Rb. Den Haag, 25-09-2019, nr. C-09-577722-KG ZA 19-728

Het verloop van de procedure blijkt uit:

- de dagvaarding met producties;

- de akte houdende een wijziging van eis;

- de door de Staat overgelegde producties;

- de bij de mondelinge behandeling door beide partijen overgelegde pleitnotities.

De mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden op 17 september 2019. Ter zitting is vonnis bepaald op heden.

Op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting wordt in dit geding van het volgende uitgegaan.

Eiser vordert, zakelijk weergegeven:

primair: zijn feitelijke uitlevering te verbieden;

subsidiair: zijn feitelijke uitlevering uit te stellen tot na ontvangst van actuele en specifieke garanties van de Turkse autoriteiten, op verzoek van de Minister, die afdoende zijn om de dreigende flagrante schending van mensenrechten te kunnen ondervangen, dan wel tot het moment dat de uitlevering niet langer een onevenredige inbreuk maakt op het gezinsleven van eiser.

Daartoe voert eiser – samengevat – het volgende aan. Er is sprake van een dreigende schending van artikel 3 EVRM vanwege de overbevolking in het Turkse gevangeniswezen, de (stelselmatige) martelingen in detentie en de slechte (detentie)omstandigheden. Het risico op een schending van artikel 3 EVRM wordt nog vergroot door de dreigingen die eiser vanuit de familie van het slachtoffer in zijn zaak heeft ontvangen.

Voorts is er sprake van een dreigende schending van artikel 6 EVRM, met name voor wat betreft berechting door een onafhankelijke rechter binnen een redelijke termijn en onbelemmerde toegang tot een raadsman.

De gegeven garanties kunnen de dreigende mensenrechtenschendingen niet ondervangen omdat deze onvoldoende actueel en specifiek zijn. Daarbij komt dat de garanties de nodige vragen oproepen. Er is geen effective remedy om tegen de schending op te komen.

Daarnaast bestaat er een concreet risico dat uitlevering van eiser leidt tot bijzondere hardheid, gelet op de trage gerechtelijke procedures in Turkije en de gezinssituatie van eiser in Nederland.

De Minister had dan ook niet in redelijkheid tot toelaatbaarheid van de uitlevering kunnen komen.

De Staat voert verweer, dat hierna, voor zover nodig, zal worden besproken.

Op grond van de Uitleveringswet (Uw) vindt uitlevering van een opgeëiste persoon plaats nadat die door de uitleveringsrechter toelaatbaar is verklaard en vervolgens door de Minister bij besluit is toegestaan. In verband met de taakverdeling tussen de uitleveringsrechter en de Minister zoals neergelegd in de Uitleveringswet, toetst de uitleveringsrechter bij de beoordeling van de toelaatbaarheid van de uitlevering niet alle aspecten van de uitlevering. Aspecten die volgens die taakverdeling worden beoordeeld door de Minister en daarom bij de toelaatbaarverklaring door de uitleveringsrechter niet aan de orde zijn gekomen, kan de opgeëiste persoon desgewenst betrekken in een vordering bij de burgerlijke rechter die ertoe strekt de uitlevering te verbieden op de grond dat het besluit van de Minister, of de tenuitvoerlegging daarvan, onrechtmatig is tegenover de opgeëiste persoon.

Uit de artikelen 8 en 10 Uw volgt dat het oordeel over de vraag of de uitlevering een schending oplevert of tot een schending zal leiden van fundamentele rechten, zoals een inbreuk op het verbod van artikel 3 EVRM, in de taakverdeling tussen de uitleveringsrechter en de Minister is voorbehouden aan de Minister (vgl. HR 15 oktober 1996, ECLI:NL:HR:1996:ZD0547, NJ 1997, 533). Indien tegen een besluit van de Minister om de uitlevering toe te staan, wordt opgekomen bij de burgerlijke rechter met de stelling dat de uitlevering strijdig is met fundamentele rechten, dient toetsing van die beslissing een volledige te zijn (vgl. HR 15 september 2006, ECLI:NL:HR:2006:AV7387, NJ 2007, 277).

De hiervoor omschreven taakverdeling tussen de uitleveringsrechter en de Minister betekent dat de opgeëiste persoon die bij de Minister aanvoert dat zijn uitlevering een schending van fundamentele rechten oplevert of zal opleveren, het besluit van de Minister ter toetsing kan voorleggen aan de burgerlijke rechter. Beroept de opgeëiste persoon zich op feiten, omstandigheden of bewijsmateriaal waarover de uitleveringsrechter reeds heeft geoordeeld, dan kan aan dat beroep voorbij worden gegaan indien daaraan niet (ook) andere feiten, omstandigheden of bewijsmateriaal ten grondslag worden gelegd. Hetgeen in de uitleveringsprocedure niet aan de orde is gesteld en in de civiele procedure wel naar voren wordt gebracht, zal door de burgerlijke rechter in de beoordeling moeten worden betrokken. In voorkomend geval kan dit ook ertoe leiden dat in de civiele procedure op grond van deze nieuwe omstandigheden anders moet worden geoordeeld dan in de uitleveringsprocedure (HR 11 juli 2014, ECLI:NL:HR:2014:1680, NJ 2016, 14).

In de gevallen waarin zowel de verzoekende Staat als de aangezochte Staat is toegetreden tot het EVRM, moet in beginsel worden uitgegaan van het vertrouwen dat de verzoekende Staat de bepalingen van dit verdrag zal eerbiedigen, welk vertrouwen meebrengt dat ervan moet worden uitgegaan dat de opgeëiste persoon in geval van schending van enig hem bij dat verdrag toegekend recht na zijn uitlevering ter (verdere) strafvervolging het recht heeft op een daadwerkelijk rechtsmiddel als bedoeld in art. 13 EVRM voor een instantie van de verzoekende Staat. Dit betekent dat een verdragsrechtelijke verplichting tot uitlevering moet wijken voor de ingevolge artikel 1 EVRM op de Staat rustende verplichting om de rechten van dat verdrag te verzekeren indien (a) blijkt dat de opgeëiste persoon door zijn uitlevering zou worden blootgesteld aan het risico van een flagrante inbreuk op enig hem ingevolge artikel 6, eerste lid, EVRM toekomend recht, en (b) voorts naar aanleiding van een voldoende onderbouwd verweer is komen vast te staan dat hem na zijn uitlevering niet een rechtsmiddel als bedoeld in art. 13 EVRM ten dienste staat ter zake van die inbreuk.

Daarnaast staat artikel 3 EVRM in de weg aan uitlevering indien er gegronde redenen (“substantial grounds”) zijn om aan te nemen dat de opgeëiste persoon in geval van uitlevering een reëel gevaar (“a real risk”) loopt te worden onderworpen aan foltering of aan een onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing, (o.a. EHRM 7 juli 1989, ECLI:NL:XX:AB9902, NJ 1990, 158). Doet zo’n situatie zich voor dan kan de Minister niet volstaan met een verwijzing naar het vertrouwensbeginsel. Bij beoordeling van de vraag of die situatie zich voordoet heeft als uitgangspunt te gelden dat de “mere possibility of ill-treatment on account of an unsettled situation in the requesting country does not in itself give rise to a breach of Article 3” (EHRM 18 september 2012, zaak 17455 / 11 Umirov-Russia).

Artikel 3 EVRM

Eiser stelt dat hij bij uitlevering aan Turkije een concreet risico loopt op schending van artikel 3 EVRM omdat in vrijwel alle Turkse penitentiaire inrichtingen sprake is van overbevolking, marteling en overige slechte detentie-omstandigheden. Het is blijkens het hiervoor geschetste toetsingskader aan eiser om gemotiveerd te onderbouwen dat er daadwerkelijk concrete aanwijzingen zijn op grond waarvan kan worden aangenomen dat hij het hiervoor bedoelde reële risico loopt. Eiser is daarin niet geslaagd. Uit het rapport van [A], waar eiser zich in dit verband voornamelijk op beroept, en de bevindingen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken volgt immers dat voornamelijk gedetineerden die behoren tot kwetsbare groepen een reëel risico lopen om in Turkije het slachtoffer te worden van een met artikel 3 EVRM strijdige behandeling. Daarbij gaat het om aanhangers van de Gülen-beweging, personen die betrokken zijn (geweest) bij het corruptieonderzoek tegen (familie van) overheidsdienaren/leden van de regering Erdogan, personen met een Koerdische achtergrond en personen met (vermeende) banden met de PKK. Niet ter discussie staat dat eiser niet behoort tot een dergelijke risicogroep en dat hij niet wordt vervolgd voor een politiek getint delict. Eiser wordt immers vervolgd voor doodslag dan wel moord. Een en ander laat onverlet dat blijkens de beschikbare informatie incidenteel ook verdachten en veroordeelden van commune delicten binnen het Turkse gevangeniswezen het slachtoffer worden van een met artikel 3 EVRM strijdige bejegening. Dit is echter een algemeen risico dat in feite iedere verdachte of veroordeelde van een commuun delict loopt. Een voldoende geconcretiseerd reëel risico levert dit ten aanzien van eiser niet op. Van belang hierbij is dat [A] de omstandigheden in Turkse penitentiaire inrichtingen in zijn algemeenheid (ondanks de eveneens door hem geconstateerde overbevolking en daaruit op diverse aspecten van het gevangeniswezen voortvloeiende problematiek) als bevredigend dan wel in ieder geval als aanvaardbaar heeft aangemerkt en het Ministerie van Buitenlandse Zaken sindsdien heeft vastgesteld dat verdachten van commune delicten, ondanks het feit dat de (inmiddels afnemende) overbevolking en daaraan gerelateerde problematiek nog altijd niet volledig is teruggedrongen/opgelost, redelijk tot goed worden behandeld. Daarnaast hebben de Turkse autoriteiten ten aanzien van eiser de nodige garanties verstrekt dat hem niet een met artikel 3 EVRM strijdige behandeling ten deel zal vallen. Bij gebreke van een gebleken reëel risico ten aanzien eiser kan niet worden gezegd dat de door de Turkse autoriteiten verstrekte garanties onvoldoende zijn, terwijl evenmin aanleiding bestaat om aan te nemen dat ten aanzien van eiser niet conform deze garanties zal worden gehandeld. Meer in het bijzonder mag erop worden vertrouwd dat eiser conform de gedane toezegging zal worden ondergebracht in een penitentiaire inrichting die, gelet op de categorie van de aan hem tenlastegelegde strafbare feiten en het veiligheidsrisico, voor hem geschikt is. Voorts is van belang dat de Turkse autoriteiten hebben toegelicht dat de Turkse regelgeving voorziet in concrete mogelijkheden om op te komen tegen slechte behandeling en marteling in penitentiaire inrichtingen, en dat zij hebben toegezegd dat deze mogelijkheden ook daadwerkelijk aan eiser ter beschikking zullen staan.

De niet onderbouwde stelling van eiser dat hij door de familie van het slachtoffer in zijn zaak is bedreigd, is evenmin voldoende om een dreigende schending van artikel 3 EVRM aan te nemen. Er dient op te worden vertrouwd dat de Turkse autoriteiten de veiligheid van eiser in detentie zullen waarborgen. Eiser heeft ook gesteld dat hij na uitlevering in een politiecel terecht zal komen en daar te maken zal krijgen met geweld. De Staat heeft dat gemotiveerd betwist. De liaison officer in Turkije heeft immers desgevraagd bevestigd dat opgeëiste personen na uitlevering direct naar een huis van bewaring worden gebracht en niet eerst naar een politiebureau. Gelet hierop kan er niet van uit worden gegaan dat eiser na zijn uitlevering in aanraking zal komen met politieambtenaren. Voor zover eiser nog stelt dat het zogenoemde CPT-rapport moet worden afgewacht, kan dat standpunt niet worden gevolgd. Met het CPT-bezoek is immers specifiek onderzoek gedaan naar de omstandigheden in politiedetentie, zo staat vermeld in het nieuwsbericht van mei 2019 over het bezoek. Zoals hiervoor vermeld, zijn de omstandigheden in politiedetentie niet relevant voor eiser.

Artikel 6 EVRM

Vervolgens is aan de orde de vraag of eiser voldoende heeft onderbouwd dat hij bij uitlevering zal worden blootgesteld aan het risico van een flagrante inbreuk op artikel 6 EVRM.

De voorzieningenrechter beantwoordt die vraag ontkennend. Niet ter discussie staat dat de Turkse autoriteiten zich sinds de mislukte couppoging actief hebben bemoeid met de benoeming van rechters en openbare aanklagers en het functioneren van politie en justitie in zijn algemeenheid. Niet gebleken is echter dat deze bemoeienis het door artikel 6 EVRM beschermde recht van eiser op een eerlijk proces in de kern aantast. Zoals reeds in eerdere jurisprudentie is uitgemaakt, heeft deze bemoeienis onmiskenbaar tot gevolg dat de aanhangers van Gülen alsmede personen die betrokken zijn (geweest) bij het corruptieonderzoek tegen (familie van) overheidsdienaren/leden van de regering Erdogan en personen met een Koerdische achtergrond en (vermeende) banden met de PKK in een kwetsbare positie zijn komen te verkeren. Eiser wordt – zoals uit het voorgaande blijkt – verdacht van commune delicten en maakt geen deel uit van een van de hiervoor genoemde kwetsbare groepen. Concrete aanwijzingen dat de Turkse overheid (eveneens) structureel invloed/druk uitoefent op commune strafzaken, zoals die van eiser, ontbreken. Het voert aldus te ver om op voorhand aan te nemen dat de gesignaleerde overheidsbemoeienis ertoe zal leiden dat de rechter(s) in de commune strafzaak van eiser onvoldoende onafhankelijk/onpartijdig zal/zullen zijn.

Daarnaast is van belang dat de Turkse autoriteiten schriftelijk hebben bevestigd dat de tijdens de noodtoestand uitgevaardigde maatregelen (waaronder de verlenging van de duur van de inverzekeringstelling) uitsluitend gelden ten aanzien van misdrijven tegen de staatsveiligheid, de constitutionele orde, de nationale defensie en staatsgeheimen, alsmede ten aanzien van terroristische misdrijven. Eiser wordt vervolgd voor commune delicten, zodat er vanuit mag worden gegaan dat deze maatregelen op hem niet van toepassing zullen zijn. Eiser heeft in het licht van de door de Turkse autoriteiten gegeven garantie dat hij – kort gezegd – recht heeft op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn conform de standaarden van artikel 6 EVRM, voorts onvoldoende onderbouwd dat hem geen toegang tot een advocaat zal worden verleend en dat de redelijke termijn in zijn strafzaak zal worden overschreden. Dit klemt temeer nu uit de bevindingen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken volgt dat het voor commune delicten in het algemeen geen probleem is om een advocaat te vinden en de doorlooptijden in commune strafzaken redelijk tot goed zijn. Ook staat vast dat er inmiddels veel nieuwe rechters zijn aangesteld, ter vervanging van de ontslagenen. Indien eiser tijdens zijn strafproces in Turkije niettemin geconfronteerd mocht worden met een (dreigende) flagrante schending van zijn door artikel 6 EVRM beschermde rechten, mag er bovendien op worden vertrouwd dat hem alsdan conform de daartoe door de Turkse autoriteiten gedane toezegging een voldoende effectief rechtsmiddel als bedoeld in artikel 13 EVRM ten dienste zal staan.

bijzondere hardheid

Op grond van vaste rechtspraak is van bijzondere hardheid geen sprake als de hardheid is gelegen in een gevolg dat inherent is aan de uitlevering zelf of aan de detentie die de uitlevering meebrengt. De voldoening aan een uitleveringsverplichting vormt in beginsel een toegelaten inbreuk op het gezinsleven van eiser. Vaststaat dat de kinderen van eiser bij hun moeder wonen, zodat niet kan worden aangenomen dat zij van (enkel) eiser afhankelijk zijn. Eiser heeft voorts betoogd dat hij in Nederland voor zijn zieke moeder zorgt, maar ook die omstandigheid levert geen bijzondere hardheid op. Eiser heeft immers een omvangrijke familie en veel familieleden – onder wie acht broers en zussen – wonen in Nederland. Niet valt in te zien dat geen van hen in staat zal zijn de zorg voor hun moeder zo nodig op zich te nemen, nog daargelaten dat zij aanspraak kan maken op hulp van derden, bijvoorbeeld via de WMO.

Uit al het voorgaande volgt dat de vorderingen van eiser dienen te worden afgewezen. Eiser zal, als de in het ongelijk gestelde partij, worden veroordeeld in de kosten van dit geding.

De voorzieningenrechter:

wijst het gevorderde af;

veroordeelt eiser in de kosten van dit geding, tot dusverre aan de zijde van gedaagde begroot op € 1.619,--, waarvan € 980,-- aan salaris advocaat en € 639,-- aan griffierecht;

verklaart deze kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.

Dit vonnis is gewezen door mr. S.J. Hoekstra-van Vliet en in het openbaar uitgesproken op 25 september 2019.

hvd