4.5 Samenvatting en conclusie

144. In dit hoofdstuk heb ik drie economische concepten besproken: transactiekosten, het maximaliseren van maatschappelijke welvaart en (rechtvaardigingen voor) marktingrijpen. Ik heb deze concepten losstaand besproken, maar ze houden verband met elkaar. Als men het maximaliseren van maatschappelijke welvaart als doelstelling neemt, dan zal men proberen om deelnemers aan het rechtsverkeer zo veel mogelijk transacties met elkaar aan te laten gaan die hun onderlinge welvaart (en daarmee de maatschappelijke welvaart) verhogen. Hoe lager de transactiekosten gemaakt kunnen worden die daarmee gemoeid zijn, hoe meer transacties kunnen worden gesloten. Voor (overigens efficiënte) transacties die niet tot stand kunnen komen omdat de transactiekosten die ermee gemoeid zouden zijn te hoog zijn, kan worden geprobeerd om door marktingrijpen toch de subjectieve rechten in kwestie toe te delen aan degene die er het meeste nut aan ontleent. Marktingrijpen heeft echter zijn eigen kosten, die moeten worden afgezet tegen het extra nut dat eraan wordt ontleend.

145. Voor marktingrijpen geldt nog een tweede afweging die gemaakt moet worden. Hoe zekerder men wil zijn dat een maatregel daadwerkelijk efficiënt is om maatschappelijke welvaart te verhogen, des te minder snel die maatregel zal worden aangeraden. Dit komt doordat totale zekerheid over de efficiëntie van een maatregel slechts bestaat indien iedereen het erover eens is dat de maatregel dient te worden doorgevoerd. Dat zal niet snel het geval zijn. Stelt men minder hoge eisen aan het aantal partijen dat met een maatregel instemt, dan daalt daarmee ook de zekerheid dat de maatregel daadwerkelijk efficiënt is om maatschappelijke welvaart te verhogen. Bij het doen van aanbevelingen over marktingrijpen is het goed om aan te geven aan welke kant het ‘gevaar’ schuilt. Het vereisen van Pareto-efficiëntie zorgt ervoor dat doorgevoerde maatregelen met hoge mate van waarschijnlijkheid efficiënt zijn, maar dat slechts weinig maatregelen zullen worden doorgevoerd. Het hanteren van Kaldor-Hicks-efficiëntie zorgt er daarentegen voor dat meer maatregelen zullen worden doorgevoerd, maar dat met minder zekerheid te zeggen is of de doorgevoerde maatregelen efficiënt zijn. Het gebruik van zogenaamde ‘choice architecture’ houdt het midden tussen de twee.