire doel behoorde, niet vol te houden was nu het optreden tegen onrechtmatig gedrag (waardoor het nastreven van dat doel werd gehinderd) reeds in het algemeen tot dat doel moest worden begrepen.10

Het hiervoor beschreven statutaire doel (of beter: het doel zoals dit blijkt uit de statuten) geeft een zekere grens aan waarbinnen zij die namens de vennootschap in het maatschappelijk verkeer optreden (lees: de vennootschap vertegenwoordigen) dienen te opereren.11 Ik zeg met opzet een ‘zekere grens’, aangezien de Hoge Raad in verschillende arresten bepaald heeft dat bij het beantwoorden van de vraag of door een bepaalde rechtshandeling het doel van de rechtspersoon is overschreden, alle omstandigheden in aanmerking genomen dienen te worden en dat de statutaire doelomschrijving alleen daarvoor niet beslissend is.12 Als omstandigheden noemt de Hoge Raad onder meer het antwoord op de vraag of het belang van de vennootschap met de betrokken rechtshandeling werd gediend (waarbij in het bijzonder gekeken wordt naar de gevolgen van de rechtshandeling voor de continuïteit van de onderneming van de vennootschap)13 en de omstandigheid dat de vennootschap zich in een concernverhouding bevindt.14 Het vennootschappelijk belang kan handelingen (indien dit belang ten minste met de betreffende handeling gediend is) dus onder de secundaire handelingen brengen.15