Publicatieverplichtingen voor beursvennootschappen (IVOR nr. 74) 2010/3.2:3.2 Ontwikkelingen in het Nederlandse vennootschapsrecht

Publicatieverplichtingen voor beursvennootschappen (IVOR nr. 74) 2010/3.2

3.2 Ontwikkelingen in het Nederlandse vennootschapsrecht

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het Nederlandse vennootschapsrecht zie ik als het recht dat van Nederlandse vennootschappen "de structuur en inrichting regelt."1 Naast voorschriften omtrent de oprichting, het bestaan en de beëindiging van het bestaan van de vennootschap bepaalt het vennootschapsrecht, onder meer, wat de aan aandelen van een vennootschap verbonden rechten zijn. Het vennootschapsrecht bevat voorschriften over de taken en verantwoordelijkheden van bestuurders en commissarissen van een vennootschap. Het ziet verder op de wijze waarop bestuurders en commissarissen verantwoording aan aandeelhouders dienen af te leggen en de informatie die zij daarbij dienen te verschaffen.2 Het Nederlandse vennootschapsrecht is vooral in Boek 2 BW te vinden.3

In de ontwikkeling van het Nederlands vennootschapsrecht heeft de in 1928 aangenomen wettelijke regeling van de naamloze vennootschap een belangrijke rol gespeeld.4 Een van de onderdelen van die wet was dat het bestuur van, kort gezegd, open naamloze vennootschappen verplicht werd om acht dagen na de vaststelling van de balans en de winst- en verliesrekening door de AvA volledige afschriften van deze stukken en van de toelichting ter inzage voor eenieder ten kantore van het handelsregister neer te leggen.5

De in 1928 aangenomen wetgeving voor naamloze vennootschappen is tot 1971 (vrijwel) ongewijzigd gebleven. Sinds 1971 heeft het Nederlandse vennootschapsrecht echter ingrijpende wijzigingen ondergaan. Voor een deel als gevolg van de ontwikkelingen in Europese regelgeving. Een andere aanleiding voor deze wijzigingen is gelegen in de, met name in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw gevoerde, discussies over de verhouding tussen de (naamloze) vennootschap en de ondememing.6 Een mijlpaal in deze discussie was het rapport, in 1965, van de commissie Verdam.7 Dat bevatte onder meer een ontwerp van wet op de jaarrekening van ondernemingen. De gedachte daarbij was "dat de wet een grotere openheid in de vennootschappelijke verhoudingen tot stand dient te brengen en dat een zekere invloed en zeggenschap van werknemers, in het bijzonder bij de grote vennootschap behoort te worden verwezenlijkt."8 Op basis van de voorstellen van de commissie Verdam is een aantal wetsontwerpen ingediend; deze zijn in 1971 tot wet verheven en van kracht geworden.9 In 1976 trad Boek 2 BW in werking, waarmee werd voorzien in een systematische wettelijke regeling van het rechtspersonenrecht en waarin het vennootschapsrecht — inclusief de in 1971 tot stand gekomen veranderingen — zonder materiële wijzigingen werd opgenomen.10

Mede vanwege de wijzigingen in het vennootschapsrecht in de jaren zeventig van de vorige eeuw is in de Nederlandse literatuur uitvoerig gediscussieerd of nog kan worden gesproken van "vennootschapsrecht" of dat gesproken zou moeten worden van "ondernemingsrecht".11 Omdat naar mijn mening12 ook thans het rechtsgebied "vennootschapsrecht" nog zelfstandige betekenis heeft én de uitkomsten van die discussie maar beperkte relevantie hebben voor deze studie, zal ik in het vervolg van deze studie van "vennootschapsrecht" blijven spreken. Daar komt bij dat de zelfstandige betekenis van het vennootschapsrecht wordt versterkt door de huidige tendens van "fragmentatie van het vennootschapsrecht".13 Dit is ook zichtbaar in internationaal perspectief.14

De fragmentatie van het vennootschapsrecht — in strikte zin overigens van het (ruimere) ondernemingsrecht — heeft tot gevolg dat hernieuwde aandacht is ontstaan voor het "eigenlijke" vennootschapsrecht. Een goed voorbeeld daarvan is de toegenomen belangstelling voor het onderwerp "corporate governance". Dit onderwerp behoort van oudsher tot de kernonderwerpen van het vennootschapsrecht en wordt doorgaans omschreven als het geheel van regels en praktijken dat binnen een vennootschap de zeggenschapsverhouding bepaalt tussen het bestuur, aandeelhouders en commissarissen en de wijze waarop over zeggenschapsuitoefening verantwoording wordt afgelegd.15 De toegenomen aandacht in Nederland voor de corporate governance van beursvennootschappen resulteerde in 2003 in de instelling van de Nederlandse corporate governance commissie16 en de opstelling door deze commissie van de Nederlandse corporate governance code.17 Kort daarna, op 1 oktober 2004, trad de wet tot aanpassing van de structuurregeling in werking.18 Deze wijziging van Boek 2 BW omvatte niet alleen een versterking van de positie van de kapitaalverschaffer op een aantal onderdelen19, maar voorzag ook in een wettelijke grondslag op basis waarvan Nederlandse "beursvennootschappen" verplicht werden in hun jaarverslag mededelingen te doen omtrent de naleving van (onderdelen van de) Nederlandse corporate governance code.20

Over de mate waarin de Nederlandse corporate governance code werd nageleefd, heeft de Monitoring Commissie Corporate Governance Code de Commissie Frijns — tussen 2005 en 2008 vier nalevingsrapporten gepubliceerd.21 Mede naar aanleiding van de bevindingen over de mate van naleving van de (eerste) Nederlandse corporate govemance code en enige ontwikkelingen op het terrein van corporate govemance, is op 10 december 2008 een nieuwe Nederlandse gorporate govemance code vastgesteld. Het kabinet heeft in mei 2009 aangekondigd de nieuwe code, te vervanging van de code uit 2003, aan te wijzen als gedragscode (als bedoeld in art. 2:391 lid 5 BW).22Een daartoe strekkend voorstel tot aanpassing van het Vaststellingsbesluit nadere voorschriften inhoud jaarverslag is op 13 juli 2009 voorgelegd aan de Eerste en Tweede Kamer en op 10 december 2009 vastgesteld.23 Als gevolg hiervan de nieuwe corporate govemance code toepasslijk op boekjaren die zijn aangevangen op of na 1 januari 2009.24

Na een periode waarin in wet- en regelgeving de postitie en rechten van aandeelhouders en de aandeelhoudersvergadering werden versterkt, lijkt inmiddels de wind weer uit een andere hoek te waaien. Mede als gevolg van het zogenoemde "aandeelhoudersactivisme" is een trend zichtbaar dat de rechten van kapitaalverschaffers niet meer worden uitgebreid.25 Zo werden in januari 2008 de eerste regeringsvoornemens om enkele recent toegekende rechten aan kapitaalverschaffers (deels) weer in te perken gepubliceerd.26 Deze voornemens zijn uitgewerkt in het in juni 2009 ingediende wetsvoorstel om de transparantie over de identiteit en belangen van kapitaalverschaffers te vergroten.27 In dit voorstel wordt de in art. 2:114a BW opgenomen grens voor het kunnen uitoefenen van het agenderingsrecht verhoogd van 1% van het vertegenwoordigen van het geplaatste kapitaal naar 3%. Tevens vervalt de mogelijkheid voor kapitaalverschaffers van "beursvennootschappen" die een (kleiner) belang vertegenwoordigen waarvan de waarde volgens de prijscourant ten minste 50 miljoen euro bedraagt om onderwerpen te agenderen.28 Verder bevat het voorstel een verlaging van enkele Wft drempels voor melding van zeggenschap, van 5% naar 3%.29 Ook dient in bepaalde omstandigheden degene die een zeggenschapsbelang van 3% moet melden, deze melding te laten vergezellen van een melding aan de AFM of bezwaar bestaat tegen de, op de website gepubliceerde, strategie van de uitgevende instelling waarin het belang wordt verworven.30 "Op weg naar een nieuw evenwicht' lijkt het veelgebruikte (en veelzeggende) credo.31

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.