1.4 Leeswijzer en plan van behandeling

40. Dit onderzoek bestaat uit drie gedeelten. Deel I bevat de verklaring voor het bestaan van mechanismen om subjectieve rechten aan te vullen; deel II bevat een beschrijving van de figuren die het Nederlandse vermogensrecht kent om subjectieve rechten aan te vullen; deel III brengt delen I en II samen door te bekijken of de wijze waarop het Nederlandse vermogensrecht het aanvullen van subjectieve rechten regelt, overeenstemt met hetgeen men op basis van de ratio van het aanvullen van subjectieve rechten zou verwachten. Zoals gezegd is deel I van dit boek toegespitst op theorievorming, terwijl deel II juist praktisch is ingestoken. Deel III is van gemengde aard.

41. Ik kan me goed voorstellen dat de lezer vooral geïnteresseerd is in één of enkele delen van het boek. Voor de lezer die niet het hele boek van kaft tot kaft wil lezen is daarom geprobeerd de afzonderlijke onderdelen zo veel mogelijk ‘stand-alone’ te schrijven. Waar het niet mogelijk is om een tekstgedeelte zelfstandig te lezen, is door middel van verwijzingen aangegeven welke andere tekstgedeelten geraadpleegd dienen te worden voor een volledig begrip. Daarnaast zijn de afzonderlijke delen voorzien van samenvattingen. De lezer die het boek van begin tot eind leest, kan deze samenvattingen overslaan; ze bevatten geen nieuwe informatie. Wanneer ik bij het samenbrengen van meerdere tekstgedeelten nieuwe informatie toevoeg, gebruik ik niet de noemer ‘samenvatting’, maar de noemer ‘conclusie’. Voor de lezer die vooral wil grasduinen, volgt hier een korte inhoudsindicatie van de ‘highlights’ van de verschillende delen.

42. Deel I bestaat uit de hoofdstukken 2 tot en met 8, waarin ik stapsgewijs een criterium ontwikkel om subjectieve rechten aan te vullen. Na een inleiding in hoofdstuk 2, laat ik in hoofdstuk 3 zien dat subjectieve rechten bestaan uit meerdere juridische posities die de gerechtigde inneemt in relatie tot anderen. In hoofdstuk 4 bespreek ik enkele (rechts)economische concepten die ik in de volgende hoofdstukken gebruik. In hoofdstuk 5 laat ik zien hoe subjectieve rechten zijn opgebouwd, zodat ik in hoofdstuk 6 kan bespreken op welke manieren subjectieve rechten kunnen worden aangevuld. In hoofdstuk 7 gebruik ik de concepten uit hoofdstuk 4 om te criteria te ontwikkelen om het aanvullen van subjectieve rechten zo optimaal mogelijk te laten plaatsvinden. Hoofdstuk 8 bevat de samenvatting van deel I. De hoofdstukken 2 tot en met 8 nemen vooral gebaseerd (Anglo-) Amerikaans rechtswetenschappelijke literatuur als uitgangspunt. Voor de geïnteresseerde lezer geef ik in hoofdstuk 9 een korte beschrijving van de overeenkomsten en verschillen tussen hetgeen ik in de voorgaande hoofdstukken uiteen heb gezet en de gangbare Nederlandse juridische doctrine.

43. Deel II bevat, verspreid over de hoofdstukken 10 tot en met 17, een beschrijving van het geldende Nederlandse recht. Na een inleiding in hoofdstuk 10 bespreek ik de mechanismen waarmee naar Nederlands recht subjectieve rechten worden opgebouwd en aangevuld. Voor elk van deze rechtsfiguren is een hoofdstuk gereserveerd, waarin achtereenvolgens onder meer de achtergrond en enkele voorbeelden van de rechtsfiguur, de praktische relevantie ervan, de vereisten voor toepassing, de consequenties van het overgaan, bezwaren en beslaan van het samenhangende goed en de ruimte voor partijafspraken aan de orde komen. In hoofdstuk 11 en 12 bespreek ik ter inleiding het opbouwen van rechtsobjecten en het opbouwen van subjectieve rechten. De hoofdstukken 13 tot en met 17 gaan daadwerkelijk over het aanvullen van subjectieve rechten. In hoofdstuk 13 behandel ik het toevoegen van juridische posities aan een subjectief recht door de overheid. Hoofdstukken 14 tot en met 16 behandelen het mechanisme waarbij de overheid subjectieve rechten ‘automatisch’ aanvult met door partijen ter beschikking gestelde juridische posities. Hoofdstuk 14 gaat over afhankelijke rechten, hoofdstuk 15 over kwalitatieve rechten en hoofdstuk 16 over nevenrechten. In hoofdstuk 17, ten slotte, bespreek ik de mogelijkheid voor partijen om buiten de overheid om subjectieve rechten aan te vullen, door aanspraken te verschaffen aan eenieder die de hoedanigheid heeft van rechthebbende van een specifiek subjectief recht.

44. Deel III bevat, verspreid over de hoofdstukken 18 tot en met 21, een evaluatie van het geldende Nederlandse vermogensrecht (deel II) op basis van de reden(en) om subjectieve rechten aan te vullen en de maatstaven die daarvoor gehanteerd zouden moeten worden (deel I). Na een inleiding in hoofdstuk 18 bespreek ik in hoofdstuk 19 hoe de mogelijkheden die het Nederlandse recht biedt om subjectieve rechten aan te vullen, zich verhouden tot de uitgangspunten uit deel I, waarna ik in hoofdstuk 20 kijk naar de concrete invulling die in het Nederlandse recht wordt gegeven aan deze mogelijkheden. In hoofdstuk 21 trek ik de conclusies uit het onderzoek. Hier vindt ook de beantwoording van de onderzoeksvraag plaats. Deze drie hoofdstukken kunnen gezamenlijk worden gelezen als uitgebreide samenvatting van het boek.

45. Het inhoudelijke deel van het boek wordt afgesloten met een beknoptere Nederlandstalige samenvatting in hoofdstuk 22 en een Engelstalige samenvatting in hoofdstuk 23. Daarna zijn achtereenvolgens een lijst met gebruikte literatuur, een jurisprudentieregister, een wetsartikelenregister en een trefwoordenregister te vinden.