7.3.1 Rechtsinbreuk

In het geval van verplaatste schade kunnen naar ik meen ook andere personen dan de rechthebbende op grond van de rechtsinbreuk aanspraak hebben tot schadevergoeding. Ik bespreek dit in hoofdstuk 15 nader.6

In bijvoorbeeld het geval van een inbreuk op een eigendomsrecht laten zich verschillende soorten schade denken: (i) kosten voor het opheffen van de inbreuk, (ii) kosten voor herstel van het voorwerp van het recht en (iii) geleden verlies of gederfde inkomsten vanwege het niet hebben van het (ongestoord) genot van het recht.7

De inbreuk op het eigendomsrecht maakt dat een voldoende normatief verband bestaat met de kosten van het opheffen van de inbreuk. Dit volgt dadelijk uit de erkenning van het subjectieve eigendomsrecht: hiermee is een sfeer gecreëerd waaruit anderen dienen weg te blijven.8 De begrenzing van het begrip rechtsinbreuk speelt hier wel een belangrijke rol. Met name wanneer op een meer indirecte wijze aantasting van het voorwerp van een recht plaatsvindt, behoeft geen sprake te zijn van een rechtsinbreuk, zodat op deze grond de kosten voor het opheffen van de inbreuk niet vergoed behoeven te worden.9 Degene die bijvoorbeeld onkruid laat groeien op zijn perceel, terwijl de zaden van dat onkruid op een naburig perceel waaien, maakt in beginsel geen inbreuk op het recht van de eigenaar van dat naburige perceel, waardoor de kosten van het verwijderen van die zaden of dat onkruid niet op grond van een rechtsinbreuk behoeven te worden vergoed.10

Wanneer bij een inbreuk op een eigendomsrecht het voorwerp van het recht wordt aangetast, bestaat ook een voldoende normatief verband met de waardevermindering c.q. de kosten van herstel van het voorwerp van het recht en kan deze schade dus worden toegerekend. In die gevallen waarin de aantasting van het voorwerp van het eigendomsrecht geldt als een onrechtmatige rechtsinbreuk, zou daarmee naar mijn mening niet verenigbaar zijn om geen aanspraak op vergoeding van de schade die bestaat uit deze aantasting aan te nemen. Illustratief is in dit verband de zaak Unocal/Conoco.11 Oliemaatschappij Conoco onttrekt olie aan een gebied waarop oliemaatschappij Unocal het exclusieve recht heeft om olie te winnen. Naar het oordeel van de Hoge Raad pleegt Conoco aldus een rechtsinbreuk op dat subjectieve recht van Unocal. De schade van Unocal ten gevolge van deze rechtsinbreuk bestaat uit het verlies van de waarde van die olie (minus voor de winning en verkoop te maken kosten). Voor deze schade dient mijns inziens (in cassatie is dit aspect niet aan de orde gekomen) vanwege Conoco’s rechtsinbreuk in beginsel aansprakelijkheid te bestaan en dus te worden toegerekend. De schade ten gevolge van de rechtsinbreuk die bestaat uit het weggenomen zijn van het object van het subjectieve recht is een basale schadesituatie. Ook hier geldt dat de grenzen aan het begrip rechtsinbreuk een belangrijke beperking vormen van de mogelijkheid om met behulp van deze onrechtmatigheidscategorie aanspraak te maken op schadevergoeding: lang niet elke handeling die een aantasting van het voorwerp van het recht tot gevolg heeft geldt immers als rechtsinbreuk.

Onder omstandigheden kan de erkenning van een subjectief recht maken dat geconcludeerd dient te worden dat een toereikend normatief verband bestaat met schade die ontstaat vanwege het niet hebben van het (ongestoord) genot van het recht. Te denken valt aan derdenbeslag op de rekening-courant van een vermeende schuldenaar. Wanneer de beslaglegger geen aanspraak jegens de vermeende schuldenaar heeft, wordt met deze beslaglegging inbreuk gemaakt op een subjectief recht van de vermeend schuldenaar jegens zijn bank. Indien de vermeend schuldenaar aantoont dat hij zonder het beslag het vermogen zou hebben aangewend om bepaalde inkomsten te genereren, ligt mijns inziens voor de hand dat tussen de rechtsinbreuk en de schade een toereikend normatief verband bestaat en die schade dus in beginsel dient te worden vergoed.