HR, 13-11-2026, nr. 24/02391

Belanghebbende heeft bij de Rechtbank beroepen ingesteld omdat volgens hem:(i) niet tijdig is beslist op een door belanghebbende bij de directeur van de Belastingdienst ingesteld administratief beroep tegen de afwijzing van een verzoek om uitstel van betaling van een hem opgelegde naheffingsaanslag in de motorrijtuigenbelasting (hierna: de naheffingsaanslag),(ii) niet tijdig is beslist op een bij dat administratieve beroep gedaan verzoek om uitstel van betaling van de naheffingsaanslag, en(iii) de ontvanger niet tijdig heeft beslist op een verzoek van belanghebbende om uitstel van betaling van de naheffingsaanslag en de daarop betrekking hebbende bedragen aan invorderingsrente en betekeningskosten.

De Rechtbank heeft bij uitspraak van 17 juli 2023, met toepassing van artikel 8:54 Awb, zich onbevoegd verklaard de beroepen in behandeling te nemen (hierna: de uitspraak van 17 juli 2023).

Belanghebbende heeft tegen de uitspraak van 17 juli 2023 verzet gedaan. Dat verzet is ongegrond verklaard op de volgende gronden.

De Rechtbank heeft geoordeeld dat een belastingschuldige tegen het uitblijven van een beslissing op een bij de directeur van de Belastingdienst ingesteld administratief beroep, respectievelijk op een aan de directeur van de Belastingdienst gedaan verzoek om uitstel van betaling van een belastingaanslag, geen beroep kan instellen bij de belastingrechter en dat belanghebbende zich voor het aanwenden van rechtsmiddelen in die gevallen moet wenden tot de civiele rechter. Ook wat betreft het door belanghebbende ingestelde beroep tegen het uitblijven van een beslissing van de ontvanger op het hiervoor in 2.1, onder (iii) vermelde verzoek heeft de Rechtbank geoordeeld dat de Rechtbank zich terecht onbevoegd heeft verklaard, en terecht belanghebbende erop heeft gewezen dat hij zich daarvoor moet wenden tot de civiele rechter. De beslissing van de ontvanger op een verzoek om uitstel van betaling is niet een voor bezwaar vatbare beschikking als bedoeld in de AWR. Er staat daarom daartegen geen beroep open bij de (fiscale) bestuursrechter, aldus de Rechtbank.

De Rechtbank heeft, onder verwijzing naar het arrest van de Hoge Raad van 20 december 2013, ECLI:NL:HR:2013:179 (hierna: het arrest van 20 december 2013), verworpen de door belanghebbende in verzet aangevoerde grond dat in de uitspraak van 17 juli 2023 is nagelaten te beslissen op zijn verzoeken om toekenning van dwangsommen. In de hiervoor in 2.3.2 bedoelde gevallen is de (fiscale) bestuursrechter evenmin bevoegd te beoordelen of een dwangsom is verschuldigd, aldus de Rechtbank.

De Rechtbank heeft verworpen de klacht van belanghebbende dat zijn recht op een eerlijk proces als bedoeld in artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: het EVRM) is geschonden. Uit de uitspraak van 17 juli 2023 volgt duidelijk, aldus de Rechtbank, op welke gronden de Rechtbank niet bevoegd is om de beroepen te behandelen. Deze onbevoegdverklaring levert geen strijd op met het recht op een eerlijk proces. Belanghebbende heeft een rechtsingang bij de civiele rechter om op te komen tegen het uitblijven van beslissingen op het door hem ingestelde administratieve beroep en de verzoeken om uitstel van betaling.

De Rechtbank heeft in hetgeen belanghebbende heeft aangevoerd, geen reden gezien om prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie te stellen. Zij is daartoe ook niet verplicht, aldus de Rechtbank.

De klachten zijn gericht tegen de hiervoor in 2.3.2 tot en met 2.3.5 weergegeven oordelen van de Rechtbank. Volgens de klachten heeft de Rechtbank zich ten onrechte onbevoegd verklaard met betrekking tot de hiervoor in 2.1 vermelde beroepen en heeft zij ten onrechte geoordeeld dat zij niet bevoegd is een oordeel te geven of een dwangsom is verschuldigd. De klachten betogen dat deze oordelen, evenals het arrest van 20 december 2013 waarnaar de Rechtbank ter onderbouwing van deze oordelen heeft verwezen, in strijd zijn met het door artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: het Handvest) en artikel 6 van het EVRM beschermde recht op toegang tot een onafhankelijke rechter. De Hoge Raad wordt verzocht aan het Hof van Justitie prejudiciële vragen te stellen over de uitleg van artikel 47 van het Handvest.

Bij de behandeling van deze klachten wordt het volgende vooropgesteld.

Op grond van artikel 25, lid 1, van de Invorderingswet 1990 (hierna ook: de IW 1990) kan de ontvanger onder door hem te stellen voorwaarden aan een belastingschuldige voor een bepaalde tijd bij beschikking uitstel van betaling verlenen. Voor het antwoord op de vraag of tegen zo’n beschikking beroep kan worden ingesteld bij de bestuursrechter, is hoofdstuk 8 Awb bepalend.

Op grond van artikel 8:1 Awb kan een belanghebbende beroep instellen bij de bestuursrechter tegen een besluit als bedoeld in artikel 1:3, lid 1, Awb, dat wil zeggen een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling.In afwijking daarvan bepaalt artikel 8:5, lid 1, Awb dat geen beroep kan worden ingesteld tegen een besluit als bedoeld in artikel 1 van de bij de Algemene wet bestuursrecht behorende Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak. Blijkens artikel 1 van die regeling kan geen beroep worden ingesteld tegen een besluit dat is genomen op grond van de Invorderingswet 1990, met uitzondering van besluiten die zijn genomen op grond van de artikelen 30, 49 en 62a van die wet.

Uit het vorenstaande volgt dat de Awb niet voorziet in het instellen van beroep bij de bestuursrechter tegen een door de ontvanger op grond van artikel 25, lid 1, van de IW 1990 gegeven beslissing.2.Daaraan doet niet af dat op grond van artikel 25.7.1 van de Leidraad Invordering 2008 administratief beroep kan worden ingesteld tegen een dergelijke beslissing. Ook tegen de beslissing op zo’n administratief beroep voorziet de Awb niet in de mogelijkheid van beroep bij de bestuursrechter.

Voor zover de klachten aanvoeren dat de Rechtbank de door belanghebbende opgeëiste dwangsommen had moeten vaststellen, geldt het volgende.Op grond van artikel 1, lid 2, van de IW 1990 is titel 4.1 Awb, waarin de regeling inzake het recht op een dwangsom bij niet-tijdig beslissen is opgenomen (zie afdeling 4.1.3.2 Awb), niet van toepassing. Er is niet een andere wettelijke regeling op grond waarvan de ontvanger een dwangsom kan verbeuren wegens het niet-tijdig beslissen op een op de voet van artikel 25, lid 1, van de IW 1990 gedaan verzoek om uitstel van betaling. Het voorgaande brengt mee dat ook het in titel 4.1 van de Awb voorziene bezwaar, beroep en hoger beroep tegen het niet toekennen van een dwangsom, niet van toepassing is.

Uit het hiervoor in 3.2.1 tot en met 3.2.4 beschreven wettelijke stelsel van rechtsbescherming volgt dat de bestuursrechter niet bevoegd is om een beroep te behandelen dat een door de ontvanger op grond van artikel 25, lid 1, van de IW 1990 genomen beslissing betreft, dan wel een beslissing op een daartegen bij de directeur van de Belastingdienst ingesteld administratief beroep, of daarmee verband houdende dwangsombesluiten. Dit betekent verder dat de bestuursrechter ook niet bevoegd is kennis te nemen van een beroep tegen het niet-tijdig nemen van dergelijke beslissingen.Anders dan de klachten tot uitgangspunt nemen, volgt uit het bepaalde in artikel 26, lid 1, AWR niets anders. De klachten miskennen dat een door de ontvanger op grond van artikel 25, lid 1, van de IW 1990 gegeven beslissing niet een ingevolge de belastingwet genomen, voor bezwaar vatbare beschikking als bedoeld in artikel 26, lid 1, aanhef en letter b, AWR is, waartegen op grond van die bepaling beroep bij de bestuursrechter (de belastingrechter) kan worden ingesteld. Het begrip belastingwet in artikel 26, lid 1, aanhef, AWR is omschreven in artikel 2, lid 1, letter a, AWR. De Invorderingswet 1990 is niet een belastingwet als omschreven in artikel 2, lid 1, letter a, AWR, aangezien de Invorderingswet 1990 niet de heffing van een rijksbelasting regelt.

De slotsom is dat de belastingschuldige die zich niet kan verenigen met de hiervoor in 3.2.5, eerste alinea bedoelde beslissingen dan wel wil vorderen dat dergelijke beslissingen spoedig worden genomen, zich – zo heeft de Rechtbank terecht beslist – tot de burgerlijke rechter moet wenden.3.

Voor zover de klachten, met een beroep op artikel 6 EVRM en artikel 47 van het Handvest, betogen dat de Rechtbank de hiervoor in 2.1 bedoelde beroepen op grond van de Awb in behandeling had moeten nemen, falen zij. Aangezien de belastingschuldige (in dit geval belanghebbende) zich tot de burgerlijke rechter kan wenden ter beoordeling van een geschil over de hiervoor in 3.2.5, eerste alinea, bedoelde beslissingen, óók als het gaat om het afdwingen van dergelijke beslissingen, kan niet met recht worden betoogd dat met betrekking tot die beslissingen een voorziening in rechte bij een onpartijdig gerecht ontbreekt.4.

De Hoge Raad ziet geen aanleiding prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie over artikel 47 van het Handvest.Tenzij het Unierecht op specifieke rechtsgebieden daarover voorschriften bevat, behoort het inrichten van een effectieve rechterlijke bescherming tegen besluiten van nationale autoriteiten tot de procedurele autonomie van de lidstaten. Dit betekent dat elke lidstaat zelf de procesregels mag vaststellen voor de gerechtelijke procedure ter bescherming van de rechten die rechtzoekenden aan het Unierecht ontlenen, mits die regels voldoen aan de Unierechtelijke beginselen van doeltreffendheid en gelijkwaardigheid. Voor zover die nationale regels beperkingen bevatten van het in artikel 47 van het Handvest bedoelde recht op een doeltreffende voorziening in rechte, moeten zij voldoen aan het bepaalde in artikel 52, lid 1, van het Handvest.De hiervoor in 3.2.5 beschreven toedeling van bevoegdheden aan de burgerlijke rechter maakt geen onderscheid naar gelang de rechtzoekende zijn vordering baseert op het nationale recht dan wel het Unierecht. Die regeling is daarom in overeenstemming met het Unierechtelijke gelijkwaardigheidsbeginsel. Die regeling is ook in overeenstemming met het Unierechtelijk doeltreffendheidsbeginsel. Dat een geschil ter beoordeling moet worden voorgelegd aan de burgerlijke rechter betekent niet dat de uitoefening van de door het Unierecht verleende rechten in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk wordt gemaakt.

De Hoge Raad heeft ook de overige klachten over de uitspraak van de Rechtbank beoordeeld. De uitkomst van deze beoordeling is dat ook deze klachten niet kunnen leiden tot vernietiging van de uitspraak van de Rechtbank. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81, lid 1, van de Wet op de rechterlijke organisatie).Hierbij verdient opmerking dat wat betreft deze overige klachten het Unierecht niet relevant is voor de beslechting van het geschil in cassatie, dan wel voor zover het Unierecht dat wel is, al in voorgaande rechtsoverwegingen van dit arrest is uiteengezet waarom de Hoge Raad afziet van het stellen van prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie.